Майтихъди аьлакьалу ляхнар

Инсан кечмиш хьпан кьяляхъ, майит жибкIуз гьялак духьну ккунду. Хъа эгер майит дигиш хьуз хъюбгъиш, думуган дишлади жикIуб важиблу шула.

Пайгъамбари ﷺ майит дижибкIну, накьвдик фаркьат апIуз гьялак йихьай, гъапну.

. لا ينبغي لجيفة مؤمن أن تحبس بين ظهراني أهله)) رواه ابو داود.

Мяна: «Кечмиш гъахьи кас чан багахьлуйирин арайиъ гъитну ккундар», яни фаркьат апIуз гьялак духьну ккунду.

Хъа эгер инсан кечмиш гъахьнуш, гъахьундарш кIури шаклуди вуш, кечмиш хьувал якьинди аьгъю хьайиз гъитру.

Майит жибкIуб, кафан иливуб, жаназа гъудган алапIуб, накьвдик кивуб - мурар вари фарз аль-кифая ву, яни жямяаьтдиан сар касди тамам гъапIиш, имбудариланра алдабхъуру. Жандик нежес каш, гьадму марцц апIбалан кьяляхъ, майит жибкIбан варитIан цIиб вуйиб вари бедендик шид кубкIну хьивал ву. Майит жибкIурайи касди дугъхъан ният апIуб важиб дар, яни вари жандак шид кубкIруганси гъижибкIиш, майит жибкIуб гьисаб шула. Майит жибкIувалин мяна гьаддин марццишин апIуб ву, хъа марццишин ният дарапIишра апIуз шулу. Амма ният апIуб ужи ву, гьаз гъапиш, ният апIуб фарз ву, кIуру аьлимарра а. Гьаци вуйиган, гьадму жюрбежюр фикрариан удучIвбан бадали, ният гъапIиш ужи ву.

Ният апIбан къайда: «Ният гъапIза гьаму майтин гъусул апIуз».

Имам Нававийи штукк ккахъну гъакIирра кмиди дижикIну ккунду кIура. Гьаз гъапиш, ухьуз майит жибкIуб амур дапIна ва, ухьу думу ляхин тамам дарапIдикьан гагьди, думу ухьлан алдабхъурадар. Гьаддиз, мисал вуди, гьеле эгер малаикарира майит жибкIури гъябкъишра кмиди, жибкIувал шуладар, думу ухьу дижибкIну ккунду, гьаз гъапиш малаикарикан думу ляхнар тIалаб дапIнадар. Хъа эгер маликари майит накьвдик фаракьат гъапIиш, думу чIааьн шула, гьаз гъапиш думу гьадрари тамам гъапIишра, гьисаб шула.

Тамамди майит жибкIувал гьамци шулу: майит инсанар адру йишваъ дивру, думу жибкIрурна, дугъаз кюмек апIрудар ктарди.

Кечмиш духьнайирин вали касдиз, чав майит жибкIурадаршра, жибкIурайишвазди учIвуз ихтияр а. Аьббас асгьябди гьаци апIури гъахьну: дугъан бай Фазль асгьябди ва Аьли асгьябди Пайгъамбар ﷺ гъижикIну, Усамат асгьябди шид хури гъахьну, хъа Аьббас асгьяб учIври-удучIвури гъахьну.

Аьли асгьябди гъапну: «Пайгъамбари ﷺ узуз учв, жара касди дарди, анжагъ узу жикIуб васият гъапIунзуз. Дугъу, фуну касдиз йиз аьврат гъябкъиш, дугъан уларин акв дубгру, гъапнийи». Ибн Саъди давам гъапIну, Аьли асгьябди гъапнийи: «Фазль ва Усаматди чарч гьебхнайи йишвхьан шид туври гъахьну, ва дурарин улар ккеркруганси илитIнайи».

Майит жибкIуз итру мутмура маш кади дивну ккунду, кIул цIиб зади шлуганси ва улдубчIву шид гьадму мутмуйиан гъябгъруганси. Майит жибкIурайи вахтна, чарч вая саб гьациб аьврат ккебкру мутму илипуру. Майит мичIли штухъди жибкIуру, хъа эгер гизаф аьхъюди вуш, гъюрми шид вушра зарар адар. Шид айи гъабра сациб ярхлади дивуб ужи ву, дидик штун литIнар кудруркIуз. Майит жибкIурайири, аьхюну тIубахьди кIул бисуз саб бицIиди кюмек шлуганси, чан арччул хил майтин йирфариин дивру, хъа гагулнуб хил сацIиб илзигуриси фунлан алдатуру, душваъ айиб удубчIвуз кIури. Лап зарбди илзигуз хай даршул, гьаз гъапиш майтиз гьюрмат апIуб важиб ву. Хъасин гагул хилихъди фтихъдикIа дугъан аьврат жибкIуру. Дугъан аьвратдик хил кучуб гьярам ву, гьаци вуйиган аьврат жибкIурайиган хиллан саб фукIа илбижну, ясана хилариин бегьлийир (перчатки) алахьну ккунду. Хъасин имбу жандик кайи нежес марцц апIуру. Хъасин саб бицIи цIил гагул хилин тIуб’ин иливну майтин ушв, силбариланра алдатури, марцц апIуру. Хъасин гагул хилин бицIи тIубахъди майтин хъюхъ марцц апIуру. Му ляхнарин кьялахъ майтин гъудгнин жикIуру, чIиви касдинси. Ухьу фици гъудгнин жикIуруш, ари гьаци вари тамам апIуру.

Хъасин майтин кIул ва мижри сябунра кдатури жибкIуру. Ва дугъан кIулин, мужрийин кушар рягъдихъди журхуру, эгер сабкьан чIар алдабхъиш, думура кафнигъинди гъипру. Му ляхнар апIбан кьялахъ майтин сабан арччул тереф, хъа гагул тереф жибкIуру. Гьаз гъапиш, Пайгъамбари ﷺ жибкIруган арччул гъвалхъанди хъюгъюб амур дапIна. Майит маш исизди дипуб гьярам ву, гьаз гъапиш майтиз гьюрмат дапIну ккунду. Хъа амма гьациб жюрейииндитIан майит жибкIуз даршлуси гъабхьиш, хай шулу. ЖикIбалан кьяляхъ, кафан кьяши дархьбан бадали, майит фтихъдикIа кжибкуру.