Гъудгнин дижикlну адарди мистаъ учlбакан
Мист ибадат апlуз тикмиш дапlнайи Аллагьу Тааьлайин жилиин али хал ву. Саб жюрейин ибадат дарапlди иътикафдиз ният дапlну мистаъ дусбахъанра аьхю саваб тувра.
Хулаъ гъудгнин дижикlну, ибадат апlбан бадали мистаз гъушу касдиз гьарсаб алдабгъу ликрин аьхю саваб бикlура. Гьаци думу касдин гунгьаринра аьфв апlуру. Думутlанна гъайри, мистаз - ярхи рякъюъди, хъа кьяляхъ гъюруган, жикъи рякъюъди гъягъюб ужи ву.
Абу Гьюрайрайи Пайгъамбарин ﷺ гафар хура:
«Шликlа, жвуван хулаъ гъудгнин дижикlну, Аллагьу Тааьлайи дибикlнайидарикан саб тамам апlуз мистаз гъушиш, саб алдабгъу ликрахъан дугъан саб гунагьнан аьфв апlуру, хъа тмуну ликрихъан дугъан дережа за шулу» (Муслим, 666; Ибн Гьиббан, 2044)
Уьсман ибн Аьффанди гъапнуки, узуз Пайгъамбари ﷺ, гъудгнин дижикlну, гьамци кlури гъеебхьунзуз:
«Гьаму узу гъудгнин гъижикlубси дижикlну, хъасин мистаз дуфну, кьюб ракааьт гъудгнин дапlну дусиш, дугъан вари ккудушу гунгьарин аьфв апlур». (Бухари, 6433).
Гьаму гьядисариан гъаври шулайиси, мистаз гъягъруган ва мистаъ учlвруган, чарасуз гъудгнин дижикlну ади ккунду.
Хъа гъудгнин дижикlну адарди мистаз гъушиш, фици хьибди? Гъудгнин дижикlну адарди мистаъ учlвурин гьял фициб шул?
Зиихъ дупнайибдиан гъаври шулуки, мистаз гъягъруган, хулаъ имиди гъудгнин дижикlну гъягъюб ва, мистаъ учlвруганра, гъудгнин дижикlнади хьуб аьхю савабнан ляхнарикан ву. Гьацира мистаъ учlвуриз мист гирами апlбан суннат апlуб ужи ву.
Мист гирами апlбан суннат Пайгъамбарин ﷺ ижми суннатарикан шула. Фунуб вушра мистазди учlву касдиз думу сунна шула, анжагъ Меккайиъ айи Гьярам мистаъ ктарди.
Абу Гьурайрайи Пайгъамбарин ﷺ гафар хура:
«Учвкан фужкlа мистазди учlвган, кьюб ракааьт суннат дарапlди, гъит дудрусри» (Ибн Мажагь, 1012).
Гъудгнин дижикlну адарди мистазди учlвуб ужи дар, думу карагьат ляхин ву. Эгер гъудгнин хьтарди учlвнуш, дицир касди мистаъ дусайиз гьаму дюаь 4 ражари урхуб ужу ву:
«Субгьяна-Ллагьи ва-ль-гьямду ли-Ллягьи ва ля илягьа илля Ллагьу ва-Ллагьу Акбар, ва ля гьявля ва ля кьуввата илля би-Ллягьи-ль-Аьлиййи-ль-Аьзим».
Шафии мазгьабдин адлу аьлим, имам Аль-Хатlиб аш-Ширбинийи чан «Мугъни аль-Мугьтаж» китабдиъ гьамци бикlура:
«Гъудгнин дижрикlди мистазди учlвуб карагьат ву, хъа эгер гьаци вушра фужкlа мистазди учlвнуш, гъит гьаму гафар йипри: "Субгьяна-Ллагьи ва-ль-гьямду ли-Ллягьи ва ля илягьа илля Ллагьу ва-Ллагьу Акбар". Дугъриданна, гьаму гафар чпин заанвалиинди кьюб ракааьт гъудгниз барабар ву».
Думутlанна гъайри имам Нававийи "Аль-Азкар" китабдиъ гьамци дибикlна: «Ихь мазгьабдин адлу аьлимари гъапну: "Эгер мистаъ учlву касдиз, гъудгнин дижикlну адарди, ясана жара гьациб себебнаан мист гирами апlбан суннат апlуз мумкинвал адарш, дугъу 4 ражари гьаму дюаь дурхну ккунду: “Субгьяна-Ллагьи ва-ль-гьямду ли-Ллягьи ва ля илягьа илля Ллагьу ва-Ллагьу Акбар”". Ибн ар-Риф‘айи му дюаьйихьна гьаму гафарсана аьлава гъапlну: "Ва ля гьявля ва ля кьуввата илля би-Ллягь"».
Мист гирами апlбан суннат апlуз шулдарш, гьаму дюаь урхуб ужи ву, гьаз гъапиш му гафар гьяйванатари ва жара шейарира кмиди текрар апlрудар ву.
Гирами Каламдиъ дупна (мяна):
«Аллагьу Тааьлайиз тасбигь дарапlру саб шейъкьан адар, Дугъаз гьямд апlура ва Думу Сар вуйивализ шагьидвал хура» ("Сафват ат-тафасир», сура Аль-Исра: 44).
Шафии мазгьабдин адлу аьлим имам Шамсуддин ар-Рамлийи чан «Нигьаят аль-Мугьтаж» китабдиъ дибикlна:
«Ибн Ар-Риф‘айи зиихъ улупнайи гафарихьна аьлава гъапlну: "Ва ля гьявля ва ля кьуввата илля би-Ллягь", хъа жара аьлимари гьаму гафарра аьлава дапlна: "Аль-Аьлиййи-ль-Аьзим", му гафарин мяна аьхюб ву, думу гьяйванатаринна жара шейарин дюаьра ву».
