Накьвдик кивбан кьяляхъ
Накьвдик кивбан кьяляхъ
Уьсман асгьябди ктибтурайи гьядисдиъ дупнаки, саб ражари сар кас фаркьат апlбан кьяляъ Пайгъамбари ﷺ накьвдин багахь дугъужвну гъапи: «Ичв гъардшихъан гунгьарин аьфв апlуб ккун апlинай Аллагьу Тааьлайикан, гьаз гъапиш гьамус дугъан гьисаб-суал гъябгъюра (Абу Давуд).
Гьаму гьядисдиан гъаври шулуки, инсан накьвдиъ ивубси дугъан гьисаб-суал ккебгъра, мидин гьякьнаан гизаф гьядисариъра дупна.
Аль-Бара ибн Азибди ктибтура: «Саб ражари Пайгъамбарихъди ﷺ Мединайин агьлуйирикан сар фаркьат апlуз гъушча. Учу накьвдихъна гъягъруган, гьеле накьв рибккури имийи. Пайгъамбар ﷺ Мекка терефназди илдицну дусу, ва учура дугъан багахь дусча. Дугъан хилиъ саб гьарин циркил айи, ва дугъу гьаддихъди жилик кучрайи. Хъа думу саб дупну заваризди гъилигу ва дишлади жилизра. Шубуб ражари гьамци гагь завариз гъилигу, гагьсан жилиз, хъасин гъапи: "Аллагьу Тааьлайикан накьвдин аьзабнахьан уьрхюб ккун апlинай!" – гьаму гафар кьюб вая шубуб ражари текрар гъапlу, хъасин давам гъапlу: "Инсан му жилилан гъягъюри Аьхиратдиз гьязурди айи вахтна дугъахьна ригъси машнаъ акв айи малаикар гъюру. Дурари чпихьди кафан ва женнетдиан вуйи миск хуру ва думу касдихьан ярхла дарди дусру. Хъасин дугъахьна ил ктабгъру Аьзраил малаик дуфну, кlулиъ дусну, кlуру: «Эй рягьятвалиъ айи рюгь, гьялак йихь аьфв апlувалихьна ва Аллагьу Тааьлайин ужувлахьна».
Гьякьлу мусурман касдин рюгь гьадмукьан рягьятди удубчlвуруки ва жиларинна заварин арайиъ айи вари малаикари дюаь апlуру. Думу рюгьнан улихь вари заварин раккнар тlаъру ва вари раккнарихъ хъайи малаикари Аллагьу Тааьлайикан чпин раккнарианмина тlауб ккун апlуру. Аьзраил малаикди рюгь адабгъубси имбу малаикари уткан кафнигъян гъидиржну женнетдин миск ктатуру.
Мидин кьяляхъ рюгьнахъ варитlан уткан ниъ шулу. Хъасин малаикари думу рюгь завариз за апlуру. Думу рюгь малаикарин багхьанмина гъягъруган, дурари гьерхру:
– Мукьан уткан рюгь шлин вуйкlан? Дурариз жаваб тувру:
– Фулани касдин бай ву.
Дурари му лукlраз варитlан уткан ччвурариинди дих апlуру. Сабпи завариз гъафиган, тlауб ккун апlуру, ва дишлади тlаъру. Гьарсаб завуъ айи малаикари тмуну заваризкьан хъади гъягъюру, та-а-ап ургубпи завариз рукьайизкьан. Думуган Аллагьу Тааьлайи кlуру: «Йиз лукlран ччвур «Иллиййюн» кlуру женнетдин йишвак бикlай". Хъасин Пайгъамбари ﷺ гирами Каламдиан вуйи аятар гъурху: "Увуз «иллиййун» фу вуш наънан аьгъявуз?! Иллийиун – ачухъди дибикlнайи китаб ву ва душваъ ужудар ксарин аьмаларикан дибикlна. Дидхъан шагьидвал апlрудар а, ва думу Аллагьу Тааьлайин малаикари уьбхюра" (19-21 аятар «аль-Мутаффифин» сурайин).
Хъасин Ппайгъамбари ﷺ давам гъапlну: "Малаикари Илиййюндик думу касдикан бикlуру ва дурариз амур апlуру: «Кьяляхъ апlинай жилихьна, гьаз гъапиш Узу дурариз гъапунза ругдикан халкь гъапlунза ва ругдихьна кьяляхъ хидиза, кlури». Малаикари рюгь чан жандихьна хуру ва учв фаракьат дапlну гъягъюрайи инсанарин алдагъру ликарин сесерра кмиди ерхьуру. Хъасин дугъахьна кьюр малаик гъюру ва дугъхьан гьерхру:
– Фуж вуяв Агъа? Дугъу жаваб тувру:
– Йиз Агъа Аллагь ву.
- Фуж вуяв пайгъамбар?
- Пайгъамбар Мугьяммад,
- Дин фунуб вуяв?
– Йиз дин Ислам ву.
– фуж кас гьаъну учвухьна?
– Думу Аллагьдин Расул вуйи.
– Фу апlури гъахьунва?
– Узу Аллагьдин Калам урхури гъахьунза ва дидихъ хъугъунза.
Гьаму суалар себеб вуди кlваантlан Аллагьу Тааьлайихъ хъугъу касди Агъа Аллагьу Тааьла вуйиз, дин Ислам вуйиз, кlури, жавабар тувру.
Думуган завариан сес хьибди: «Йиз лукl гьякь ву. Ачмиш апlинай дугъаз женнетдин утканвалар, женнетдин палат алабхьай ва женнетдин раккнар арццай».
Дугъаз миск ва женнетдин утканваларикан хуру, ва дугъан накьв чан улариз рябкърукьан яркьу шулу. Думу касдин улихь уткан суратнан жилижви дугъужвну кlуру:
– Уву шад апlрубдикан мялумат тувурзавуз. Шад йихь Аллагьу Тааьлайин рягьимлувалиин. Му йигъ увуз улупнайиб ву. Му касди гьерхру:
– Уву фуж вува? Яв машнаан ужувлан лишнар тувра?
– Узу яв ужувлан ляхнар вуза. Валлагьи, узуз гьарган уву ужувлан ляхнар апlури ва Аллагьу Тааьлайиз аьссивал апlбахьан ярхла шули рябкъюйзуз. Магьа Аллагьу Тааьлайи увуз дидин саваб тувра.
Хъасин думу касдин улихь женнетдинра ва жегьеннемдинра раккнар тlаъру. Дугъаз кlуру:
– Гьаму касдихъди шуйва, эгер Аллагьу Тааьлайиз аьссивал гъапlнийиш.
Дугъаз женнетдиъ айиб гъябкъган, кlуру:
– Я Рабби, гьялак апlин гъиямат йигъ, узхьан йиз хизандихъди рякъюз шлуганси. Дугъаз кlуру:
– Гьялак махьан!
Аллагьдихъ ﷻ хътругъру кас (саспи йишвариъ гунагькар дупна) гьаму жилилан гъягъюри Аьхиратдиз гъягъюз ил хътабгъруган, дугъахьна завариан кlару машар гъяйи малаикар гъюру. Дурари чпихьди жегьеннемдин мутму хуру ва гьадгъухьан ярхла дарди дусру. Хъасин Аьзраил малаик гъюру ва дугъан кlулихъ дусну кlуру: «Эй чlуру рюгь! Учlв хъял гъювалин рякъюъ ва Аллагьу Тааьлайин разивал адрувалин рякъюъ». Гьадму вахтна Аллагьу Тааьлайиз аьссивалиин гъахьи касдин рюгь лап аьзият кади адабгъуру ва вари завариъ айи малаикари нянят алапlуру. Думу рюгьназ заварин раккнар хъяркьру ва гьарсаб завуъ айи малаикди Аллагьу Тааьлайикан чпин йишвхьанмина думу дедретуб ккун апlуру. Думу рюгьнахъан гьаму жилиин адрубсиб чlуру ниъ шулу. Хъасин малаикари, завариз за дапlну гьерхру:
– Му чlуру рюгь шлин ву? Дурариз жаваб тувру:
– Фулану касдин бай ву.
Дурари му касдиз варитlан чlуру ччвурариинди дих апlуру. Магьа сабпи завариз гъурукьган ачмиш апIуб ккун апlуру, амма тlаурдар".
Хъасин Пайгъамбари ﷺ гирами Каламдиан гьаму аятар гъурху: "Дугъриданна, заварин раккнар дурарин улихь тlаидар ва дурар женнетдиз гъягъидар, гьеле деве рубран урчарианмина удрубчlвдикьан гагьди" (40 аят «аль-А’раф» сурайин).
Пайгъамбари ﷺ давам гъапlу: "Думуган Аллагьу Тааьлайи пиди: «Дугъкан вуйи хабар жилин варитlан исикк ккайи сижжиндик бикlай». Хъасин малаикариз пиди: «Йиз лукl жилиина кьяляхъ апlинай, гьаз гъапиш узу дурариз гъапунза ругдикан халкь гъапlунза ва ругдихьна кьяляхъ апlурза, кlури». Малаикари дугъан рюгь жилиина гатlабхьуру гьадму касдин бедендихьна алабхъруганси». Гьадушвахь Пайгъамбари ﷺ гирами Каламдиан аят гъурху: «Аллагьу Тааьлайиз шериквал туврур завариан ахъурик мисал ву ва жакьвари думу дисуру, ясана микlру думу жилин кlакlназ гьаъру" (31 аят «Хадж» сурайин), ва гъапну: "Дугъан рюгь бедендихьна гъюру ва фаракьат дапlну гъягърударин алдагъру ликарин сесер ерхьуру. Хъасин дицир касдихьна малаикар дуфну гьерхру:
– Фуж вуяв Агъа? Дугъхьан пуз шулдар:
– М-ммм... Узуз аьгъдарзуз...
– Дин фу вуяв?
– Аьгъдарзуз...
– Учвухьна гьау касдин гьякьнаан фу аьгъявуз?
Думу касдихьан ччвур пуз шулдар, ва думуган малаикари кlуру:
– Думу Мугьяммад ву!
Хъа думу касди кlур:
– М-ммм... Узуз аьгъдарзуз. Узуз инсанари дугъкан кlуритlан аьгъдарзуз.
– Увуз аьгъдарвуз ва уву дугъахъди гъушундарва.
Думуган завариан сес шулу: «Дугъу кучlлар апlура! Дугъаз цlикан дапlнайи дахъру йишв гьязур апlинай ва жегьеннемдин раккнар тlаай».
Дугъаз жегьеннемди цlин ялав гъюру ва дугъан накьв гьадмукьан бицlи шулуки, жандин гьендемар чиб-чпиъ учlвруганси. Дугъан улихь сар чlуру кас дугъужвуру, чlуру ниъ хъади, чlуру палат алди, ва дугъу кlуру:
– Уву пашман апlру саб ляхникан хабар тувдизавуз. Му йигъ увухъ хъайиб ву.
Думу касди гьерхру:
– Яв чlурувал Аллагьди ﷻ увухьинди илтlибкlри, уву фуж вува, мукьан чlурур?
Дугъу пиди:
– Узу уву гъапlу чlуру ляхнар вуза, уву Аллагьу Тааьлайиз табигъ гъахьундарва, амма аьссивал улупунва. Магьа Аллагьу Тааьлайи думу увуз улупну.
Хъасин дугъахьна улариз дярябкърур, ибариз деребхьрур гьаъру, дугъан хилиъ пакълукъ шулу, эгер дидихъди саб дагъдиз гъивиш, гьадму дагъ рюкъдиз илтlикlуру. Дугъу дидихъди му касдиз йивуру ва думу рюкъдиз дюнмиш шулу ва Аллагьу Тааьлайи думу хъанара айи къайдайиз хуру ва хъанара йивну гьаци рюкъназ илтlикlуру. Хъасин хъанара йивуру ва дугъу гьациб гьарай апlуруки, гьятта вари махлукьатариз ебхьруганси, анжагъ инсанариз ва жинариз ктарди. Хъасин дугъаз жегьеннемдин раккнар тlаъру.
(имам Аьгьмад, Абу Дауд, ан-Насаи, Ибн Мажагь).
