Хив райондиъ диндин аьгьвалатнакан
Хив райондиъ диндин аьгьвалатнакан
Мусурман касди, чав фициб аьгьвалатнаъ ашра, чаз фицдар рягьятвалар-читинвалар алахьурашра, Аллагьдиз шюкюр апIували дюн`яйиъ гъягъюрайикьан вари ляхнар Дугъан амриинди шулайидар вуйиб аннамиш апIурайивал улупура, мид`ан гьацира инсанди чан кьадар-кьисмат разивалиинди кьабул апIурайивал рябкъюра.
Амма Аллагьу Тяаьлайи инсандиз тувнайи аннамиш`вали, фикри, аькьвли, жавабдарвали, гьевесну ва кьувватну инсан гьарсаб ляхниз уягъди гъузуб ва гьарсаб ляхин жвуван, хизандин, жямяаьтлугъдин хайирназ илтIибкIуз чалишмиш хьуб тIалаб апIура.
Ихь саб яшнаъ айи агьалйириз жвуван диндикан аьгъювалар гъадагъуз мумкинвалар ади гъахьундашра, гьамус, шюкюр Аллагьдиз, мусурман касдиз, чан вари фарзар-суннатарра тамам апIури, дин Ислам дериндиан ахтармишра апIури, диндин ширин шараб-шюрбет тамамвалиинди дадмиш апIуз шлу вари мумкинвалар ва рякъяр ачухъ духьна. Амма 1990-пи йисари гьюкуматаринси, идеологияйин, диндин ва эдебнан сяргьятар ачухъ гъапIган, ихь ругариина марччлин гъидикь алабхьну жанаварра гъафну – диндин суаларик аьгъдруб улупбан ва вари сабвалихьна гъюбан ерина, ктру тахсрарра кирчри, варидарихьан фаркьлувал айи дестйир тешкил апIури ва садар тмундариз душман апIру къайдйир дерккри, дицдар «чарвйирин гъидкьариъ айи жанаврари» ихь ругариина футна-фигъил, гьюжат, ифи удубзуваларра кмиди гъахнийи. Аьхиримжи йисари мицдар жанаврари кIулар за апIбахъди аьлакьалу вуди, «Табасарандин нурар» ва Ас-салам» газатариъ, ихь районариъ диндин кIулиъ айидариз дих апIури, дурарихъди сюгьбатар гъахурача. Гъи ихь ватанагьлийирин фикриз Хив райондиъ диндин аьгьвалатнакан гьубкIу мялумат рубкьбан ният ади, улихьнаси «Табасарандин нурарин» редакцияйиз Хив райогндин имамарин советдин председатель Салихов Шябан-гьяжийиз теклиф гъапIунча.
Шябан-гьяжи, явра, ихь ватанагьлийиринна гъапIу гьяж Аллагьди кьабул апIривучв. Баракаллагь увуз, ич теклиф кьабул дапIну, редакцияйиз гъюбан.
Сабпи суал: Аьхиримжи вахтари Табасаран райондиъра, Хив райондиъра Дагъустандиъра, Дербентдиъна Мягьячгъалайиъ гъахьи гьядисйирихъди аьлакьалу вуди, имама, жигьиларихъди ляхин дапIну ккунибдикан гизафдари кIура. Гьаз гъапиш дюз дару лозунгариккди жигьилар, гьяйифки, саб йицIуд-йицIихьуд йис улихьнаси, гьамусра гьюкуматдиз къаршу вуйи фикрар апIрудар артухъ духьна, СВО ухьуз лазим дар – гьадму жюрейин фикрар апури, аьдати исламдихьанра ярхла хьуз хъюгъна. Гьадму терефнаан Хив райондиъ фициб ву аьгьвалат, фициб ляхин гъабхурачва жигьиларихъди?
- Бисмиллягьи Ррягьмани Ррягьим, алгьямдулилЛягьи Раббил гъяламин… Баркаллагь учвузра, узуз дих апIбан, иншаллагь, учуз вахт гъабхьибкьан, учура гъидича ихь редакцияйиз. Дербентдиъна Мягьячгъалайиъ гъахьи гьядисйирин гьякьнаан, ухьуз аьгъяхьуз, вари мазгьабарин аьлимари дицдар гьяракатар тянкьид апIура, гьаз гъпиш дурари гъапIу ляхин ихь дин исламдихъди саб аьлакьара айиб дар. Ухьуз ихь диндиъра, ихь пайгъамбарира чан уьмрин тажрубайииндира ухьу фици духьну ккундуш, улупна. Ухьуз аъгъюганси, пейгъамбар с.гъ.с. эвелиан ислам диндиъ ади, вари имбудар бутариз икрам апIрудар, гьадрариз ккарагрудар вуди гъахьну. Гьадму бутпересариз пайгъамбари гафнииндикьан гиран ктапIундар. Гьаддиан аьгъю шулаки, Кьур`андиъ айи аятариъ ва пайгъамбарин гьядисариъ, жара касдиз гиран макадапIанай, дупна. Пайгъамбари мусурман фуж вуш, ухьуз ачухъди дупна. Мусурман кас гьадму вуки кIур, чан мелзнахьан ва чан гьяракатарихьан гъайри касдиз зарар адаш, ари гьадму ву мусурман кас. Яни мусурман касдин терефнаан саризра саб жюрейинра зарар дубхьну ккундар – магьа гьамдихьна дих апIура ихь пайгъамбарира.
Хъа Дербентдиъна Мягьячгъалайиъ гъахьи гьядисйтрин исламдихъди саб аьлакьара адар. Думу сар шликIа пис ниятар айидари алаъну, ихь жямяпаьтлугъ бикьбан метлеб ади гъапIуб ву. Ухьуз аьгъюганси, мицдар пис ляхнар ихь ватандин ва мусурмнарин душмнари 1990-пи йисарихъанмина гъахуз хъюгъну. Дагъустандин муфтийдихьна дуфну, фукьан ккундуш пулра тувурча, амма чпихь жямяаьтдин арайиъ ляхин апIуз гъит кIури, хъюгъну. Гьацира аьгъяхьузки, Муфтийди дурариз, я узуз гучIар ккаъру кьувват адарчвуз, я узу масу гъадагъру пулин дакьатар гьуркIурдарвучв, гьаддиз ичв ляхин улихь гъябгъидаричв, кIури жаваб тувну. Мурарин метлеб Дагъустандиъ разуди айи халкьар чиб-чпигъ гъяъну, Урусатдихьанра жара дапIну, Дагъустандин аьхювал апIуб ву. Хъа Хив райондиъ кIуруш, аьхиримжи вахтари, ав, варидарихъди дюз дяргъюри, ихь имамариз ва гьятта гьюкуматдизра инкар фикрар айи жигьилар алахьура. Дурари, мушваъ айи гьюкум кафираринуб ву, му гьюкуматдиз мютIюгъ шуб дюз дар, мушваъ айи къанунарихъди гъягъюбра дюз дар, гьаддиз угъривалра апIури гъахьишра, дюз даруб адар, кIури шулу. Саб гафниинди, гьюкуматдиз инкар шула. Хъа ухьуз аьгъюганси, пейгъамбар с.гъ.с.-ра хъугъну адрударин арайиъ, гъийин гафариинди кIуруш – светский гьюкум айишваъ яшамиш шули гъахьну. Амма я пейгъамбрин с.гъ.с., я дугъахъди хъайи аьсгьябарин терефнаан я саб гьитIибкIивал, я саб угъривал, я саб зарар тувувал гъабхьундар. Хъа ихь арайиъ гьацдар жигьилар наънан шула? Хив райондиъ айи саки вари имамар, дурхну ккудубкIнайи, исламдин образование айидар ву. Амма саки йицIуб процентдихьна кьан жигьилар, дурари кIурубдихъди дурушди, интернетдиан харижи уьлкйириан вуйидарихъ хъпехъура. Дурари, кIуруш, чпин апIру гафра, улупру дарсра, гъабхру ляхинра ихь халкьар ва диндин жа-жара фикрар айи мусурмнар чиб-чпигъ гъяъну, ихь Дагъустан дабгъуб ву.
Хъа гьадму йицIуб процент жигьиларихъди фициб ляхин гъабхурачва? Даш дурар багахь иликIурадарин, учву кIурубдихъ хъпехъурадарин?
- Гьадрарра вари сабсдар дар, вардарин фикрин учIрувалра сабсиб дар. Бязидари, гьаму фици шулу, хъа гьатму фици шулу, кIури, гьерхри шулу, хъпехъуру, гъавриъра ахърудар шулу Хъа жигьиларин гьациб десте аки, дурар багахьнакьан гъюрдар. Я дурар мистаз гъюрдар, я саб гьерхруб гъабхьиган имамдихьна гъюрдар, я аьгъюрихьан гьерхри шулдар, я аьхюр-бицIир гюзлемиш дапIну, яшлуйирихъ хъпехъурдар. Дицдар жигьиларин Дагъустандин гьарсаб терефнаъ, ихь Кьибла Дагъустандиъра, чпин гьерхру касар а. Гьадрарихьан гьерхну, гьадрарихьан ахтармиш дапIну, гьадрари кIуруб апIура. Дурариз я дурхну ккудубкIнайи имам авторитет дар, я сар яшлу инсан ву дупну, дугъахьна гьюрмат адар. Анжагъ чпин тяйин дапIнайи ксар ади ихь Кьибла Дагъустандиъ, гьадрарихъ хъпехъура. Дицдар жигьилар гьацира, чпин суалар гъахьиган вая дарсарра кмиди гъадагъуз харижи аьлимарихьна илтIикIури шулу. Гьадрарикан сар ухьузра аьгъю Костекский кIурур ву. Хъа дугъан тербияйикан ва дугъан чан ахлакьдикан улхуруш, дугъаз кьимат тувбан бадали гьаму саб чIяаьн вухьуз: рякъяриъ машинарин гьяракатнан гюзчивал апIурайи видеокамерарин гьякьнаан чахьан гьерхган, дугъу гьациб жаваб тувнийи: учвхьан шулуш, гьадму видеокамерар уьргъяй. Ва дицдарихъ хъпехъру жигьиларра гьадрари кIуруб апIуз чалишмиш шулу.
Ихь Хив райондиъ гьацдар радикальный фикрар айидар имамар вуди, гьадрариз табигъ вуйи кIул`инди жямяаьтар, гъулар айин?
- КIул`инди жямяаьтар ву дупну, ясана дицдар имамар ву дупну, дурарихъди гъягъюрайи гъулар адар. Амма райондиъ айи 25 табасаран ва 15 лезги гъуларикан асас вуди бязи лезги гъулариъ, мистаъ гъудган апIруган, чав имам вуза дупну, улихь гьучIврайи гъулар а. Вушра вари жямяаьтдин дурариз гьюрмат, ясана дурари кIурубдихъ хъпехъувал адар. Вари жямяаьтлугъ ляхнариъ, гъачIиб-чIивиб гъабхьиганра, гъунши гъулариан имам хъади дуфнура, дицдарихьна илтIикIури шулдар.
Гьацдар жигьилариз дих дапIну, гьадрарихъди гаф-чIал дапIну, учву жаради, учу жаради апIурайи ляхнар саб къайдайихьна хурхьа кIури, гьадрарин улихь теклиф дивруган, дурари фу кIура?
- Райондин имамвал апIури гьамус хьуд кIуру йис вуйиз. Эвелиан хъюгъну гьадраризра дих дапIну, дусну гаф-чIал апIури, сабвалихьна гъюз чалишмиш шули гъахьунза. Гьарганси, дурарихъди вуйи сюгьбатнаъра, гъахру ляхнариъра ухьу Гирами Кьур`андин аятариин, пейгъамбарин с.гъ.с. суннайиин, гьядисариин асасламиш шулахьа. Сабвал адру месэлйир вари терефарихъан ахтармиш дапIну, аятарииндина гьядисариинди субут гъапIишра, кьяляхъна хъанара дурари, ваъ, дици дар, гьамци ву, кIуру. Ав, гьацисдар дюшюшарра шулу, дюз кIурачва дупну, рази духьну, амма хъанара чпи кIурубдихьна гъюру.
Аьхир гъюру нумрайиъ
