Хпирикан гьапIрушра аьгъдарзуз
Хпирикан гьапIрушра аьгъдарзуз
Учу ич хизан ккебгъу йигъланмина узхьанна йиз хпирихьан саб гафнахъна гъюз гьелелиг дубхьнадарчухьан. Гьарсаб узу гъапи гафназ йиз хпири 10 гаф хуру. Думу ужуб мусурман хизандиан ву. Дугъан адаш ужуб дин хъапIрайи кас ву, амма дугъан адашихъдира йиз гьацдар аьлакьйир айиз. Чан шуру фу гъапIишра, ужуб вушра, харжиб вушра, дугъу анжагъ шуран тереф бисуру.
Фуник бицIир кайи вахтна йиз хпир кьюб ражари хул’ан удучIвну гъушну. Узу дугъахьна душну, дугъкан хулаз гъюб ккун апIури, хъади гъафунза, гьаз гъапиш хизан ккидипуз ккундарзуз. Кьяляхъ гъафиган, ужуйи яшамиш шулайча, хъасин узу Москвайиз гъушунза. 5 вазлилан думу узухьна гъафну ва хъанара чан улихьна апIру гафар апIуз хъюгъну.
Йиз дадайи гьамушваъ чан сагъвализ лигура. Саб фукIа гъабхьиш, думу гизаф дердер зигрур ву. Дугъаз заткьар дердер апIуз хай шулдар. Гьаци вушра, узу ляхниъ айи вахтна, дурарин арайиъ гафар гъахьну. Узуз гьапIруш аьгъдарзуз. Дугъан сарихьанра ихтияр дарди кючейиз удучIвну гъягъру дюшюшарра гъахьну. ГьапIруш аьгъдарзуз, саб сабурнан, насигьятнан гаф тувайчва.
Аьлимдин жаваб
Мицдар суалариз шлу жавабарин варидарин кIул саб ву: садпи йигъланмина хъюгъну, жилири хулаъ фуж аьхюр вуш, улулупуб лазим ву. Яники, сабпи йигъланмина жилири улупну ккунду, фуж хулан аьхюр вуш, хъа фужсана жилири кIуруб тамам апIрур вуш. Аллагьу Тааьлайи гирами Кьур’андиъ дупна: «Жилар дишагьлийир уьрхрудар ву, гьаз гъапиш Аллагьу Тааьлайи дурарикан саспидариз тмундариин заанвал дебккна (фагьмиинди, аьгъювалариинди ва аьхювалиинди) ва дурарин харжар чпин гъазанжнаан ву» («ан-Ниса» сура 34-пи аят).
Гьаму ичв дюшюшдиъ, йиз фикриан, яв хпири дицдар ляхнар апIбан себеб абйир-бабар вушул. Эгер абйир-бабари, чпин шуру увухьна, яв абйир-бабарихьна гьюрмат дюрюбхруган, дугъаз ижмиди кIуйиш, яв хпириз чан йишв бихъуйи.
Чаз ккун гъабхьиган, жилиринна ихтияр дарди, удучIвну абйир-бабарин хулаз гъягъюз асиллагь хай шулдар. Гьядисдиъ дупна: «Жилирин ихтияр дарди дугъан хул’ан удучIву дишагьлийиина, думу кьяляхъ дарфидикьан гагьди, ясана дугъ’ин чан жилир рази дархьидикьан гагьди, Аллагьу Тааьлайи хъял бисуру» («Жамиуль-агьядис» № 9887, аль-Хатыб, ибну Нажар...).
Гьаму ухьу ктибту гьядисдиканра хабар тув яв хпириз, белки, дугъаз му гунагьнакан аьгъдаршул.
Увухьна, яв абйир-бабарихьна яв хпир эдебсузди мигъитан. Хпир хъпебехъруган дапIну ккуни вари ляхнар тамам апIин. Дугъан абйир-бабарихъди гафар апIин, дурариз чпи фунуб вушра ляхниъ чпин шуран тереф бисруган, ичв аьлакьйир чIур шлубдикан хабар тув ва дидин аьхирра чиб-чпихьан жара шлубдиканра дурариз адабхъну йип. Эгер дурариз чпин шуран бахт ккундуш, хтул ужуб хизандиъ аьхю духьну ккундуш, гъит ичв хизандин айитI шлу ляхнариъ къяришмиш даришди.
Хпири арагъ убхъуру. ГьапIруш йипайчва!
Йиз гъудгнар апIури 2 йис вуйиз, ушварра дисури шулза. Гьар ражари мистаз садакьара туври шулза, диндин рякъ бисуз, Пайгъамбарин ﷺ суннайихъди гъягъюз чалишмиш шулаза. Амма гьаму 7 йисан учу сатIиди яшамиш шули, хпири гьарган чаъ шаквал хьуз гъибтру, гъудгнар апIурдар, арагъ убхъуру.
Ярхлаз гъягъюб герек дар. Мисалназ, магьа гьаму жвуми йигъан. Узхьан ихтияр гъадабгъну, думу чан юлдаш шурахьна гъушну. Узу дугъаз, вахтниинди хулаз гъач, гъапнийза. Амма дугъу узу кIуруб гьяспикк ккадрапIди, гвачIниндиккна сяаьт 4 пиянди хулаз гъафну. Хулаз гъафирира кIуруш, уз’ина гьарйир апIуз, узу чаз рягьятвал апIуз гъитурдар кIури, пиво убхъуз дишди гъитурдар кIури, гьарйир апIуз хъюгъну.
Аьлимдин жаваб
Гъудган апIуб думу диндин мурхьларикан сабунуб ву. Гьаци вуйиган гъудган апIувал анжагъ кьюб жюре ксарилан алдабгъна: кечмиш гъахьидарилан ва рюгьнан аьзарлуйирилан. Хъа имбудари чпи фукьан читин ляхнихъ хъашра, фициб ляхниъ ашра, гъудган дапIну ккунду. Аллагьу Тааьлайи гирами Кьур’андиъ 10-тIан артухъ йишвариъ гъудган апIуб амур апIура.
Гъудган думу Гъиямат йигъандин азадвал ву. Пайгъамбарин ﷺ гьядисдиъ дупна: «Гъиямат йигъан сабпи ражари гъудгникан гьерхру, эгер думу дишди гъабхьиш, имбубдин гьисаб - суал рягьтиб шул» (Жамиуль агьядис», №6937).
Гизафдари узуз гьелелиг дидихьна гьязурди дарза кIуру. Дицдар ксариз саб дупну ккунду: «Белки, уву дидихьна гьязур хьайиз, чIивиди гъудрузур, гьаз гъапиш ухькан саризра, учв фукьан яшамиш шулуш, аьгъдар».
Арагъ убхъуб варитIан аьхю гунгьарикан ву. Гирами Кьур’андиъра думу гьярам дапIна ва дидхьан ярхла йихьай, кIури дупна. Пайгъамбарин ﷺ гьядисдиъра арагъ убхърур, думу гьязур апIрур, думу диврур, масу туврур, дидхъанмина гъазанмиш апIрур – гьамрар вари Аллагьу Тааьлайин нянайикк кка дупна.
Сабпи нубатнаан уву яв хпириз гъудган ккадапIган ва арагъ убхъруган айи аьхю гунагьнакан кидибтну ккунду. Хъасин уву дугъаз, гъудган апIурдарш, аьхю гунагь гъапIган Шариаьтди улупнайибси тамам апIуз уву гьязурди вуйибдикан хабар тув.
Гьич сабанра яв хпириз уву гьяспикк ккадарди хьуз мигъитан. Уву фукьан дугъаз гьацдар ляхнарих хъибтбахъ, гьадмукьан думу чаз улупнайи саргьятарилан улдучIвиди.
Эгер уву гъизигу зегьметнакан, кIурубдикан мянфяаьт адарш, сарун дугъаз тIалакь тувбакан, яни думу гьидитбакан фикир дапIну ккунду.
