Майтиин гъудган алапIбан къайда
Имам Гьякимдихьан вуйи Пайгъамбарин ﷺ гьядисдиъ дупна:
«Адам пайгъамбар гъалин кушар алир, ягъли жандинур гъахьну. Дугъан кечмиш шлу вахт багахь гъабхьиган, малайикари саб уткан ниъ тувру мутму ва женнетдиан кафан хьади гъафну. Адам пайгъамбар кечмиш гъахьиган, дурари думу шубуб ражари штухьди ва саб сябуниз ухшар айи мутмуйихьди жикIуру, хъа шубубпи ражари жикIруган, саб ицци ниъ тувру мутмура капIру. Шубуб жар кафан иливуру, гъудган алапIуру, накьв йибккуру ва малайикари Адам пайгъамбарин веледариз кIуру: «Гьаму рякъ учвуз ва ичв кьяляхъ вуйидариз улупнайиб ву».
Гьаму гьядисдиан ухьуз мялум шулаки, кечмиш духьнайир жикIуб, кафан иливуб, гъудган алапIуб, накьвдик фаркьат апIуб – мурар вари улихь вахтарианмина шариаьтдиъ айидар ву.
Жаназа гъудгниз ургуб шартI, рукну а:
- Ният.
Сабпи ражари «Аллагьу акбар» кIуру вахтна ният апIуб. Ният апIруган, дугъан ччвур пуб важиб дар, гьаму майтиин, ясана имамди шлиин гъудган алапIуруш, гьадгъуин гъапишра, чIяаьн шулу. Хъа эгер, мисалназ, ухьу кечмиш духьнайир тяйин дапIну, дугъан ччвур кIураш ва ччвурнаъ ухьу гъалатI гъахьиш, гъудган батIил шула. Мисалназ, эгер кечмиш духьнайир Зайд вуди, уву Уьмар гъапиш, хай шулдар. Эгер гизаф майтар хьади вуш, дурариина варидариина сатIиди ният гъапIишра чIяаьн шула.
- Юкьуб такбир урхуб.
Эгер хьуб, ясана йирхьуб такбир гъурхиш, гъудган батIил шлуб аьгъдарди, дици вуйиган думу гъудган батIил шулдар. Эгер имамди хьуб такбир гъурхиш, дугъахъди хъайидари я салам тувну ктучIвуру, ясана имамди салам тувайиз ккилигуру, ва гьамци имамдиз ккилигури гъузуб ужи ву.
- Салам тувуб.
Кьюб ражари - сабан аччул терефназди, хъа гагул терефназди салам тувуб. Саспи аьлимари, салам тувруган «Ассаламу аьлайкум ва рягьматуллагь» гафарихъ «ва баракатугьу» аьлава апIуб ужи ву кIури, дупна. Амма Шафии мазгьабдин «Мугъниль-Мугьтаж», «Нигьаятуль-Мугьтаж» ва «Тугьфатуль-Мугьтаж» китабариъ, «ва баракатугьу» кIуру гафар аьлава апIуб сунна шуладар кIури, дупна.
- Сура «аль-Фатигья» урхуру.
Эгер «аль-Фатигья» урхуз аьгъдарш, дидин ерина жара аятар урхуру, жара аятарра аьгъдарш, «аль-Фатигья» урхру вахтна дугъужвну гъузру. Хъа сура «аль-Фатигья» сабпи ражари такбир урхбалан кьяляхъ урхуру. «Аль-Фатигьяйин» улихь «Ауьзу биллагьи мина шшайтIани рражим» урхуб сунна ву, хъа «важжагьту» урхуб сунна дар.
لما صح ان أبا أمامة رضي الله عنه قال: السنة في الصلاة على الجنازة أن يقرأ في التكبيرة اللأولى بأم الكتاب
Абу Умаматдихьан дуфна: «Сабпи такбирин кьяляхъ жаназа-гъудгниъ сура «аль-Фатигья» урхуб суннат ву». Хъа имам Нававийи, «аль-Фатигья» сура сабпи такбирин кьяляхъ даршра урхуз хай шулу, кIура. Амма жара урхрудар, мисалназ, кьюбпи такбирин кьялахъ салават урхуб ва шубубпубдин кьялахъ дуаь урхуб - дурар жара йишв’ин урхуз хай шулдар, анжагъ чпин улупнайи йишв’интIан.
- Кьюбпи такбирин кьяляхъ Пайгъамбариина ﷺ салават урхуб. Салават урхбан варитIан цIиб гьамциб ву.
اللهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدْ
«Аллагьумма сали аьла Мугьяммад».
«Ат-Тагьиятдихъ» ухьу ухру салават «кама ссалайтара» хъади сатIиди урхуб афзал ву.
Хъа гьаму жюре салават урхуб хъанара ужи ву:
الحمدُ اللهِ ربِّ العالمين, اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى سيدنا مُحَمَّدٍ وَعَلى آلِ سيدنا مُحَمَّدٍ كَما صَلَّيْتَ عَلى إِبْراهيمَ وَعَلى آلِ إِبْراهيمَ، وَبارِكْ عَلى سيدنا مُحَمَّدٍ وَعَلى آلِ سيدنا مُحَمَّدٍ كَما بارَكْتَ عَلى إِبْراهيمَ وَعَلى آلِ إِبْراهيمَ، إِنَّكَ حَميدٌ مَجيد, اللهم اغفر لِلْمُئْمِنِينَ وَالْمُئْمِنَاتْ
«Алгьямду лиЛлагьи раббиль аьламин, Аллагьумма ссалли ва саллим аьла саййидина Мугьяммадин ва аьла али Саййидина Мугьяммад, кама ссаллайта аьла Ибрагьима ва аьла али Ибрагьим, ва барик аьла саййидина Мугьяммадин ва аьла али саййидина Мугьяммад, кама баракта аьла Ибрагьима ва аьла али Ибрагьима иннака гьямидун мажид. Аллагьумма-гъфир лиль муъминина валь муъминат».
- Шубубпи такбирин кьяляхъ майтиз дюаь апIуб.
صح خبر "اذا صليتم على الميت فأخلصو له الدعاء"
Гьядисдиъ дупна: «Жаназайиин гъудган алапIруган, дугъаз ихласвалиинди дюаь урхай».
Му шартIназ тялукь вуйи варитIан бицIи дюаь гьаму шула:
اللهُمَّ ارْحَمْهُ
«Аллагьумма-ргьямгьу».
Мяна: «Я Аллагь, му касдиз рягьим апIин»
Ясана
اللهُمَّ اغْفِرْ لَهُ
«Аллагьумма-гъфир лагьу».
Мяна: «Я Аллагь, му касдин гунгьарин аьфи апIин».
Хъа жаназайихъан тамамди дюаь урхуз ккунири гьаму дюаь урхиди:
اللهُمَّ اغْفِرْ لَهُ وَارْحَمْهُ, اللهُمَّ اغْفِرْ لِحَيِّنَا وَمَيِّتْنَا وَشَاهِدْنا وَغائِبِينا وَصَغِيرِينا وَكَبِيرِينَا وَذَكَرِنَا وَ اُنْثَانا, اللهُمَّ مَنْ أحْيَيْتَهُ مِنَّا فَأحْيِهِ عَلى الإسْلامِ, وَمَنْ تَوَفَّيْتَهُ مِنَّا فَتَوَفَّهُ عَلى اْلإسْلامِ
"Аллагьумма-гъфир лагьу варгьямгьу. Аллагьумма-гъфир лигьяййина ва маййитина ва шагьидина ва гъаибина ва сагъирина ва кабирина вваз акаринава унса. Аллагьумма ман агь'яйтагьу минна фа агьйигьи аьлал ислами, ваман таваффайтагьу минна фа таваффагьу аьлал иман".
Мяна: «Я Аллагь! Мугъан гунгьарин аьфи апIин ва рягьим апIин. Я Аллагь, ич чIивиди имбударин ва кечмиш гъахьидарин, гьамушвахь хьайидарин ва хьадрударин, бицIидарин ва яшлуйирин, жиларин ва дишагьлийирин гунгьарин аьфи апIин! Я Аллагь, Уву учкан уьмур тувдариз Ислам диндихъди гъягъюз амур апIин, хъа учкан Уву аьхиратдиз гъидисдариз имандихъди жара апIин».
Эгер йисар тамам дархьи веледдихъан жаназа апIураш, ухьу зиихъ улупу дюаьйихьна гьаму гафарра аьлава апIуру:
اللهُمَّ اجْعَلْهُ فَرَطًا لِأبَوَيْهِ وَسَلَفًا وَذُخْرًا وَعِظْةً وَاعْتِبَارًا وَشَفِيعًا وَثَقِّلْ بِهِ مَوَازِينَهُمَا وَأفْرِغْ الصَّبْرَ عَلَى قُلُوبِهِمَا
«Аллагьуммажаьлгьу фаратIан лиабавайгьи ва салафан ва зухран ваиззатан ваътибаран ва шафиаьн ва сакьил бигьи мавазинагьума ва афригъ ссабра аьла кьулубигьима».
- Жаназа гъудган дугъужвну апIуб, эгер дугъужвуз шулуш.
Такбирар ягъалди урхуру ва гьацира салам тувруганра ягъалди урхуру, хъа имбу урхрудар «аль-Фатигья», «салават», «дюаь» жвувакди урхуру.
Гьацира «аль-Фатигьяйин» улихь «ауьзу» пуб суннат ву, хъа «важжагьту» урхуб суннат шуладар. Шубубпи такбирин кьяляхъ дюаь урхуру, ва думу урхру дюъйирра гьядисариъ ва китабариъ гьар жюрейин улупна. Имам Муслимди чан китабдиъ Пайгъамбарихьан ﷺ вуйи гьаму дюаь улупна:
" اللهم اغفر له وارحمه واعف عنه وعافه وأكرم نزله ووسع مدخله واغسله بالماء والثلج والبرد ونقه من الخطايا كما ينقى الثوب الأبيض من الدنس وأبدله دارا خيرا من داره وأهلا خيرا من أهله وزوجا خيرا من زوجه وأدخله الجنة وأعذه من عذاب القبر وفتنته ومن عذاب النار"
«Аллагьуммагъфир лагьу варгьямгьу ваъфу аьнгьу ва аьфигьи ва акрим нузулагьу ва вассиъ мадхалагьу вагъсилгьу бильмаи ва ссалжи вальбаради ва накьигьи миналь хатIая кама юнакъу ссавбуль абъязу мина дданаси ва абдилгьу даран хайран мин даригьи ва агьлан хайран мин агьлигьи ва завжан хайран мин завжигьи ва адхилгьуль жанната ва ааьизгьу мин аьзабиль кьабри ва фитнатигьи ва мин аьзаби ннари».
Кяфир касдиз, чан гунгьарин аьфи апIри, ясана женнет кьисмат апIри кIури дюаь апIуб гьярам ву.
Юкьубпи такбирин кьяляхъ гьаму дюаь урхуру.
اللهُمَّ لاَ تَحْرِمْنَا أجْرَهُ وَلاَ تَفْتِنَا بَعْدَهُ وَاغْفِرْ لَنَا وَلَهُ
«Аллагьума ла тагьримна ажрагьу ва ла тафтина баъдагьу вагъфир лана ва лагьу».
Гьаму улупнайи дюъйир, кечмиш духьнайир фуж-вуш дилигну, гьаддиан дигиш шулу. Мисланаз, жилижви вуш, дюаьра жилариз урхрубси дурхну ккунду. Эгер ухьу жилирихъан дюаь урхураш «Аллагьуммагъфир лагьу варгьямгьу» кIуру, хъа дишагьлийихъан вуш, «Аллагьуммагъфир лагьа варгьямгьа».
