Ислам диндиъ айи ахтармиш’валар
Гъийин заманайиъ сарун гьич саринра гьаму дюн’я, ва вари аьлам саб тяйин вуйи къайдайиинди ва лайикь вуйиси дивнайибдин саб шак’валра адаршул. Аллагьу Тааьлайи инсанариз жюрбежюр аьламатар, мюъжизатар улупура ва дурарикан саспидарин инсанарихьан гъавриъ ахъну ккудубкIуз шуладар: му фици гъабхьнийкlан кlури, мюгьтал духьну гъузру.
Гьаму дюн’яйиин гъахьи ва гъийин вахтна яшамиш шулайи жюрбежюр илмарин вакилариз: астраномариз, физикариз, химикариз, инженерар, биологариз ва гь.ж. - чпи ачмиш гъапlу ляхнарикан гирами Кьур’андиъ ва Пайгъамбарин ﷺ гьядисариъ гъяркъган, Ислам диндин гьякь`вал кьабул апlуб дурар мажбур гъахьну. Магьа ухьу исихъ хурайи жюрбежюр аьлимарин ачмиш гъапlу ляхнарикан Гирами Кьур’андиъ ва гьядисариъ гьеле VII – пи аьсриъ дупнади гъабхьну.
Ваз
Саб ражари Пайгъамбарихьна ﷺ дуфну, Аллагьу Тааьлайихъ хътругъру ксари дугъаз гъапнийи: «Эгер уву гьякь кlураш, ваз кьюб йишваз пай апlин, дурарикан саб Абу Кьубайс дагъдин зиин шлуганси, хъа тмунуб - Каайканай дагъдин зиин (мурар Меккайиъ айи дагълар ву). Пайгъамбари ﷺ гьерху: «Эгер узу гьадму ляхин гъапlиш, учву Аллагьу Тааьлайихъ хъугърунчва?» Дурари «ав» кlури жаваб туву. Думуган Пайгъамбари ﷺ тlубахъди улупбиинди ваз гьадрари гъапиганси кьюб йишваз пай дубхьну дийибгъу, ва Пайгъамбари дурариз «гьамус шагьадат урхай» гъапи. Амма кяфирар дугъахъ хъугъундайи ва, уву фалчи вува, кlури гъахьну. Ваз кьюб йишваз жара хьуб рякъюъ, яни сефериъ айидаризра гъябкънийи. Гьаци вушра, гирами Кьур’андиъ думу жара хьпакан дупна (мяна): «Гъиямат йигъ багахь дубхьна ва ваз пай гъабхьну» (сура «Аль-Кьамар», 1-пи аят).
Наукайин терефнаан Ислам диндиз гъафи британияйиан вуйи Давид Муса Бекокди гьамци кlура: «Саб ражари США-йиан вуйи шубур астраномаринна саб десте думу ляхнар ахтармиш апlурайи жара аьлимарин британияйин телевидениейин передачайиъ гъахьи гафарин шагьид гъахьунзу. Душваъ айидари американлуйирихьан гьерху: «Вазлихьна тlирхбан бадали, фукьан харжар гъапlунчва? Дилин фу хьади гъафунчва? Гъванар? Американлуйири жаваб туву: «Учу дина саб му ляхин бадали ваъ, хъа учу мюгьтал гъахьи саб жара ляхин ахтармиш апlбан бадалира гъушдар вуча. Учуз фици ваз кьюб йишваз пай гъабхьнуш аьгъю гъабхьичуз, думу паяр чиб-чпихьан ярхлади вуйи, хъасин сатlи гъахьну. Думу ляхниз далиларра айич».
Гьаму ляхин себеб вуди британияйиан вуйи Давид Муса Бекокди Ислам дин кьабул гъапlну.
Тlубарин кlакlарик гъахьи аьламатар
Ктибтура, сар касди шлин-вуш кlурбар хьади дуфну, Пайгъамбарихьан ﷺ гьерху: «Я Мугьяммад, Уву кlурава узу гьамцдар кlурбариз илтlикlбан кьяляхъ хъанара чlиви хьиди кlури?» Му суалназ жаваб гирами Кьур’андиан гъапну: «Ав! Учхьан дугъан тlубарин кlакlарра кмиди айи гьялназ хуз шулу» (сура «Аль-Кьиямагь», 4-пи аят).
Аллагьу Тааьлайи гирами Кьур’андиъ тlубарин кlакlарикан гьаз улхура? 1877-пи йисан Англияйиан вуйи Уильям Хершелиз хиларин тlубарин лиъран аьламатнан дюшюш аьгъю гъабхьну. Лигру гьялариан, гьарсар касдин хиларин тlубарик папиллярный цlарар кади шулу, гьадрар себеб вуди гьадму инсан фуж-вуш аьгъю апlуз шулу. Мушваъра саб аьламатнан ляхин а, гьадму тlубарик кайи цlарар жа-жара касарин жа-жарадар ву ва дурар сарун гъайри касдиндарихъди сабстар шулдар. Ари гьамдикан кlурайи зиихъ ухьу кlваин гъапlу аятдиъра.
Вари чlивиб штукан ву
Микроскоп адабгъган, аьлимари ахтармиш гъапlнуки, вари чlиви шей`арин клеткйир асас вуди штукан ибарат духьнайидар ву. Гьеле VII-пи аьсриъра кмиди Аллагьу Тааьлайи му ляхникан инсанариз дупна (мяна): «Дурариз гъябкъюндаринхъа, фици Учу Аллагьдихъ I хътругърудариз улупнуш, заварна жилар сатlиди вуди, Учу дурар жара дапlну, штухъди гьарсаб шейъ чlиви гъапlуб. Гьамдин кьялхъянра дурар хъугъидайкlан?» (сура «Аль-Анбия», 30-пи аят). Гьаму аятдиъ Аллагьу Тааьлайи вари чlивибдиз шид варитlан герек вуди дебккна.
Рукь
Анжагъ ХХ – пи аьсриъ аьлимариз аьгъю гъабхьну рукь жиларикан дару элемент вуйиб. Ухьуз аьгъюганси, атом жюрбежюр хъана бицlи частицйирикан - протонариканна электронарикан - ибарат ву. Ва мурар сатlи апlбан бадали саб тяйин кьадар энергия лазим ву. Аьлимарин ахтармиш’валари субут апIурайиганси, рукьан атом арайиз гъюбан бадали, ригъдин системайинтlан юкьуб ражари артухъ энергия лазим шулу.
Гьамус суал, Жилиина рукь фици гъафну? Аьлимари ахтармиш дапlнаки, миллиард йисар кьяляхъ Жилиина метеоритар ахьну ва гьадрарикди рукьра гъафну. 1400 йис кьяляхъ гирами Кьур’андиъ гьамци дупна (мяна): «… Учу рукь гьапlунча, дидиъ аьхю зарар а, ва гьаци мянфяаьтра» (сура «Аль-Гьядид», 25-пи аят). Гьаму аятдиан аьгъю шулуки, рукь жилиина гьапlуб ву, гьаци аьраб чlалнаан таржума гъапlган, «Учу гьапlунча» кlуру мяна тувра.
