Гъудган батIил шлу ляхнар
«Аллагьу акбар» дупну гъудгник кучIвбалан кьяляхъ, гъудган ккудубкIайизкьан, гъудган батIил хьуз мумкинвал айи 11 дюшюш а.
Сабпиб: Гъудгнин жикIуб батIил хьуб. Эгер гъудган апIурайи вахтна гъудгнин жикIувал батIил шлу дюшюш арайиз гъафиш, гьадму ляхниан гъудганра батIил шулу. Эгер гъудгнин жикIувал батIил гъабхьнуш-гъабхьундарш шак’вал ади вуш, думуган гъудган батIил шулдар. Эгер гъудгнин жикIувал инсанар хьайи йишвахь батIил гъабхьнуш, ясана икьамат урхайиз ккилигурайи вахтна батIил гъабхьнуш, даршсана дугъан гъудгнин жикIувал батIил хьувал кIваин гъабхьнуш, му дюшюшариъ думу хъюхъ дибисну, душв’ан ифи гъябгъюрайибси улупури, удучIвну ккунду. Гьаз мици апIуру кIуру суал гъабхьиш, гьадму касдин кьяляхъ лазим дару гафар кIури, инсанар гунагьнаъ дархьбан бадали, гьамци апIуб ужу ву.
Кьюбпиб: эгер гъудган апIурайи вахтна дугъ’инди аьфв адру нежес абхъиш, ясана кубкIиш, думуганра гъудган батIил шулу. Эгер инсандин жандик, палтарик, ясана чав дугъужвнайибдик нежес кубкIиш, гъудган батIил шулу. Эгер гъудган ккудубкIбалан кьяляхъ дугъаз чан палтарик нежес кади гъябкъиш, думу гъудган хъанара дапIну ккунду, ва гьадму нежес кайи палтарикди гъапIу имбу гъудгнарра кьаза дапIну ккунду.
Шубубпиб: аьврат ачмиш хьуб. Ухьу гъудгнин шартIарикан улхру кIулиъ гъапнийхьаки, жилирин аьврат хутIнахьан кьамкьарихьна, хъа дишагьлийирин, хиларин гагьарна маш ктарди, вари жандак аьврат ву.
Гъудган апIурайи касдин аьврат гьисаб шулайибдикан саб бицIи йишвкьан ачмиш гъабхьиш, гъудган батIил шулу. Гизафдарин жикъи палат алабхьбаан, рукуъ ва сужда апIруган, юкьв ачухъ шулу, ва гьадму вахтна шалварихъди хутIнахь йишв ккебкнадарш, гъудган батIил шулу. Дишагьлийиринра ис ва за шлуган хиларин гагьарихъан цIиб зиина йишв ачмиш шулу, ясана кушар ккитIигъуру, гардан ачмиш шулу - му ляхнариан гъудган батIил шула.
Гъудгнин кьяляхъ шликIа яв жандик нежес кайи кIури, мисалназ гъабкIи мизмиз, ясана яв аьврат рябкъюрайи кIури гъапиш, гьадму касдин гафар кьабул апIуру ва гъудган тазатIан апIуру, хъа суннат гъудган вуш, думура тазатIан апIуб сунна ву.
Юкьубпиб: Гъудган апIурайи вахтна гафар апIуб. Эгер гъудган апIурайири Кьур’андиан дару, зикир ва дюаь дару гафар (аьраб чIалниинди дарди) гъапиш, гъудган батIил шулу. Дугъу гизаф гафар гъапнушра, дарш цIиб гъапнушра, кьюб сес чиб-чпихъди вуйидар вушра, гьеле дурари мяна туврадаршра, фаркьвал адар, гъудган батIил шулу. Хъа мяна тувру саб сес гъапишра, гъудган батIил шулу.
Мяна тутрувру кьюб сес удучIвган, гъудган батIил шлувалиан гьамциб суал арайиз гъюру: инчIи, гьагьар, уьгью гъапIган, ясана иццрушнаан «ай» кIури гьарай утIубччвруган кьюб сес удучIвиш, мидин гьякьнаан фициб гьюкум а? Му суалнан гьякьнаан мазгьабариъ жюрбежюр фикрар а. Хъа ихь мазгьабдиъ, эгер инсандихьан дурар дарапIди гъитуз шули, яни дебккуз мумкинвал ади, амма дебккундарш, гъудган батIил шулу. Эгер дебккуз дархьиди кьюб ва думутIан артухъ сесер удучIвнуш, думуган зарар адар.
Эгер имамдихъди гъудган апIурайириз имамди инчи, уьгью дапIну дугъ’ан кьюб сес удучIвнуш, думу имамдихьан жара духьну ккундар ва дугъхьан думу дебккуз гъабхьундаршул, кIури фикир дапIну ккунду. Хъа эгер имамдихъди гъудган апIурайириз имамди мицдар ляхнариз фикир тутрувруб аьгъю гъабхьнуш, ясана дугъан гьялназ дилигну, дугъу саб себебра адарди уьгьйир апIурайиб аьгъяш, думу имамдихьан жара духьну ккунду, дарш дугъан гъудган батIил шулу. Гъудгник аьлхъюри гъахьи касдинра гъудган батIил шулу, эгер думу вахтна кьюб ва артухъ сесер удучIвнуш.
Гьамциб дюшюшра а, эгер гъудгник сабдиканра фикир дарапIди айиган ушвниан гафар удучIвнуш, гъудган батIил шулдар. Дици хьуз мумкин ву гизаф фикрарикк ккайирин ва чан фикриан гъудгник кимдарза кIури гафар удучIвнуш. Мисалназ, 4 ракааьт гъудган апIурайири кьюб ракааьт дапIну салам тувиш ва хъасин учв гъавриъ духьну, ясана шликIа кьюб ракааьттIан гъапIундарва кIури гъапиш, гьадму арайиъ дугъу гъапи гафарилан гъудган батIил шулдар ва дугъу чан кьюбсан ракааьт давам апIуру. Эгер гъудган апIурайирин ягъалди урхру йишварихь, ясана дюднигъ шурш гъябсну, чан дих зиренг хьубан бадали уьгьйир апIури кьюб сес удучIвиш, гъудган батIил шулу.
Эгер дюднигъ шурш гъяйивалиан дугъхьан чав гъудгник фарз вуди дурхну ккунидар урхуз шуладарш, мисалназ «аль-Фатигья» ва аьхиримжи «аттагьият», мурар ухбан бадали уьгьйир гъапIну кIури, гъудган батIил шулдар. Хъа дурар гъудгник дурхну ккуни фарзар дарди суннатар вуш, мисалназ, «аль-Фатигьяйин» кьяляхъ урхру сура, «Магьдина», ясана аьхиримжи дару «аттагьият», рукуъдиъ, суждайиъ урхру дюъйир, ва гьамрар урхуз манигъ’вал апIури дюднигъ шурш гъябснаш, эгер уьгьйир апIури гьярфар удучIвуз мумкинвал аш, му суннатар тамам апIурдар.
Эгер мусурмнар адру йишвариъ яшамиш шули ва думу касдиз гъудгник гафар апIуз хай даршлуб аьгъдарди гъабхьнуш, дицир касдиз аьфв апIуб а. Мисалназ, Ислам дин кьабул дапIнайи касдиз гъудгник гафар апIуз хай даршлуб аьгъдарди, дугъу сакьюдар гафар гъапIнуш, дугъан гъудган батIил шулдар.
Му ухьу гъудган батIил шулдар кIуру йишвариъ эгер чаз аьгъдарди, ясана жара ният адарди цIиб гафар гъапиш, батIил шулдар. Хъа гьаму мисалариъра, эгер 5-6 гафтIан артухъ гъапIнуш, гъудган батIил шулу.
Уьгьйир гъапIган, сесер удучIвуз мумикинвал айибдикан гизафдариз сабпи ражну ебхьурашул, гьаци вуйиган гьаму ляхникан аьгъю хьайиз улихьна вуйибдин аьфв апIуру, ва гъудгнар кьаза апIурдар.
Гъудгниъ Кьур’андиан, зикриан ва дюаьйиан шулайи гаф гъапну кIури, зарар адар (аьраб чIалниинди). Хъа гьаму гафар кIури, эгер дугъан гьамрарихъди шлихьнакIа илтIикIуз кIури ният аш, анжагъ Аллагьдихьна * ва Пайгъамбарихьна ﷺ ктарди, думуган гъудган батIил шулу.
Мисалназ, эгер гъудгник кайирихьна гьяятдиан фужкIа хулазди учIвуз ихтияр айин кIури илтIикIган, гъудгник кайири Кьур’андин «учIв» кIуру мяна айи аят гъурхиш:
ادْخُلُوهَا بِسَلَام امنين
- гьаму «удхулу» гафнан мяна «учIв» кIуруб ву, гьаму гафар Кьур’андиан вушра гъудган батIил шулу, гьаз гъапиш мушваъ жара ният ади урхура. Гьацира гъудгник кайири багахь хьайири инчи гъапIган, дугъаз «яргьямукаЛлагь» (Аллагьди рягьим апIривуз) гъапиш, дугъан гъудган батIил шулу, гьаз гъапиш мушваъ гъудгниъ инсандихьна илтIикIуб шула. Хъа эгер инчи гъапIуриз «ЯргьямугьуЛлагь» (Аллагьди дугъаз рягьим апIри) гъапиш, дугъан гъудган батIил шулдар ва гьаци пуб суннатра ву, гьаз гъапиш думу илтIикIуб инсандихьна ваъ, хъа Аллагьдихьна * шула.
Хьубпиб: Гъудгникан дару шубуб ва артухъ гьяракатар апIбаанра гъудган батIил шулу. Гъудгник кайиган, хиларин тIубар, кIвантIар, мелз - яни бицIи гьендемарин гьяракатар гъахьну кIури, гъудгниз зарар адар. Хъа эгер шубуб ражари хлихъди, кIулихъди, ликарихъди гьяракатар гъахьнуш, ясана шубуб аьхю гьендемарихъди саб гьяракат гъабхьнуш, гъудган батIил шулу - аьгъяди гъапIнушра, дарш кIваълан дубшну гъапIнушра. Мисалназ, тIубарихъди саб йишв гъацабхну кIури, гъудгниз зарар адар, хъа тIубарихъди хилра шубуб ражари ва артухъ гъирибшвиш, гъудган батIил шулу.
Саспиган гъудгник дугъужвнайидари ликарин кьамкьар улихь-кьяляхъ апIури, жандак мина-тина рибшвури шулу, амма чпин гъудган батIил шлубдикан фикир апIурдар. Гьаци апIури шубуб ражари хъади-хъади гьаму гьяракатар гъахьиш, дугъан гъудган батIил шула.
Гъудгник арччул-гагул ва улихь-кьяляхъ саб лик алдабгъуз ихтияр а, анжагъ гьадму лик алдабгъури сарун жара гьендемар диришвуз кIуру шартI тамам апIураш. Саб лик улихь алдабгъну, гьаддихьна тмуну ликра гъабхиган, дугъан кьюб аьхю гьяракатар гьисаб шула ва гьаддихъди думу касди хил, кIул, ясана жара гьендем гъирибшвиш, дугъан гъудган батIил шула. Кьюб ликриз улихь-кьяляхъ гъягъюз ихтияр адар, гьаз гъапиш, саб лик алдабгъну, тмуну ликра гьаддихьна гъабхиган – му кьюб гьяракат шула ва шубубпи гьяракатнаан гъудган сарун батIил хьибди. Эгер улихь жергейиъ йишв ади, саб лик алдабгъбиинди динакьан рукьуз шуладарш, думуган саб лик алдабгъну, цIиб вахналан хъанара лик алдабгъиди.
Ари гьаци шула магьа гьамциб дюшюшдиъра: эгер кьанди хъуркьу касдиз аьхиримжи жергейиъ дугъужвуз йишв амдарди, дугъу думу жергейиъ айирик кучну, аьхиримжи жергейиъ айир дугъахьна кьяляхъ шулаш. Гьадму кьяляхъ хьуз саб лик алдабгъуб чIяаьн дарш, думу цIиб вахтна дугъужвну, хъа сабсана лик алдабгъиди. Хъа саспи аьлимари саб лик алдабгъну тмуну лик гьаддихьна хувал саб гьяракат гьисаб апIура. Гьамциб фикир улупура Ибну Гьяжарира «Шаргьуль аль-Иршад» китабдиъ, амма гьаци вушра гьадму Ибну Гьяжари «Тугьфатуль Мугьтаж» китабдиъ дурар кьюб гьяракат шула, кIурира улупна. Хил саб терефназди дубхну кьяляхъ апIуб саб гьяракат шула, эгер дурарин арайиъ эрг’вал гъабхьундарш.
Мисалназ, мизмиз, чIамчч кади вая угуради, гарцIил цабхуз хил за гъапIу касди, хил яваш дарапIди, дишлади кьяляхъ гъапIиш, думу саб гьяракат шула. Хъа эгер гарцIлик сацIибкьан хил гъибтну, хъа кьяляхъ гъапIиш, думу кьюб гьяракат шула.
Жандин гьендемарихъди аьлакьалу вуди гъудган батIил хьувализ 6 шартI а. Гъудган батIил шулу:
- Эгер шубуб ва думутIан артухъ гьяракатар гъапIнуш.
Саб вая кьюб гьендемдихьди гъабхьи саб гьяракатнаан гъудган батIил шулдар.
- Эгер му гьяракатар саб тмунубдихъди хъади-хъади апIураш. Эгер саб гьяракатнан кьяляхъ тмунуб хьайиз арайиан цIиб вахт гъубшиш, дурар кьюб гьяракатси гьисаб апIурадар. Гьамциб жюрейиинди фукьан гьяракатар гъапIишра, дурар саб гьяракатси гьисаб шула ва гьадрариинди гъудган батIил шуладар. Хъа гьаму гьяракатарин арайиъ дубхьну ккуни вахтнан гьякьнаан аьлимарин арайиъ жюрбежюр фикрар – хилаф а. Хъа асас фикир гьациб вуки, гьадму кьюбиб гьяракат чиб-чпихьан жаради ву, кIурубси дубхьну ккунду, яни кьюб гьяракат сатIиди гъапIдар ву пуз даршлуганси. Аьлимарин думу гьяракатарин арайиъ саб ракааьт гъудгнин дубшну ккунду кIуру фикирра а.
- Гьяракатар гъудгник лазим вуйи вахтна апIурайидар вуди духьну ккундар. Эгер уву апIурайи гьяракатар гъудгникан вуди, уву дурар жвувазра аьгъяди дапIну даккни йишв`ин вая артухъди текрар апIураш, гъудган батIил шулу. Эгер увуз аьгъдарди гъапIнуш, гьеле саб ракааьт вушра, дидкан зарар адар. Мисалназ, имамдихъди гъягъюз кIуру ният адарди, жвуву кIул`инди апIурайи гъудгник артухъ рукуъ, ясана сужда гъапIиш, гъудган батIил шулу.
- Гъудгниъ жара гьяракатар апIруган, дурар апIуз хай даршлуваликанна аьгъяди гъабхьиш. Хъа эгер дин Ислам кьабул дапIну цIибтIан вахт гъубшундарш ва жара гьяракатариан гъудган батIил шлуб аьгъдарш, дицир касдиз аьфв а.
- Гьяракатариз саб себебра адруган. Хъа эгер гьяракатар дарди гъузуз даршлу уьзур вуш, гъудган батIил шулдар. Месэла, эгер инсанди хил, я кIул тIубччвури шлу уьзур каш, думу тIубччвувалиан дугъан гъудгниз зарар адар.
- Думу гъудган сафариъ айирин суннат вуйиб, ясана саб кьаза айи йишваъ (месэла, дявдиъ) апIурайиб дубхьну ккундар. Сафариъ суннат гъудган яягъди гъягъюрашра, гьяйвниинди гъягъюрашра, апIуз хай шулу. Эгер инсандин, чав гъудгниъ гизаф гьяракатар гъапIнуш - гъапIундаш кIури шак’вал гъабхьнуш, дугъан гъудган батIил шулдар.
Эгер гъудган апIурайириз даахнайирихьна битI гъюри, ясана бицIир вушра, аьхюр вушра штукк кахъри гъяркъиш, дугъу гъудган кьатI дапIну, гьадрариз кюмек дапIну ккунду. Дициб дюшюшнаъ гъудган тазатIан ккебгъну ккунду.
Йирхьубпиб: ИпIуб ва убхъуб. Эгер гъудгник кайирихъди дибиснайи ушв батIил апIрубсиб дюшюш гъабхьиш, дугъан гъудган батIил шулу. Мисалназ, гъудган батIил шлубсикьан дарди гьяракатар дапIну гъудгник кайири сацIибкьан шид гъубхъиш, гъудган батIил шулу. Гъудгник кайи вахтна саб бицIидикьан ипIруб хътIюбкьиш, думуганра гъудган батIил шулу - анжагъ кIваълан гьархну хътIюбкью ва гъудгник ипIуз хай даршлуб аьгъдарди гъабхьи дюшюшариъ ктарди.
Эгер цIиб вахт улихь Исламдиз дуфнайир вуш, ясана мусурмнарихьан ярхла йишваъ яшамиш шулаш, гьаму ляхнарикан аьгъдрувал аьфв апIру себебси гьисаб апIура. Хъа аьлимар айи йишваъ яшамиш шулайири му ляхнарикан аьгъдайзуз гъапну кIури, дицир касдиз аьфв адар - мугъу саб тикисиб гъипIнушра. Яни жвувазра аьгъядира аьгъяди, вая гъудгник кайиб кIваълан гьархну вушра, фукIа-мукIа гъипIнуш, гъудган батIил шулу.
Эгер, гъудгник ктрури ушв дибиснади, кIваълан дубшну, гизаф гъипIишра, дугъаз аьфв апIура, хъа гъудган апIурайири гъипIну кIури, дугъан гъудган гьаз батIил шула, кIури суал гъабхьиш, ушв бисуваликан кIваин апIруб анжагъ ушв бисувалтIан жараб фукIара адар, инсандин кIваълан гъябгъюзра мумкин ву. Хъа гъудган апIурайири, дугъужвну, мухрарин исикк хилар диври, рукуъ, сужда апIури ва гьаци вушра учв гъудгник кайиваликан гьархуб гъудгнихьна вуйи гъайгъусузвал ву.
Эгер ушвниъ шекер ади, гьадму меълишин ва шурш сатIи дубхьнайиб хътIюбкьиш, гъудган батIил шулу. Эгер уьл ипIбан кьяляхъ силбаригъ гъябснайиб гъудгник кайиган хътIюбкьиш, гъудган батIил шулу. Хъа эгер силбаригъ гъябснайи ипIруб марцц апIуз даршлуб вуди, дидкан шуршнахъди фукIара кпикьундарш, гъудган батIил шулдар. Гьацира ахту хътIюбкъганра гъудган батIил шулу. Эгер ахту гъювал дебккуз гъабхьундарш, думу адапIуз гъабхьундарш, ушвниъ гъибтузра дархьиди хътIюбкьнуш, гъудгник кайиб кIваълан дубшну, ясана гъудган батIил шлуб аьгъдарди хтIюбкьнуш, думу хътIюбгъювалиан гъудган батIил шулдар.
Месэла, шюрбет, никк убхъбалан кьяляхъ ушв марцц дарапIди, гъубхъубдин тIяаьм ушвниъ имбуваликан жвувазра аьгъяди, гъудгник кучIвну, гъудган апIурайи вахтна дициб шурш хътIюбкъиш, гъудган батIил шулу. Гьаци вуйиган, уьл ипIбан кьяляхъ гъудгник кучIвайиз дикъатниинди ушв марцц дапIну ккунду. Спарин хьалхьмариан гъябгъру ифи кайи шурш хътIюбгъганра, гъудган батIил шулу. Эгер ифи гьарган гъябгъюрайиб вуш ва дидхьан марцц хьуз читинди вуш, дидин аьфв а.
«Ушв батIил апIру вари ляхнариан гъудганра батIил шулу» кIуру къайдайиан саб шартI адабхъура: «Жвувхьан дебккуз дархьиди эдерчувалиан, эгер думу хътIюбгъюндарш, ушв батIил шулдар, хъа гъудган батIил шулу», гьаз гъапиш эдерчуб нежес гьисаб шула.
Ургубпиб: Кьибла терефнаан жара йишвахьинди мухур гьибицуб. Гъудган апIурайи кас маш ва жандин улихь тереф, яна мухур кьибла терефназди илбицну дугъужвну ккунду. Эгер кьиблайихьан саб бицIи вахтназкьан гьидицнуш, дугъаз гьидицуз гуж гъапIнушра кмиди, гъудган батIил шула. Гизафдарин гьамциб гъалатI шула: улихь жергейиъ йишв ади дябкъну, гьадина лик алдабгъруган, мухур кьиблайихьан гьибицуру. Гьаму дюшюшдиъ, дишлади кьиблайихьинди илдицнушра, гъудган батIил шулу.
Эгер гъудгник кайиб кIваълан дубшну, ясана мухур кьиблайихьан гьибицган гъудган батIил шлуб аьгъдарди гъабхьнуш ва кIваин гъабхьир дишлади кьиблайихьинди илдицнуш, гъудган батIил шулдар. Маш кьиблайихьан гьибицну кIури гъудган батIил шулдар, хъа карагьат ву. Мидкан ухьу улихьнара гъапнийхьа.
Миржибпиб: Гъудган апIурайирин ният дигиш гъабхьиш. Гъудган апIурайири, саб фицибкIа себеб дубхьну, гъудгникан ктучIвурза кIури фикир гъапIиш, ясана ктучIвуруш-ктучIвурдарш кIури кIвахъниди гъахьиш, дугъан гъудган дишлади батIил шулу. Эгер гьаци гъабхьнуш, я жара себеб арайиз дуфну гъудган батIил гъабхьнуш, ясана жвув гъудгнин дижикIну адрубдикан кIваин гъабхьнуш, гъудгникан ктучIвуз кIури салам тувуб герек дар, гьаз гъапиш думу дюшюшариъ гьацир кас гъудгник кайир гьисаб шулдар. Эгер гъудган апIурайи вахтна, дугъу чан ният жара гъудган апIуз кIури гьаддиз илтIибкIиш, гьадмуганра гъудган дишлади батIил шулу.
Мушваъ саб гьамциб дюшюшра а. Эгер думу гъудгник кучIвнайи вахтна, имбудари жямяаьт гъудган апIуз хъюгъиш, дугъхьан чан фарз-гъудган «мутIлакь» суннатдиз илтIибкIуз шулу ва кьюб ракааьт апIбалан кьяляхъ салам тувну, жямяаьтдихъди гъудгник ктикьуз шулу. «МутIлакь» суннат я вахт, ясана «ратибат», «витру», «тагьият» кIуру ччвур тувну адру суннат гъудган ву ва дидиз «узу ният гъапIза суннат гъудган апIуз» дупну ният апIуру.
УрчIвубпиб: Сабкьан рукн артухъ гъапIиш. Эгер имамдихъди гъягъюри ваъ, хъа жвуву кIул`инди апIурайи гъудгниъ жвувазра аьгъяди сабкьан рукн артухъди гъапIиш, думу дюшюшдиъра гъудган батIил шулу. Аш-Шабрамаллисийй кIуру аьлимди дупна: эгер жвувазра аьгъяди артухъ вуйи рукниз гъягъюраш вая рукниз бегьемди дурушди кьяляхъ за гъахьиш, гъудган батIил шулу.
Гьацира дупна: сужда апIурайи вахтна, эгер мисалназ йишв лап ижмиб вуйивалиан кIул за дапIну жара йишвахьинди дивиш, кьюб сужда апIувалик мисал шула ва гъудган батIил шула.
Эгер имамдихъди гъудган апIурайи вахтна дурари саб ракааьт апIбан кьяляхъ гъудган хъибтIиш, имамди салам тувбан кьяляхъ дишлади гъудужвну жвуван имбу ракааьтар давам дапIну ккунду.
Гъудган апIурайири салам тувру йишвахъна гъяйиз салам тувиш, ясана гъудгник кайи вахтна хъанара гъудгник кучIвуз кIури «Аллагьу акбар» гъапиш, гьаму дюшюшариъра гъудган батIил шулу.
Жвуваз аьгъдарди, хъа кIваълан дубшну сабсана артухъ рукну гъапIну кIури гъудган батIил шулдар. Пайгъамбари ﷺ кIваълан гьархну 4 ракааьт апIру гъудгниъ 5 ракааьт гъапIну ва аьхириъ «сужда сагьв» (кIваълан гьархган апIру сужда) гъапIну, амма гъудган тазатIан гъапIундар. «Жвувазра аьгъяди артуъ рукнар апIурвал» кIуру гафнан гьамци гъаври духьну ккунду, эгер гъудгник кайирин чав саб сужда гъапIнийкIан дарш кьюб, ясана шубуб ракааьт гъапIнийкIан дарш юкьуб кIури шак’вал гъабхьиш, дугъу дурар тамам дапIну ккунду жвуваз дурар тамам апIуб якьинди аьгъю хьпан бадали, яни шак’вал айибдин цIибси вуйиб бисуру ва имбуб давам апIуру. Эгер гьаци уву давам гъапIу сужда, ясана ракааьт артухъ гъабхьишра гъудган батIил шулдар, амма аьхириъ «сужда-сагьв» апIуб суннат ву.
ЙицIубпиб: Гьяракатариинди ва гафариинди вуйи рукнар дарапIди гъитиш вая тамамвалиинди дарапIиш. Жвувазра аьгъяди сабкьан рукн гъидипну, тмуну рукнихьна гъушу касдин гъудган батIил шулу. «Жвувазра аьгъяди» кIуру гафариан «кIваълан дубшну» кIуруб адабхъура, гьаз гъапиш кIваълан гъубшу ляхнин жара къайда ву. Мурарин гьякьнаан ухьу улихьна яркьуди ктибтнийхьа.
ЙицIисабпиб: Исламдиан удучIвру, яни инсанди гъудгник диндиан удучIвру гьяракатар, ляхнар ва фикрар гъапIиш. Мисалназ: эгер гъудгниъ идолиз рукуъ гъапIиш, ясана кьюр-шубур Аллагь а кIури гъапиш, ясана суткайиъ хьуб гъудган фарз дар кIури якьинди гъапиш – гьамдиинди думу Исламдиан удучIвуру ва гьаддихъди гъудганра батIил шулу.
