Ичв шубариз чан жилириз ужур хпир хьуз улупай

Ичв шубариз чан жилириз ужур хпир хьуз улупай

Хизандин уьмриъ деету гъалатlар ахтармиш апlбан бадали, психологдин кюмек ккун апlури илтlикlу гизаф дишагьлийири гьамци кlури шулу: «Дадайи улупундарзуз».

 

Дугъриданна, эвлемиш гъахьиган чан жилириз ужур хпир хьуз, ужур кейвани хьуз, вари чаллан илтlикlуз гъитру «паччагьдин риш» хьуз, вари хизан чан кьял’ин «илипну» хъчlюбхру зегьметкеш хьуз улупру хпир хьуз дадйири чпин шубариз улупури шулдар. Хъа Аллагьди ﷻ ухьу фу дупну халкь гъапlдар вуш, яна жилириз чарасуз лазим вуйи дишагьли хьуз улупурадар.

Думу гафарин фици гъавриъ духьну ккунду? Жилириз лазим вуш, гьадгъан кlван гьевес дубхьну ккунду. Ав, ав, кlван гьевес, фицики дишагьлийи чан жилирик гьевес капlри ккунду: яшамиш хьуз, ляхин апlуз, гьарсаб ляхниъ улихь гъягъюз. Дишагьлийикан ва думу чан жилирихьна янашмиш хьуваликан жилирин ягъурлувал ва ягъурсузвал асиллу шула. Гьадму себебназ дилигну, жилар, бязи дишагьлийир бадали, фунуб ляхнизра гьязур вуди шулу, хъа бязидар бадали гьич фукlара дарапlур.

Хпир ва думу айи хал, унчIвар гьергну, варидарихьан жин шлу ужагъ дубхьну ккунду. Му фу гаф ву? Жилир фицир вуш, думу гьацир вуди кьабул апlин, кlуру гаф ву, думу хулаз гъафиган, чан гьякьлу маш улупуз шули ккунду (жямяаьтдин арайиъ, ляхниъ айиган «жара маш» гъивбакк ккубкьру), жандиз ва кlваз рягьятвал тувуб лазим ву.

Дишагьли урхру китабси духьну ккунду. Яна хпир маракьлу инсан вуди хьуб, жилири сюгьбат гъабхруган, дугъахъ хъпехърур, хъа лазим вуш, жилириз ужуб насигьятнан гаф пуз шлур хьуб лапра лазим ву. Жилири ярхи уьмриъ думу китаб дурхну ккудудубкlбан бадали, дишагьлийи гьарган чан аьгъювалариин ляхин гъабхури, «китабдиъ» айи машар цlийи алаури ккунду.

Хпир жилирин уларин шадвал хьувалра лап важиблу ву. Хъа гьяйифки, гизаф дишагьлийири хялишди, сумчриз, сейир апlуз гъягъругантlан, уччвудар палтар алахьдар, жандиз, машназ тюмер апlдар.

Дурарин фикриинди хулаъ халатдиккди ашра хай шулу. Му аьхю гъалатl ву. Думу гъалатI шлубкьан ухди ктабгъурхьа. Аьхюну пай жилариз улариинди ккунду, ва гьаруриз чан хулаъ айи хпир утканур, варитlан кIваз хуш вуйир вуди ккунду.

Дишагьли чан жилирин жандиз рягьятвал туврур духьну ккунду. Ихь дишагьлийири деебтурайи сабсан гъалатl хизандин уьмриъ хпиринна жилирин лап багахь аьлакьйириз фикир тутрувувал ву. Ипlруб гьязурди хьувал ва хулаъ марццишин уьбхювал лазим ву, хъа имбудар дикъат фикир лазим дару терефар ву - магьа дишагьлийин сабсана дюз дару фикир.

Хизандин уьмур арайиз хурайи вари терефар важиблу ву! Хизандин хушбахтлу уьмур гьадрарикан гьарсабдикан асиллу ву. Эгер сабкьан тереф зяифди вуш, албагувал хьибдар.

Гьаддиз чаз ва чан жилириз хушбахтлу уьмур ккуни дишагьлийи вари терефарикан фикир апlуру.

Думутlанна гъайри, Ислам диндиъ хизандиъ жилиринна хпирин арайиъ айи лап багахь аьлакьйириз асас фикир тувра, Аллагьдин Расулин гафар гъурхиган, дидин гъавриъ шулу: «... Чан жилириз ккуниб вари бегьем тамам дарапlу дишагьлийихьан Первердигарин улихь чан вазифйир тамам апlуз хьибдар, валлагь...

Дишагьлийи, чав бицlир хурайи йишв,ин алшра, чан жилириз «ваъ» дупну ккундар (Имам Аьгьмад).

Гьелбетда, ужур кейвани хьувалра лазим ву. Абйирин айтуйиъ дупнайиси, жили жвуван кlвахьна вуйи рякъ ицци хурагдилантина гъябгъюра, гьаддиз жилириз ккуни ицци-ужудар хурагар гьязур апlру дишагьлийиз хизандин уьмриъ асас хъуркьувалар хьиди.

Магьа, йиз фикриинди, гьаму бес ву. Учвуз рябкъюрайиси, дишагьлийин вари терефар мюгькамдар духьну ккунду.

Гьаддиз шураз тербия тувруган, дугъаз ужур кейваниси, ужур дишагьли, дуст, сюгьбатчи хьузра улупувал чарасуз ву.

Гьарган мрцци хал ва ицци хинкlар - му, гьелбетда, ужуб ляхин ву, хъа гъвалахъ гъавриъ шлу, хизандин жюрбежюр дюшюшариъ фу дупну ккундуш аьгъю дишагьли хъадарш, жилижвуваз ицци хинкlарра, марцци халра даккун хьибди, дугъаз имбу терефарра, хинкlарна марцци халси, важиблу ву.

Гьаддиз, ичв шубарин хушбахтлу уьмрин гъаразнаъ шули, шураз чан жилириз ужур хпир хьуз улупай.

 

Рая Акавова

2026-07-01 (Мугьяррам 1448 г.) №7.


Цlийи йисаъ учlвнахьа!

Ассаламу аьайкум, гьюрматлу ватанагьлийир! Магьа гьижрайиинди 1448-пи йис улубкьна. Мугьяррамдин ваз цlийи йисандин сабпи ваз ву. Му вазлин дахилнаъ гирами Аьшурайин йигъра а. Мусурман касдиз му ваз лап заануб ву.   Гьарсар касди чан ккудубшу йисандин натижйир адагъну ккунду, ва думу йисан...


Иблис инсанарин варитIан аьхю душман ву

Ухьу гьякь рякълан алдаъбан бадали иблисди гизаф зегьмет зигуру. Гъийин заманайиъ саспи инсанари чиб-чпихъди аьлакьйир пуч апIуру, чиб-чпи душмнарси дисуру, амма дурариз гьякьикьатдиъ чпин душман фуж-вуш аьгъдар.   Аллагьу Тааьлайи Чан гирами Кьур’андиъ дупна (мяна): «Дугъриданна...


Жаназа гъудган шли дапlну ккуниб ву?

Жаназа гъудган мусурмнарин жямяаьтдиин али фарз ву (фарз аль-кифая). Гьаддиз, эгер жямяаьтдин арайиан сар касдикьан жаназа-гъудган алапlиш, имбударилан фарз алдабхъура ва дурариз гунагьра шулдар. Хъа сарикьан думу ляхин дарапlиш, вари жямяаьт гунагьнаъ шулу.   Жаназа-гъудган сар касди апlуб...


Шуран абйир-бабариз даккунди вушра, думу хпирди гъадагъуз шулин?

Никягь апIувалин шартIарикан саб риш чан вали касди швуваз тувувал ву. Хъа дугъан вали ксарикан сарпир вуди шуран адаш шула. Эгер адашиз ккундарш, думу шурахъди фици никягь диврухъа?   Жара рякъяр агури лицуб герек дар. Эгер гьадму шурахъди гележег ккабалгуз ккундуш, сабпи нубатнаан дугъан...


Гьаму дюн’ятIан заан вуйи гъудган

Гьаму дюн’я ва вари му дюн’яйиъ айибтIан заанди ва багьалуди вуйи гъудган айин?   Имам Муслимдихьан вуйи Пайгъамбарин ﷺ гьядисдиъ гьамци дупна: ركعتا الفجر خير من الدنيا وما فيها   «ГвачIниндин гъудгнин улихь вуйи кьюб ракааьт суннат-гъудган заанди ву гьаму...