ЮкIв кIару хьувалин лишнар
Гьаму жилиин гъапIу гунгьарихъан инсанди Ахиратдиъ жаваб тувди. ДумутIанна гъайри, гунгьар апIувалиан инсан Аллагьу Тааьлайихьан ярхла шулу ва артухъ-артухъди гунгьариин машгъул шулу.
Гунгьар апIувалин, Аллагьу Тааьлайиз аьссивал улупувалин гизаф чIурувалар а, амма дурарикан варитIан читниб инсандин юкIв гунгьарихъди кIару хьувал ву. Гьякьлу касдин кIваз гьарган ужувлар ккунду, ужувлахъна теклиф дивру, гьаз гъапиш гьякьлуди Аллагьу Тааьлайихъ хъугъру касди ужувлан ляхнар артухъ апIури, Аллагь зикир апIури, юкIв аку апIуз хъюгъру.
Гунагькрин юкIв гьякь кьабул апIуз гьязурди шулдар, ужувлахъна, хайирлу ляхнарихъна гъюз дугъан иштагь шулдар. Исраиларин аьзабнакан улхури, Аллагьу Тааьлайи гирами Каламдиъ гьамци дупна (мяна): «Дурари (иудеяри) чпин йикьрар чIюргъювалиан, Учу дурар Ич рягьимлувалихьан ярхла гъапIунча (нянат алапIну) ва дурарин юкIвар гьаци кIару гъахьну, гьякь вуйиб кьабул дарапIрусикьан. Чиб-чпихъди гьюдюхюри ва Аллагьу Тааьлайиина кучIал алапIури, дурари (Тавратдин) гафар дигиш гъапIну ва чпиз улупнайибра кIваълан гьапIну (Тавратдиъ чпиз улупнайиси гъапIундар)». («Сафват ат-тафасир», сура Аль-Маида: 13)
Гьарсар касдиз эвелиъ гюзгюси марцци юкIв ади шулу. Дугъу сабпи гунагь гъапIган, ари гьадму юкIв кабцIбан сабпи лишан вуди шулу. Гьамци чIуру ляхнар, гунгьар апIрукьан, инсандин юкIв кIару шулу, ва дугъхьан гьякьвал абгуз шули гъубзудар.
КIару юкIвар айи инсанар Аллагьдин ﷻ аьзабнукьан дерккрадар
Гирами Каламдиъ Аллагьу Тааьлайи гьякь`валихьан ярхла гъихьи халкьарикан ва, лап аьхю имтигьян гъабхьишкьан, дурар сарун гьякьнахъна дяргъюрайиваликан ктибтура. Фукьан имтигьянар туври гъахьнушра, дурар Аллагьу Тааьлайихъ хъугъувалихъна илтIикIундар. Гьаз гъапиш дурарин юкIвар сарун кIару духьнайи.
Аллагьу Тааьлайи гирами Каламдиъ дупна (мяна): «Магьа Учу яв улихь вуйидарихьна пайгъамбрар гьаунча, я Мугьяммад, амма думу умматари пайгъамбрар ярхла гъапIну. Ва Учу дурариз лап читин аьжузвал, касибвал, уьзрар тувунча, гьадрар Аллагьдиз ﷻ мютIюгъ хьуз. Эгер дурарихьна аьзаб гъафиганкьан Аллагьдиз ﷻ мютIюгъ шулуш. Амма дурарин юкIвар кIару гъахьну, дурари насигьят кьабул апIурдар, ва шейтIни дурариз гунагьвалиъ, нягьякьвалиъ хьувал уткан гъапIну». («Сафват ат-тафасир», сура Аль-Ан‘ам: 42-43)
КIару юкIвариз нянат
Инсандин юкIв кIару хьувалиан дурар гьякь рякълан улдугуру, ва думу гьякьвал кьабул апIуз манигъвализ себеб шулу. ЮкIв кIару хьувалиан Аллагьу Тааьлайин нянатра шулу. Аллагьу Тааьлайи гирами Каламдиъ дупна:
أَفَمَن شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ فَهُوَ عَلَى نُورٍ مِّن رَّبِّهِ فَوَيْلٌ لِّلْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُم مِّن ذِكْرِ اللَّهِ أُولَئِكَ فِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ
(мяна): «Аллагьу Тааьлайи Ислам диндиз, Дугъкан аьгъювалар тувуз, Дугъан диндикан хабар тувуз юкIв ачмиш гъапIурна Аллагьу Тааьлайи юкIв ачухъ дарапIди, иман тутруву ксар саб вуйинхъа? Аьхю вуйи аьзаб а Аллагь ﷻ кIваин апIувализ хъяркьнайи юкIвариз. ЮкIвар кIару духьнайидар улдугнайидар ву». («Сафват ат-тафасир», сура Аз-Зумар: 22)
Аллагьу Тааьлайи юкIвар кIару духьнайидариин ва гьякьвалихьан ярхла вуйидариин нянат алапIура. Дурари Аллагьу Тааьлайи кIуруб апIурадар, Дугъан къанун уьбхюрадар – гьамрар вари мурар инсан улдугнайивалин лишнар ву.
ЮкIв кIару хьувалин лишнар
Ухьу зиихъ гъапиганси, инсандин юкIв саб дупну кIару шлуб дар. Думу, жвуву апIурайи гунгьариз дилигну, яваш-явашди кIару шулу. Гьякьлуди Аллагьу Тааьлайихъ хъугърайи касдиз чан юкIв кIару шулайиб аьгъю шулу ва, дици дархьбан бадали, ужувлан ляхнар апIури, зегьмет зигуру.
Аьлимари юкIв кIару хьпан себеб вуйи бязи лишнар ктухура. Дурарикан аьгъяди гъабхьиш, ухьхьан саб кьадар жвуван иман ижми апIуз шул.
- Ибадат ва ужувлан ляхнар даккунди хьуб
КIару юкIв дубхьнайи касдин, мисалназ, гъудган апIруган саб жюрейин ихласвал адарди, аьшкь адарди шулу. Дугъаз гъудган апIуз читинди шулу, гьелелиг дугъу чан гъюнариин саб читин мутму гъабхурайганси.
Аллагьу Тааьлайи гирами Каламдиъ, мунафикьарин лишнар улупури, гьамци дупна:
وَإِذَا قَامُواْ إِلَى الصَّلاَةِ قَامُواْ كُسَالَى
(мяна): «Дурар гъудгниз за шлуган, аьшкь адарди, тIагъруди, савабнак умуд ктарди, аьзабнахьан гучI адарди за шулу». («Сафват ат-тафасир, сура Ан-Ниса: 142)
- Вяаьз-насигьятнаан, гирами аятариан насигьят кьабул дарапIрувал
КIару юкIв айи кас гирами Каламдиан Аьхиратдиъ чаз аьзаб айи аятарихъ хъпехъюрушра, дугъан юкIв сикинвалихъна гъюрдар, гьеле думу аятар чаз даруганси. ДумутIанна гъайри, думу аятарихъ хъпехъузкьан ккунди шулдар.
Гирами Каламдиъ, Аллагьу Тааьлайихъ гьякьлуди хъугъдар заан апIури, гьамци дупна:
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آيَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِيمَانًا
(мяна): «Дугъриданна, гьякьлуди хъугъдар ву гьацдар, чпиз Аллагьдикан ﷻ кIваин гъапIган, юкIвариъ гучI’вал шлудар. Хъа дурариз аятар урхруган, дурарин иман ижми шулу». («Сафват ат-тафасир», сура Аль-Анфаль: 2)
Гирами Каламдиъ туврайи насигьятнаан гьякьлу инсанарин юкIвариъ ужувлан пай артухъ апIуру. Хъа кIару юкIвар айидариз гирами аятар урхруган фикир тутрувди, чпи фу гъурхнушкьан аьгъдарди шулу.
- Кечмиш хьуваликан, кьаза-балйирикан фикир кадрувал
Инсандиз кечмиш хьувал, кечмиш гъахьидар фаркьат апIури рякъюру, амма му ляхнариз фикир туврадар. Дугъаз жилар тIурччвуваларикан, шид алжабгъруваларикан ебхьура, амма узузра кубкьур кIури, фикир кадар.
Аллагьу Тааьлайи дупна:
فَلَوْلَا إِذْ جَاءَهُم بَأْسُنَا تَضَرَّعُوا وَلَكِن قَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ
(мяна): «Гьай аман, эгер дурарихьна Ихь аьзаб гъюрубдикан дурари Аллагьдин ﷻ улихь фикир апIуйиш. Амма дурарин юкIвар кIару гъахьну, насигьят бисурдар ва шейтIни дурариз гунгьар, улдугувал уткан гъапIну». («Сафват ат-тафасир», сура Аль-Ан‘ам: 43)
Ухьу гьарсар кас ккилигурайи кечмиш хьувал варитIан аьхю насигьят ву. Гьаддиз Пайгъамбари ﷺ, накьварихъна гъарахай, гъапну, ва кечмиш духьнайир фаркьат апIури иштирак хьувалиъ аьхю саваб а, гъапну. Амма юкIв кIару дубхьнайи инсанариз му ляхнари гьичра мянфяаьт тувурдар.
- Аьхират заанди дебккуб
ЮкIв кIару дубхьнайи касдин варитIан аьхю гъайгъувалар гьаму дюн’яйин утканвалар вуди шулу ва, гьаму жилиин чан фици ляхнар гъягъюраш, ари гьаддилан дугъан имбу ляхнарра асиллу шулу. Чаз ккуниси уьмур хъапIраш, дугъан фикир ву, сарун фукIа гьаз вухъа, кIури. Аьхират гьич кIваинкьан апIурдар. Дугъан Аллагьу Тааьлайихьна вуйи аьлакьа цIиб шулу, иман аьжуз шулу, хъа чаз ккуни ляхнар мумкин ву ужуб къайдайиъ хьуз.
Аллагьу Тааьлайин къанун чIур гъапIну кIури, дугъаз фикир кадар. ЧIуруб гъябкъну кIурира фикир кадар. Дугъаз ужуб даруб рябкъюра, амма гьаци дубхьну ккуниганси, сикинди дусру. Я ужувлахъна теклиф апIурдар, я гунагь гъябкъган, дидхьан ярхла шулдар.
