Ата-анага карата мөнәсәбәт әдәпләре
1. Ата-ана хакы – иң мөһим хак, Аллаһы Тәгалә хакыннан соң икенче урында тора. Ягъни, мөэмин өчен хокуклар һәм бурычлар үтәүдә иң мөһим кешеләр – аның әти-әнисе. Ана хакы – иң югарысы.
- Сүздә дә, гамәлдә дә Ата-Анага карата тиешле дәрәҗәдә хөрмәт күрсәтү.
Ата-анага тиешле игътибар биреп, алар белән очрашканда, утырган урыннан торырга, алар белән исәнләшергә һәм аларны кочакларга кирәк. Алар белән сөйләшкәндә, аларга карата йомшак мөгамәләдә булыгыз, аларның сүзләрен бүлдермәгез һәм тупас (дорфа) кыланмагыз.
Коръән Кәримдә әйтелгән: «Раббың сезгә Үзеннән башкаларга табынмаска, ата-анага игелек [кылырга] әмер итте. [И, кеше!] аларның икесеннән берсе яки икесе дә синең яныңда картлыкка ирешсә, аларга [канәгатьсезлек белдереп]: «Уф!» – дип тә әйтмә, аларга кычкырма, күркәм сүз әйт» («Әл-Исра» сүрәсе, 23 аять).
- Ата-анага яратуыбызны һәм шәфкатьлелек күрсәтеп, аларның ризалыгы аркылы Аллаһы Тәгаләнең ризалыгына ирешергә омтылу.
Аларга зыян китермәү, аларның җан тынычлыгы турында кайгырту.
Мөселман кеше Ата-Ата-Анасы мөэмин-мөселман булмаган очракта да аларга яхшы мөнәсәбәт күрсәтергә тиеш.
- Аллаһы Тәгаләнең әмерләренә каршы килмәгән мәсьәләләрдә Ата-ананың кушканнарын тыңлау, аларның фикерен исәпкә алып эш итү. Пәйгамбәребез галәйһиссәлам, сәхабәләргә мөрәҗәгать итеп, өч мәртәбә: «Сезгә иң зур гөнаһ турында сөйләргәме?» – диде. Сәхабәләр: «Әлбәттә», – дип җавап бирделәр. Аллаһның Илчесе галәйһиссәлам болай дип сүзен дәвам итте: «Аллаһка тиңдәш кую белән ата-аналарыгызны рәнҗетү (аларның сүзен тыңламау)».
- Аларга карата сабыр булу, бигрәк тә алар картайгач.
- Ата-ана өчен дога кылу. «Мәрхәмәтлектән алар алдында тыйнаклык канатын җәй һәм [кәфер булсалар да, Аллаһтан һидаятькә ирешүләрен сорап]: “И, Раббым! Алар кечкенә чагымда мине [зур бер шәфкать белән] үстергәннәре кебек Син дә аларга [бакый рәхмәтең белән] мәрхәмәт ит», – дип әйт»
(«Әл-Исра» сүрәсе, 24 аять).
- Ата-аналарның иминлеге турында кайгырту, алар кыен хәлдә калган очракта, аларга финанс ярдәм күрсәтү.
- Ата-ана үлгәннән соң, аларның хакларын үтәү: дога кылу: Аллаһы Тәгаләдән Үзенең мәрхәмәте белән аларны ярлыкавын һәм гөнаһларын кичерүне үтенү: «Кыямәт көнендә кешенең Җәннәттәге дәрәҗәсен күтәрерләр, һәм ул: «Бу миңа нәрсә хөрмәтенә бирелде?» – дип сорар.
Аңа: «Улың синең гөнаһларың кичерелүне сорап дога кылганга күрә», – дип җавап бирелер».
