Идавсил ﷺ къуллугъчи

Идавсил ﷺ къуллугъчи

Аьбдулкарим-хIажи увну ур Гъумук 1852-ку шинал, Баратхъал Юсуплул кулпатраву. Юсуплул кулпатраву бивкIун бур шанма оьрчI: кIия арс ва ца душ. ОьрчIаву диндалул, элмулул чулухунай итххявхсса ивкIун ур Аьбдулкарим. Юсуплул нинугу хъинну диндалухун багьсса, Къуръан буккин ххирасса хъамитайпа бивкIун бур. Ганил цила арснал арс Аьбдулкаримлувун чIивину унува диндалух гъира бувтун бур.

 

Хар-хавар бакъа ивкIуну ур Аьбдулкаримлул ппугу. ОьрчIру ччаннай бацIан буван хъунмасса захIмат бивхьуну бур буттал ниттил. Аьбдулкарим хъуна хьувкун, хьуну ур чурххал бюхттулсса, ялун ккаккан хъинну ххуйсса, мяърипат дусса жагьил. Ганан аьраб мазрай бакъасса, турк мазрайгу буккин-чичин лавхьхьуну бур. Хъинну диндалул элму ххирасса оьрчI ивкIун ур. Нюжмар кьини мизитраву Аьбдулкаримлул хутIба буллалини, инсантал ганал хIайрансса чIуних вичIи дишин бучIайсса бивкIун бур. Цаппара хIаллава диркIуну дур ганал буттал нинугу.

Аьбдулкаримлул муаьлимну ивкIун ур Гьухъаллал ХIажиахIмад-хIажи. Гайннал дянив хъинну цIакьсса дусшиву хьуну дур. Муаьлим шамулчин хIаж буван ачин хIадур хъанан ивкIукун, Аьбдулкаримлул бувсун бур цувагу учIан ччай ушиву. ХIажиахIмад га бакIрай ацIан уллан ивкIун ур, яла та-унугу гьанссара, кулпат бува, анавар мауккара, тIий. Аммарив Аьбдулкарим лахIан уван къавхьукун, ХIажиахIмад рязи хьуну ур га цащала уцин.

Аьбдулкаримлун ххуйну кIулну диркIун дур хIажлил рукнурду. ХIажлив ивсса чIумал ганал гьарца кIанттай дуккайсса дуаьрдая байбивхьуну гьарзад щаллу дурну дур. Гиккусса халкьуннал чIявушиврул ХIажарул-асвадрачIан (Кяъбалул лухIи чару) нажагьнаща бакъа биян къашайсса бивкIун бур. Аьбдулкарим тIурча, гай халкьуннаву ххуллугу лавсун, цащаламигу бувцуну биян бувну бур ХIажарул-асвадрачIан. ГаничIан ивукун, цала урчIамур кагу чIавгу ганий дирхьуну, дуаьгу дурккуну чарийн ппай увкуну бур. Яла хIажлил рукнурдугу щаллу дурну, Аьбдулкарим-хIажи ва ганащалсса инсантал бавчуну бур Мадиналив МухIаммад Идавсил ﷺ зияратрайн.

Та чIумал Идавсил ﷺ гьаттаха къуллугъ буллай ивкIсса адимина ивкIуну, гикку итан аьркинну ивкIун ур цама инсан. Тийхсса хъунама аьлимчунал увкуну бур: «Шиккун хIаж буван учIантIиссар АллагьначIа ﷻ хъинну марцIсса, бакIрал ххуйсса диндалул аьлимчу, бацIияра та учIаннин», – куну.

Аьбдулкарим ва ганащалми Мадиналив Идавсил ﷺ гьаттачIан бивсса чIумал, гиккусса къаралчитурал гай халкь бацIан бувну, Аьбдулкаримлуха ляличIисса хIурмат бувну бур. Аьбдулкарим-хIажи ИдавсичIан ﷺ зияратгу бувну, равзалува увккун нанисса чIумал, га ца аьлимчунал ацIан увну, увкуну бур: «Аллагь Тааьланал ина тIалав уллай урахха ва Идавсил ﷺ гьаттаха къуллугъ буллан, ина ци учара мунин?» – куну. Аьбдулкаримлулгу увкуну бур: «На Аллагьнал ﷻ лагъра, Заннал тIимургу буванна!», – куну.

Шаппай бачлан бивкIукун, ганал бувсун бур цащаламиннахь цува Мадиналив ацIлацIишиву. Гания мукьах Аьбдулкарим-хIажи Идавсил ﷺ гьаттаха къуллугъ буллан ивкIун ур. Равзалия арх бакъа бивкIун бур га яхъанахъисса къаттагу. Гьарца шинал Дагъусттанная бувкIсса хIажитал ганачIа бацIайсса бивкIун бур. Мадиналивсса инсантуран ва диндалул аьлимтуран Аьбдулкарим хъинну бусравну ивкIун ур.

Аьбдулкарим-хIажинал чIяву-сса цадакьа бувайсса бивкIун бур. «Миски-гъаривнал ялув харж бувсса ца шагьилуву хъунмасса чири буссар, инсаннал бунагьру шюшайссар, цимирагу никирай инсаннал цIа ядайссар», – учайсса бивкIун бур. Буслай бур ванал Мадиналия гьан дурсса арцух Гъумук щин дурцуссар тIий.

 

Аьишат ХIажиева

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


Иман цIакь дувансса давуртту

Идавсих ﷺ вичIи дирхьума – Аллагьнайн ﷻ мютIи хьумари. «Нур» тIисса суралуву увкуну бур: «Аллагьнайн ﷻ ва Идавсийн ﷺ мютIину бикIи, акъахьурча зун жаваб дулун багьантIиссар». Вай мукъурттил мяйжан буллай бур Идавсил ﷺ ххуллу (сунна) бувгьуну бачаврийну инсантурайн...


Аькьилсса бусаларду

  Нитти-буттал дуаь Ца аьлимчу-щейхначIа ккалаккисса мутааьлимнал ганахь миннат бувну бур цахара дуаь дувакьай, куну. «Ттул дуаь Аллагьнал ﷻ кьамул къадувантIиссар!» - баян бувну бур щейхнал. Мутааьлимтал махIаттал хьуну бур, цанчирча, дуаь чIа увкума ивкIун ур дуккавриву...


Суал-жаваб

БучIиссарив жаназалул чак буван хьхьичI жаназа дакъанура. Жул шяравусса мизитраву мукунсса чак бувай гьарца нюжмар кьини. Мунин шариаьтраву цукунсса хIучча буссар? Имам Аль-Бухарил ва Муслимлул хIадисирттал луттирдавусса хIадисраву бувсун бур Эфиопиянал паччахI Наджаши ивкIусса хавар баяйхту...


ЧIун ва иман

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIабтал бавтIсса кIанттавату ппив къашайва тIар сура «аль-Аьср» къабувккуну. Ва бур Кьуръандалул ца яла кутIамур сура, цинугу шанма аят бусса. Ванил цалчинмур аятраву Заннал увкуну бур (мяъна): «Хъа буллай ура ахттакьун чIумуйн».   Аллагьу...


Лажинлякъул лишан

Инсаннахьхьун ядуван дуллусса задрайн «аманат» учайссар. Ва бур аьрабрава лакку мазравунгу цайми бусурман миллатирттал мазурдивунгу бувкIсса махъ.   Аманат тIисса махъ аьрабрая таржума бувайссар «буллусса махъ бугьаву, дакI тIайлашиву, вихшала» тIисса мяънардай....