Идавсил ﷺ къуллугъчи

Идавсил ﷺ къуллугъчи

Аьбдулкарим-хIажи увну ур Гъумук 1852-ку шинал, Баратхъал Юсуплул кулпатраву. Юсуплул кулпатраву бивкIун бур шанма оьрчI: кIия арс ва ца душ. ОьрчIаву диндалул, элмулул чулухунай итххявхсса ивкIун ур Аьбдулкарим. Юсуплул нинугу хъинну диндалухун багьсса, Къуръан буккин ххирасса хъамитайпа бивкIун бур. Ганил цила арснал арс Аьбдулкаримлувун чIивину унува диндалух гъира бувтун бур.

 

Хар-хавар бакъа ивкIуну ур Аьбдулкаримлул ппугу. ОьрчIру ччаннай бацIан буван хъунмасса захIмат бивхьуну бур буттал ниттил. Аьбдулкарим хъуна хьувкун, хьуну ур чурххал бюхттулсса, ялун ккаккан хъинну ххуйсса, мяърипат дусса жагьил. Ганан аьраб мазрай бакъасса, турк мазрайгу буккин-чичин лавхьхьуну бур. Хъинну диндалул элму ххирасса оьрчI ивкIун ур. Нюжмар кьини мизитраву Аьбдулкаримлул хутIба буллалини, инсантал ганал хIайрансса чIуних вичIи дишин бучIайсса бивкIун бур. Цаппара хIаллава диркIуну дур ганал буттал нинугу.

Аьбдулкаримлул муаьлимну ивкIун ур Гьухъаллал ХIажиахIмад-хIажи. Гайннал дянив хъинну цIакьсса дусшиву хьуну дур. Муаьлим шамулчин хIаж буван ачин хIадур хъанан ивкIукун, Аьбдулкаримлул бувсун бур цувагу учIан ччай ушиву. ХIажиахIмад га бакIрай ацIан уллан ивкIун ур, яла та-унугу гьанссара, кулпат бува, анавар мауккара, тIий. Аммарив Аьбдулкарим лахIан уван къавхьукун, ХIажиахIмад рязи хьуну ур га цащала уцин.

Аьбдулкаримлун ххуйну кIулну диркIун дур хIажлил рукнурду. ХIажлив ивсса чIумал ганал гьарца кIанттай дуккайсса дуаьрдая байбивхьуну гьарзад щаллу дурну дур. Гиккусса халкьуннал чIявушиврул ХIажарул-асвадрачIан (Кяъбалул лухIи чару) нажагьнаща бакъа биян къашайсса бивкIун бур. Аьбдулкарим тIурча, гай халкьуннаву ххуллугу лавсун, цащаламигу бувцуну биян бувну бур ХIажарул-асвадрачIан. ГаничIан ивукун, цала урчIамур кагу чIавгу ганий дирхьуну, дуаьгу дурккуну чарийн ппай увкуну бур. Яла хIажлил рукнурдугу щаллу дурну, Аьбдулкарим-хIажи ва ганащалсса инсантал бавчуну бур Мадиналив МухIаммад Идавсил ﷺ зияратрайн.

Та чIумал Идавсил ﷺ гьаттаха къуллугъ буллай ивкIсса адимина ивкIуну, гикку итан аьркинну ивкIун ур цама инсан. Тийхсса хъунама аьлимчунал увкуну бур: «Шиккун хIаж буван учIантIиссар АллагьначIа ﷻ хъинну марцIсса, бакIрал ххуйсса диндалул аьлимчу, бацIияра та учIаннин», – куну.

Аьбдулкарим ва ганащалми Мадиналив Идавсил ﷺ гьаттачIан бивсса чIумал, гиккусса къаралчитурал гай халкь бацIан бувну, Аьбдулкаримлуха ляличIисса хIурмат бувну бур. Аьбдулкарим-хIажи ИдавсичIан ﷺ зияратгу бувну, равзалува увккун нанисса чIумал, га ца аьлимчунал ацIан увну, увкуну бур: «Аллагь Тааьланал ина тIалав уллай урахха ва Идавсил ﷺ гьаттаха къуллугъ буллан, ина ци учара мунин?» – куну. Аьбдулкаримлулгу увкуну бур: «На Аллагьнал ﷻ лагъра, Заннал тIимургу буванна!», – куну.

Шаппай бачлан бивкIукун, ганал бувсун бур цащаламиннахь цува Мадиналив ацIлацIишиву. Гания мукьах Аьбдулкарим-хIажи Идавсил ﷺ гьаттаха къуллугъ буллан ивкIун ур. Равзалия арх бакъа бивкIун бур га яхъанахъисса къаттагу. Гьарца шинал Дагъусттанная бувкIсса хIажитал ганачIа бацIайсса бивкIун бур. Мадиналивсса инсантуран ва диндалул аьлимтуран Аьбдулкарим хъинну бусравну ивкIун ур.

Аьбдулкарим-хIажинал чIяву-сса цадакьа бувайсса бивкIун бур. «Миски-гъаривнал ялув харж бувсса ца шагьилуву хъунмасса чири буссар, инсаннал бунагьру шюшайссар, цимирагу никирай инсаннал цIа ядайссар», – учайсса бивкIун бур. Буслай бур ванал Мадиналия гьан дурсса арцух Гъумук щин дурцуссар тIий.

 

Аьишат ХIажиева

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Къатлуву барачат

Бур ца-цавай къатри, личIину авадансса ва хъуслил бувцIусса бакъахьурчагу, гиву бигьану ссихI ласун шайсса, дакI дигьа лагайсса. Гивун буххайхту кIул шай: шиву рахIатшиву, барачат, гъелишиву дур. Мукунма, хьунабакьай цаймигу – ххирасса хъус-кьайлул бувцIусса, марцIшиврул пар-пар тIисса, амма...


Лелуххул эбрат

Щейх Ибрагьим Адгьам ивкIссар Шакьикь Балхил усттазну. Ца кьини Шакикь цала щейхначIан увкIун, бувсун бур цува хIалтIилухун ачин хIадур хъанай ушиву.   – Жува хьунабакьиннин цаппара барзру гьантIиссар! – увкуну бур ганал. Амма кIива-шанма гьантлува Ибрагьим Адгьамлун ккавккун ур...


25-ва тикрал бува

Маэшат гьарта хьуншиврул ишла бувайсса багьантту цIухлалими чан къашай. Миннувату яла агьаммур, гьанумур цила чIумал ххювагу чак бавури, циняр шартIру, рукнурду, адабругу щаллу дурну, хъирив дуккайсса азкардугу дурккуну.   Мукунма, маэшат гьарза хьуншиврул хъинссар зухIа-чак баву, шанан утту...


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.     Бисмиллягьи-ррахIмани-ррахIим.   МарцIну вичIи дишара, я диндалул уссурвал, Жула Сайид Идавсил сиярдалул бусаннин. Арулдагу лухччигу, арулдагу ссавругу Цахлуну ляхъан дурсса ХIабибуллагь...


Мавлудрал барз

Рабиуль-авваль – бусурманнал календарьданул шамулчинмур барзри. Ва ккаллиссар яла агьаммий зурдардивасса цану. Жунма кIулсса куццуй, Рабиуль-авваль барз барачат хьуссар Аллагьнал ﷻ махъа-махъсса Илчи ﷺ, жуна ххирасса МухIаммад Идавс ﷺ дунияллийн уккаврийну. Идавс ﷺ халкьуннан рахIмуну,...