Идавсил ﷺ равзалул къуллугъчи

Идавсил ﷺ равзалул къуллугъчи

Идавсил ﷺ равзалул къуллугъчи

Аьбдулкарим-хIажи увну ур Гъумук 1852-ку шинал, Баратхъал Юсуплул кулпатраву. Юсуплул кулпатраву бивкIун бур шанма оьрчI: кIия арс ва ца душ. ОьрчIаву диндалул, элмулул чулухунай итххявхсса ивкIун ур Аьбдулкарим. Юсуплул нинугу хъинну диндалухун багьсса, Къуръан буккин ххирасса хъамитайпа бивкIун бур. Ганил цила арснал арс Аьбдулкаримлувун чIивину унува диндалух гъира бувтун бур.

Хар-хавар бакъа ивкIуну ур Аьбдулкаримлул ппугу. ОьрчIру ччаннай бацIан буван хъунмасса захIмат бивхьуну бур буттал ниттил. Аьбдулкарим хъуна хьувкун, хьуну ур чурххал бюхттулсса, ялун ккаккан хъинну ххуйсса, мяърипат дусса жагьил. Ганан аьраб мазрай бакъасса, турк мазрайгу буккин-чичин лавхьхьуну бур. Хъинну диндалул элму ххирасса оьрчI ивкIун ур. Нюжмар кьини мизитраву Аьбдулкаримлул хутIба буллалини, инсантал ганал хIайрансса чIуних вичIи дишин бучIайсса бивкIун бур. Цаппара хIаллава диркIуну дур ганал буттал нинугу.

Аьбдулкаримлул муаьлимну ивкIун ур Гъухъаллал ХIажиахIмад-хIажи. Гайннал дянив хъинну цIакьсса дусшиву хьуну дур. Муаьлим шамулчин хIаж буван ачин хIадур хъанан ивкIукун, Аьбдулкаримлул бувсун бур цувагу учIан ччай ушиву. ХIажиахIмад га бакIрай ацIан уллан ивкIун ур, яла та-унугу гьанссара, кулпат бува, анавар мауккара, тIий. Аммарив Аьбдулкарим лахIан уван къашайхьувкун, ХIажиахIмад рязи хьуну ур га цащала уцин. Аьбдулкаримлун ххуйну кIулну диркIун дур хIажлил рукнурду. ХIажлив ивсса чIумал ганал гьарца кIанттай дуккайсса дуаьрдая байбивхьуну гьарца за дурккуну дур. Гиккусса халкьуннал чIявушиврул ХIажаруласвадрачIан (Кяъбалул лухIи чару) нажагьнаща бакъа биян къашайсса бивкIун бур.

Аьбдулкарим тIурча, гай халкьуннаву ххуллугу лавсун, цащаламигу бувцуну биян бувну бур ХIажарул-асвадрачIан. ГаничIан ивукун, цала урчIамур кагу чIавгу ганий дирхьуну, дуаьгу дурккуну чарийн ппай увкуну бур. Яла хIажлил рукнурдугу щаллу дурну, Аьбдулкарим-хIажи ва ганащалсса инсантал бавчуну бур Мадиналив МухIаммад Идавсил ﷺ зияратрайн. Та чIумал Идавсил ﷺ гьаттаха къуллугъ буллай ивкIсса адимина ивкIуну, гикку итан аьркинну ивкIун ур цама инсан. Тийхсса хъунама аьлимчунал увкуну бур: «Шиккун хIаж буван учIантIиссар АллагьначIа ﷻ хъинну марцIсса, бакIрал ххуйсса диндалул аьлимчу, бацIияра та учIаннин», – куну. Аьбдулкарим ва ганащалми Мадиналив Идавсил ﷺ гьаттачIан бивсса чIумал, гиккусса къаралчитурал гай халкь бацIан бувну, Аьбдулкаримлуха ляличIисса хIурмат бувну бур.

Аьбдулкарим-хIажи ИдавсичIан ﷺ зияратгу бувну, равзалува увккун нанисса чIумал, га ца аьлимчунал ацIан увну, увкуну бур: «Аллагь Тааьланал ина тIалав уллай урахха ва Идавсил ﷺ гьаттаха къуллугъ буллан, ина ци учара мунин?» – куну. Аьбдулкаримлулгу увкуну бур: «На Аллагьнал ﷻ лагъра, Заннал тIимургу буванна!», – куну. Шаппай бачлан бивкIукун, ганал бувсун бур цащаламиннахь цува Мадиналив ацIлацIишиву. Гания мукьах Аьбдулкарим-хIажи Идавсил ﷺ гьаттаха къуллугъ буллан ивкIун ур. Равзалия арх бакъа бивкIун бур га яхъанахъисса къаттагу. Гьарца шинал Дагъусттанная бувкIсса хIажитал ганачIа бацIайсса бивкIун бур.

Мадиналивсса инсантуран ва диндалул аьлимтуран Аьбдулкарим хъинну бусравну ивкIун ур. Аьбдулкарим-хIажинал чIявусса цадакьа бувайсса бивкIун бур. «Миски-гъаривнал ялув харж бувсса ца шагьилуву хъунмасса чири буссар, инсаннал бунагьру шюшайссар, цимирагу никирай инсаннал цIа ядайссар», – учайсса бивкIун бур. Буслай бур ванал Мадиналия гьан дурсса арцух Гъумук щин дурцуссар тIий.

АЬИШАТ ХIАЖИЕВА

«Лакрал диндалул агьлу»

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Шинал дайдихьу

Бусурманнал календарьданул (гьижралул) цIусса шин дайдишайссар МухIаррам зуруя. Ванил ца агьамшивугу – инсаннал цала оьрмулул, тIуллал, давурттал хIисав дувайсса чIун хъанахъиссар. Оьмар-асхIабнал увкуссар: «Зула оьрмулул хIисав зува ласияра, зуятура хIисав ласуннин (дунияллия...


ДакIурдийн сси бутаймур

Дунияллул, оьрмулул иширттахух, давурттахух лавгсса жунма чIявучин хIисав къашай Аллагьная ﷻ арх буллаллисса, жула дакIру вивату канакисса хасиятру. Мукунминнувасса ххюнния шикку чичинну.   Дукра чIяру даву Лякьазарашиву – инсаннал биялалул заэвшивур. Лякьа дурччусса чIумал дакI...


Суал-жаваб

Жува кIюрххил чаклил кIилчинмур ракааьтраву дуккару «КьунутI» («Магьдина») тIисса дуаь. Жяматращал чак буллай унува имамнал му къадуккирча ци буван аьркинссар? Имамнал кIюрххил чакливу «КьунутI» къадуккирча, мунал хъирив чак буллалиманахь ихтияр дуссар цаллалу...


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...


Оьрмулуву яла агьаммур

Жунма гьарцаннан кIулну бикIан аьркинссар жува ва дунияллийн циван бувкссарув. ЧIявусса инсантал, хаснува философтал, бикIай луглай оьрмулул мурадрах, амма инсаннал аькьлулул ссуссукьушиврул цIаний, цала дакIнин ччимур оьрмулул мурад бухьунссар тIисса хIукмулийн бучIай.   Миннахь цIуххирча,...