Убратусса МухIаммад-хIажи

Убратусса МухIаммад-хIажи

Убратусса МухIаммад-хIажи

Аьлил арс МухIаммад увну ур Убрав 1678 шинал. ЧIивисса чIумала га ивкIун ур хъинну дуккаврил гъира бусса. Му дуклай ивкIун ур яруссаннал шяраватусса Кьудукьиял Мусал арс МухIаммадлучIа, муния махъ цаппара цаймигу аьлимтурачIа. Оьрмулул 17 шинаву га лавгун ур элмулул кIулшивурттал хъирив аьрабусттаннайн. МухIаммад Убри ивну ур чIявусса билаятирттайн – Йемен, Египет, Саоьд Аьрабусттан.

Ца ппурттуву га дуклай ивкIун ур Йеменнал щейх МухIаммад СалихIлучIа. Щейх МухIаммад СалихIлучIан Дагъусттанная дуклан бувкIун бивкIун бур шама жагьилсса оьрчI. Гайннан ччай бивкIун бур щейхнаяту элму сиррул раббани (Заннал яла кьюлтIмур элму). Га элму кIулманаща ччимур даву дуван бюхъайссар тIар, ганая хъунмасса гужрал заллу шайссар тIар. Мунияту га элму ччи-ччиманан лахьхьин дувайссагу диркIун дакъар.

Щейхнал гьарца мутааьлим ххал увайсса ивкIун ур, га элму лахьхьин дуван лайкьсса урив ягу акъарив. Ххал бувайсса ххуллурдугу жура-журасса бивкIун бур. Сирру раббани элму лархьхьуминнал оьрму кутIасса бикIайссар тIар, ягу ганал хьхьичIунсса инсан ивчIайссар тIар.

Щейх МухIаммад СалихIлул жагьилтурахьгу цичIав къаувкуну, гай захIматсса давуртту дуллали бувну бур. Цаппара хIал хьувкун, жагьилтурал ссавур кIюла дуклан диркIун дур. Ца зурува гайннавасса ца шавай лавгун ур, кIива зурува гамагу лавгун ур. ЛивчIун ур так ца МухIаммад Убри. Щейхнал цIувххуну бур: «Ина циван авцIура, вищалми шаппай лавгуннихха?» - куну. МухIаммад Убриналгу: «На ивчIаннин ссавур дуванна, анжагъ сирру раббани элму лахьхьин бюхъарча» – увкуну жаваб дуллуну дур. Щейх МухIаммад СалихIлулгу га ссавур дусса унутIий, цIагу дурну лахьхьин дурну дур сирру раббани элму.

Яла мунияр махъ МухIаммад Убри дуклай ивкIун ур Накьшубанди тIарикьатрал щейх Шамуллал Мурад бин Аьлича, суфийтал хIадур байсса мурадийячIа. Тийх уссаксса хIаллай ганан лавхьхьуну бивкIссар личIи-личIисса мазругу.

Жагьилсса аьлимчу МухIаммад Убри тих уна цаннияр ца ххуйсса луттирду машан ласлай, батIлан ивкIун ур. Аммарив тиккусса кIанттул закондалин бувну, кьатIаллил инсаннан мукунсса луттирду баххан ихтияр къадиркIун дур. МухIаммад Убринал бувцуну бур цанма кулпатну тихасса душ. Цува тиха махъунай нанисса чIумал ганал кулпатрахь цащалва Дагъусттаннай бачу увкуну бур, амма та рязи хьуну бакъар.

Аьрабнал билаятирттаяту Убринал лавсун увкIун ур арулва балчаннуйсса луттирду. Цала буттал шяраву ганал бувну бур цIусса мизитгу, мизитрал чIарав чаклин биссайсса кьуллагу. Му кьулла хIакьинусса кьинигу сагъну бур. МухIаммад-хIажинал ххаллилсса библиотекалуву бивкIун бур мукьазарва лу. Ца заманнай Имам Шамиллулгума га библиотекалува лу лавсун бивкIссар тIар. Убриннал библиотекалулгу, мадрасалулгу хъунмасса кIану бувгьуссар элму гьаз давриву, элмулухсса гъира ххишала бавриву.

Убурдал шярявалу

МухIаммад Убри зий ивкIун ур кьадину Вихьуллал шяраву, яла Дагъусттаннал дазуя арх бакъасса Шаки тIисса Азирбижаннал шагьрулий. ЛивчIмур оьрму бувтун бур Убурдал шяраву.

Цала караматрал каши ганал нажагь дакъа ишла къадувайсса диркIун дур.

МухIаммад Убринал бивкIссар чIявусса мутааьлимтал: МухIи-ннал Дамадан, Ссугъращиял АьбдурахIман ва ПирмухIаммад, Ахттиял РахIманкъули, Ширваннаясса Халид Сулайман, щейх Исмаил Курдамери. Убурдал МухIаммад-хIажи угьара хьувкун, ганачIан элму лахьхьин увкIун ур Кумиял СалихI-апаннигу.

Угьарасса оьрмулуву МухIаммад Убри лавгун ур хIажлив. ХIажлияту зана хьуну ца нюжмардувун 1746-ку шинал рабиоьл-ахир зурул 13-нний дунияллия накьлу хьуну ур. Га увччуссар Убурдал хIатталлил ялтту чулий. МухIаммад-хIажи Убринал чIарав увччуну ур ганал наслулиятусса аьлимчу Асадуллагь.

Я Аллагь, ганал барачат ва шафааьт Кьиямасса кьини жуйнгу биян бува!

Аь. Хiажиева. «Лакрал диндалул агьлу»

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Чак зия буваймур

Кьасттирай чаклил рукну, шартI кьадитарча чак зия шайссар. Ягу кьасттирай ххишала рукнурду дуварча: сужда-рукуъ куннасса, зия шайссар.   Кьуръан, зикри, дуаь дакъасса цамур гъалгъа кьасттирай барча зия шайссар. Кьасттирай хъян ивкIун, аьтIун ивкIун, цIуру-кIуру бувну, уф-агь увкуну, кIира...


8 агьамсса калима

Вай мукъурттия байбишайссар ва къуртал шайссар инсаннал оьрму. Вайннул агьамшивугу хъинну хъуннассар. Вай калимартту бусурманнал гьарца кьини зумух ласай, цавайннал чIяруну, вайминнал чанну.   Шагьадат أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ...


Сафар барз

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса...


Арулва махъ

Хъунасса аьлимчу, дурккучу Абу-Лайслул увкуссар: «Цума инсаннал лавхьхьурив арулва махъ, му инсан икIантIиссар Аллагьналгу ﷻ малаиктуралгу хьхьичI даража лавайну, ва Аллагьнал ﷻ мунал бунагьру багъишла битантIиссар, гай бунагьру хьхьиривусса хьаманияр чIявусса бухьурчагума.   Вай...


Эбадат ва мяърипат

ХIакьсса бусурманчунал загьир дувайссар цала диндалун лайкьсса инсаншиву. Диндалул, имандалул хIасул дуллалиссар жула тIуллу дарцIусса ттарцIруну хъанахъисса хасиятгу. Эбадатрайну цIакь хьусса хасиятрал хIасул дувайссар инсаннал оьрмулул тагьар, мукунсса инсан мяърипат, инсап, адав дусса...