Цалчин “Акбар” увкусса куц

Цалчин “Акбар” увкусса куц

«Азан» тIисса мукъул мяъна аьраб мазрай хъанахъиссар «оьвчаву, баян баву». Шариаьтрайн бувну, азан – чаклил чIун дучIаву халкьуннан баян бавури, цанчирча, Аллагьнал ﷻ гьарца чаклин циннасса чIун ккаккан дурну дунутIий. Азан буккаву шариаьтрал хIукмуну хьуссар гьижралул цалчинсса шинал.

Абу Давудлул бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «МухIаммад Идавс ﷺ Маккалия Мадиналив ивзукун, бусурманнал хьхьичI диркIун дур чаклил чIун кIул давриву захIматшиву хъанай. Идавс ﷺ ивкIун ур пикрирдай, халкь чаклин цукун бавтIун хъинавав тIий. Цавайннал увкуну бур, чаклил чIун дучIайхту хъунмасса байрахъ бищаванну, амма Идавс ﷺ миннащал рязи къавхьуну ур. Цайми бивкIун бур сурданувун уф учинну, гюнгютIи бищунну тIий, амма миннащалгу МухIаммад Идавс ﷺ рязи къавхьуну ур, мукун жугьутIнал ва христианнал бувайсса бивкIунтIий. Зайдлул арс Аьбдуллагьлун чIалай бивкIун бур Идавс ﷺ му иширал ялув пикрирдавун лавгун ушиву. Му хьхьуну Аьбдуллагьлун t ккарккун дур макI, цала чIарах ца инсан зюннав лавсун най.

Аьбдуллагьлул цIувххуну бур: «Ина му зюннав бахлай акъарав?» – куну. «Ци банна ина зюннавлул?» – цIувххуну бур ганал. «На мунивух халкьуннан чаклил чIун дуркIшиву баян булланна» – куну бур Аьбдуллагьлул. Яла га инсаннал увкуну бур: «На вин мунияр ххуйсса куццуй чаклийн оьвчин лахьхьин буванна», – куну, жунма кIулсса куццуй азан буккин лахьхьин бувну бур. КIюрххил Аьбдуллагьлул бувсун бур Идавсихь ﷺ цанна ккарксса макI, Идавсилгу ﷺ гацIана Билал гьан увну ур азан буккин, ганал бюхттулсса чIу бунутIий. Билал-асхIабнал азан буккайхту, Оьмар-асхIаблул t увкуну бур: «Валлагьи, ттунгу макIра ва куццуйсса азан тIий ккавккуна», – куну. Му чIумал Идавсил ﷺ Аллагьнайн щукру бувну бур.

Азандалул ххирашиву

Азан хъанахъиссар бусурманнал имандалул шагьадат циву дусса оьвчаву. Мунил жунма дакIнин бутлатиссар Заннал ﷻ хьхьичI эбадат дуван чIун дуркIшиву. Азанналуву тасттикь буллалиссар Аллагь ﷻ ца ушиву ва МухIаммад ﷺ Аллагьнал гьан увсса Идавс ﷺ ушиву. Азанналул жунма дакIнин бутлатиссар чакливу бушиву талихI ва Кьиямасса кьини ххассар шаву. Абу Гьурайрал бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «Халкьуннан кIулссания азан буккаврил ва жямат чакливу хьхьичIмур ххуттай бацIаврил цуксса даража буссарив, миннал кIуну бувккуну ми кIантту бугьланссия», – куну. (Бухари, Муслим). Ибну Оьмардул бувсун бур хIадис: «Азан буклакиманал бунагьру шюшайссар бувккун къуртал хьуннин, ва азан бавсса гьарзад мунаха дуаь дуллай дикIайссар» (АхIмад).

Азан ва икьамат дуккаву

Азан ва икьамат дуккаву хъанахъиссар арамтуран гужсса суннатну (суннатун-муаккад). Ми цирдагу дуккайссар гьарца фарзчаклил хьхьичI, жяматрай буллалисса бикIу, цалвалу буллалисса бикIу. Хъаннин азан ва икьамат дуккаву ккаккан бувну бакъассар, цанчирча, хъамитайпалул чIу лагьну бикIан аьркинссар. Фарз бакъасса, суннат-чаклил хьхьичI азан ва икьамат къабуккайссар.

ОЬМАР РАСУЛОВ

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Суал-жаваб

КIия инсан куннайн ку данди буклакисса спортрал журардая Исламраву ци увкуну бур? Цувагу, цала чIаравмигу буруччинсса ниятрай спортрахун багьаву, чурххал цIуллушиву дуруччаву Исламраву хъинчулий ккаккан дурну дуссар. Аммарив цаппара шартIру дусса спортрал журарду бунагьссар: Данди буккаврил ягу...


Чак зия буваймур

Кьасттирай чаклил рукну, шартI кьадитарча чак зия шайссар. Ягу кьасттирай ххишала рукнурду дуварча: сужда-рукуъ куннасса, зия шайссар.   Кьуръан, зикри, дуаь дакъасса цамур гъалгъа кьасттирай барча зия шайссар. Кьасттирай хъян ивкIун, аьтIун ивкIун, цIуру-кIуру бувну, уф-агь увкуну, кIира...


Сафар барз

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса...


Хъинсса хасият – диндалул аслу

Хъинсса хасият думанан муния хайр бияйссар дунияллий ва ахиратраву, муния бувсун бур хIадисраву. Ца чIумал Аьббаслул Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Я Расулуллагь, вий аякьа дуллай ивкIунтIий АбутIалиблун ахиратраву мюнпат биянтIиссарив?» «БиянтIиссар, ттуй аякьа къадурссания, га...


НеъматирттацIа къахьун дуккайсса дуаь

Оьмардул арснал Аьбдуллагьлул бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ укунсса дуаь дайва куну:   اللهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ زَوَالِ نِعْمَتِكَ، وَتَحَوُّلِ عَافِيَتِكَ، وَفُجَاءَةِ نِقْمَتِكَ، وَجَمِيعِ سَخَطِكَ «Алла́гьумма инни́ ао́ьзу бика мин зава́ли ниъматика ва тахIаввали...