Цалчин “Акбар” увкусса куц

«Азан» тIисса мукъул мяъна аьраб мазрай хъанахъиссар «оьвчаву, баян баву». Шариаьтрайн бувну, азан – чаклил чIун дучIаву халкьуннан баян бавури, цанчирча, Аллагьнал ﷻ гьарца чаклин циннасса чIун ккаккан дурну дунутIий. Азан буккаву шариаьтрал хIукмуну хьуссар гьижралул цалчинсса шинал.
Абу Давудлул бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «МухIаммад Идавс ﷺ Маккалия Мадиналив ивзукун, бусурманнал хьхьичI диркIун дур чаклил чIун кIул давриву захIматшиву хъанай. Идавс ﷺ ивкIун ур пикрирдай, халкь чаклин цукун бавтIун хъинавав тIий. Цавайннал увкуну бур, чаклил чIун дучIайхту хъунмасса байрахъ бищаванну, амма Идавс ﷺ миннащал рязи къавхьуну ур. Цайми бивкIун бур сурданувун уф учинну, гюнгютIи бищунну тIий, амма миннащалгу МухIаммад Идавс ﷺ рязи къавхьуну ур, мукун жугьутIнал ва христианнал бувайсса бивкIунтIий. Зайдлул арс Аьбдуллагьлун чIалай бивкIун бур Идавс ﷺ му иширал ялув пикрирдавун лавгун ушиву. Му хьхьуну Аьбдуллагьлун t ккарккун дур макI, цала чIарах ца инсан зюннав лавсун най.
Аьбдуллагьлул цIувххуну бур: «Ина му зюннав бахлай акъарав?» – куну. «Ци банна ина зюннавлул?» – цIувххуну бур ганал. «На мунивух халкьуннан чаклил чIун дуркIшиву баян булланна» – куну бур Аьбдуллагьлул. Яла га инсаннал увкуну бур: «На вин мунияр ххуйсса куццуй чаклийн оьвчин лахьхьин буванна», – куну, жунма кIулсса куццуй азан буккин лахьхьин бувну бур. КIюрххил Аьбдуллагьлул бувсун бур Идавсихь ﷺ цанна ккарксса макI, Идавсилгу ﷺ гацIана Билал гьан увну ур азан буккин, ганал бюхттулсса чIу бунутIий. Билал-асхIабнал азан буккайхту, Оьмар-асхIаблул t увкуну бур: «Валлагьи, ттунгу макIра ва куццуйсса азан тIий ккавккуна», – куну. Му чIумал Идавсил ﷺ Аллагьнайн щукру бувну бур.
Азандалул ххирашиву
Азан хъанахъиссар бусурманнал имандалул шагьадат циву дусса оьвчаву. Мунил жунма дакIнин бутлатиссар Заннал ﷻ хьхьичI эбадат дуван чIун дуркIшиву. Азанналуву тасттикь буллалиссар Аллагь ﷻ ца ушиву ва МухIаммад ﷺ Аллагьнал гьан увсса Идавс ﷺ ушиву. Азанналул жунма дакIнин бутлатиссар чакливу бушиву талихI ва Кьиямасса кьини ххассар шаву. Абу Гьурайрал бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «Халкьуннан кIулссания азан буккаврил ва жямат чакливу хьхьичIмур ххуттай бацIаврил цуксса даража буссарив, миннал кIуну бувккуну ми кIантту бугьланссия», – куну. (Бухари, Муслим). Ибну Оьмардул бувсун бур хIадис: «Азан буклакиманал бунагьру шюшайссар бувккун къуртал хьуннин, ва азан бавсса гьарзад мунаха дуаь дуллай дикIайссар» (АхIмад).
Азан ва икьамат дуккаву
Азан ва икьамат дуккаву хъанахъиссар арамтуран гужсса суннатну (суннатун-муаккад). Ми цирдагу дуккайссар гьарца фарзчаклил хьхьичI, жяматрай буллалисса бикIу, цалвалу буллалисса бикIу. Хъаннин азан ва икьамат дуккаву ккаккан бувну бакъассар, цанчирча, хъамитайпалул чIу лагьну бикIан аьркинссар. Фарз бакъасса, суннат-чаклил хьхьичI азан ва икьамат къабуккайссар.
ОЬМАР РАСУЛОВ