Цалчин “Акбар” увкусса куц

Цалчин “Акбар” увкусса куц

«Азан» тIисса мукъул мяъна аьраб мазрай хъанахъиссар «оьвчаву, баян баву». Шариаьтрайн бувну, азан – чаклил чIун дучIаву халкьуннан баян бавури, цанчирча, Аллагьнал ﷻ гьарца чаклин циннасса чIун ккаккан дурну дунутIий. Азан буккаву шариаьтрал хIукмуну хьуссар гьижралул цалчинсса шинал.

Абу Давудлул бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «МухIаммад Идавс ﷺ Маккалия Мадиналив ивзукун, бусурманнал хьхьичI диркIун дур чаклил чIун кIул давриву захIматшиву хъанай. Идавс ﷺ ивкIун ур пикрирдай, халкь чаклин цукун бавтIун хъинавав тIий. Цавайннал увкуну бур, чаклил чIун дучIайхту хъунмасса байрахъ бищаванну, амма Идавс ﷺ миннащал рязи къавхьуну ур. Цайми бивкIун бур сурданувун уф учинну, гюнгютIи бищунну тIий, амма миннащалгу МухIаммад Идавс ﷺ рязи къавхьуну ур, мукун жугьутIнал ва христианнал бувайсса бивкIунтIий. Зайдлул арс Аьбдуллагьлун чIалай бивкIун бур Идавс ﷺ му иширал ялув пикрирдавун лавгун ушиву. Му хьхьуну Аьбдуллагьлун t ккарккун дур макI, цала чIарах ца инсан зюннав лавсун най.

Аьбдуллагьлул цIувххуну бур: «Ина му зюннав бахлай акъарав?» – куну. «Ци банна ина зюннавлул?» – цIувххуну бур ганал. «На мунивух халкьуннан чаклил чIун дуркIшиву баян булланна» – куну бур Аьбдуллагьлул. Яла га инсаннал увкуну бур: «На вин мунияр ххуйсса куццуй чаклийн оьвчин лахьхьин буванна», – куну, жунма кIулсса куццуй азан буккин лахьхьин бувну бур. КIюрххил Аьбдуллагьлул бувсун бур Идавсихь ﷺ цанна ккарксса макI, Идавсилгу ﷺ гацIана Билал гьан увну ур азан буккин, ганал бюхттулсса чIу бунутIий. Билал-асхIабнал азан буккайхту, Оьмар-асхIаблул t увкуну бур: «Валлагьи, ттунгу макIра ва куццуйсса азан тIий ккавккуна», – куну. Му чIумал Идавсил ﷺ Аллагьнайн щукру бувну бур.

Азандалул ххирашиву

Азан хъанахъиссар бусурманнал имандалул шагьадат циву дусса оьвчаву. Мунил жунма дакIнин бутлатиссар Заннал ﷻ хьхьичI эбадат дуван чIун дуркIшиву. Азанналуву тасттикь буллалиссар Аллагь ﷻ ца ушиву ва МухIаммад ﷺ Аллагьнал гьан увсса Идавс ﷺ ушиву. Азанналул жунма дакIнин бутлатиссар чакливу бушиву талихI ва Кьиямасса кьини ххассар шаву. Абу Гьурайрал бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «Халкьуннан кIулссания азан буккаврил ва жямат чакливу хьхьичIмур ххуттай бацIаврил цуксса даража буссарив, миннал кIуну бувккуну ми кIантту бугьланссия», – куну. (Бухари, Муслим). Ибну Оьмардул бувсун бур хIадис: «Азан буклакиманал бунагьру шюшайссар бувккун къуртал хьуннин, ва азан бавсса гьарзад мунаха дуаь дуллай дикIайссар» (АхIмад).

Азан ва икьамат дуккаву

Азан ва икьамат дуккаву хъанахъиссар арамтуран гужсса суннатну (суннатун-муаккад). Ми цирдагу дуккайссар гьарца фарзчаклил хьхьичI, жяматрай буллалисса бикIу, цалвалу буллалисса бикIу. Хъаннин азан ва икьамат дуккаву ккаккан бувну бакъассар, цанчирча, хъамитайпалул чIу лагьну бикIан аьркинссар. Фарз бакъасса, суннат-чаклил хьхьичI азан ва икьамат къабуккайссар.

ОЬМАР РАСУЛОВ

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Аькьлукартурал махъру

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIаб Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул увкуну бур: «Халкьуннал учай ххаллилсса махъру. Махъру ва тIуллу цасса инсанни талихIрайн уккантIисса. Махъру тIуллаха къалавхьхьума – аьй дуван лайкь хьумари».   Аьбдуллагь ибн Аьмрдухьхьун ца инсаннал буллуссар джигьадрал хIакъиравусса суал....


Суал-жаваб

ХIан даххайсса тучандалуву бухгалтерну зун бучIиссарив? Мукунсса тучаннаву ва цаймигу хIанттия хайр ласласисса идарарттаву бухгалтерну ягу цайми къуллугъирттай зун ихтияр дакъассар, хIарамссар. Мунинсса далилнугу хъанахъиссар хIанттиха зузисса инсантурал ацIва журалий Идавсил ﷺ нааьна дурсса, имам...


Идавс ﷺ увсса къатта

Маккалул Бану Гьашим тIисса махIлалий буссар гьарцама бусурманчунал дакIниву ляличIисса кIану бугьлагьисса къатта. ХIакьину шикку библиотека бур, аммарив ца заманай ва кIанай бивкIссар щала дунияллул тарихрайн асар биян бувсса инсан – МухIаммад Идавс ﷺ ниттил увсса къатри. Идавсил ﷺ тухум...


Нюжмар кьини дурну къахъинмур

Бусурмансса халкьуннал дур арулва гьантлий цал тикрал шайсса байран – нюжмар кьини. Му кьини бувсса хъинбалалух, эбадатрах цамур чIумалнияр гьарзасса чири шайссар. Муниятур нюжмар-кьини хъинбала-хъиншивуртту дуллай гьан дуван хIарачат буллан бикIайсса.   Му кьини дувайсса эбадатирттава...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...