Цалчин “Акбар” увкусса куц

Цалчин “Акбар” увкусса куц

«Азан» тIисса мукъул мяъна аьраб мазрай хъанахъиссар «оьвчаву, баян баву». Шариаьтрайн бувну, азан – чаклил чIун дучIаву халкьуннан баян бавури, цанчирча, Аллагьнал ﷻ гьарца чаклин циннасса чIун ккаккан дурну дунутIий. Азан буккаву шариаьтрал хIукмуну хьуссар гьижралул цалчинсса шинал.

Абу Давудлул бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «МухIаммад Идавс ﷺ Маккалия Мадиналив ивзукун, бусурманнал хьхьичI диркIун дур чаклил чIун кIул давриву захIматшиву хъанай. Идавс ﷺ ивкIун ур пикрирдай, халкь чаклин цукун бавтIун хъинавав тIий. Цавайннал увкуну бур, чаклил чIун дучIайхту хъунмасса байрахъ бищаванну, амма Идавс ﷺ миннащал рязи къавхьуну ур. Цайми бивкIун бур сурданувун уф учинну, гюнгютIи бищунну тIий, амма миннащалгу МухIаммад Идавс ﷺ рязи къавхьуну ур, мукун жугьутIнал ва христианнал бувайсса бивкIунтIий. Зайдлул арс Аьбдуллагьлун чIалай бивкIун бур Идавс ﷺ му иширал ялув пикрирдавун лавгун ушиву. Му хьхьуну Аьбдуллагьлун t ккарккун дур макI, цала чIарах ца инсан зюннав лавсун най.

Аьбдуллагьлул цIувххуну бур: «Ина му зюннав бахлай акъарав?» – куну. «Ци банна ина зюннавлул?» – цIувххуну бур ганал. «На мунивух халкьуннан чаклил чIун дуркIшиву баян булланна» – куну бур Аьбдуллагьлул. Яла га инсаннал увкуну бур: «На вин мунияр ххуйсса куццуй чаклийн оьвчин лахьхьин буванна», – куну, жунма кIулсса куццуй азан буккин лахьхьин бувну бур. КIюрххил Аьбдуллагьлул бувсун бур Идавсихь ﷺ цанна ккарксса макI, Идавсилгу ﷺ гацIана Билал гьан увну ур азан буккин, ганал бюхттулсса чIу бунутIий. Билал-асхIабнал азан буккайхту, Оьмар-асхIаблул t увкуну бур: «Валлагьи, ттунгу макIра ва куццуйсса азан тIий ккавккуна», – куну. Му чIумал Идавсил ﷺ Аллагьнайн щукру бувну бур.

Азандалул ххирашиву

Азан хъанахъиссар бусурманнал имандалул шагьадат циву дусса оьвчаву. Мунил жунма дакIнин бутлатиссар Заннал ﷻ хьхьичI эбадат дуван чIун дуркIшиву. Азанналуву тасттикь буллалиссар Аллагь ﷻ ца ушиву ва МухIаммад ﷺ Аллагьнал гьан увсса Идавс ﷺ ушиву. Азанналул жунма дакIнин бутлатиссар чакливу бушиву талихI ва Кьиямасса кьини ххассар шаву. Абу Гьурайрал бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «Халкьуннан кIулссания азан буккаврил ва жямат чакливу хьхьичIмур ххуттай бацIаврил цуксса даража буссарив, миннал кIуну бувккуну ми кIантту бугьланссия», – куну. (Бухари, Муслим). Ибну Оьмардул бувсун бур хIадис: «Азан буклакиманал бунагьру шюшайссар бувккун къуртал хьуннин, ва азан бавсса гьарзад мунаха дуаь дуллай дикIайссар» (АхIмад).

Азан ва икьамат дуккаву

Азан ва икьамат дуккаву хъанахъиссар арамтуран гужсса суннатну (суннатун-муаккад). Ми цирдагу дуккайссар гьарца фарзчаклил хьхьичI, жяматрай буллалисса бикIу, цалвалу буллалисса бикIу. Хъаннин азан ва икьамат дуккаву ккаккан бувну бакъассар, цанчирча, хъамитайпалул чIу лагьну бикIан аьркинссар. Фарз бакъасса, суннат-чаклил хьхьичI азан ва икьамат къабуккайссар.

ОЬМАР РАСУЛОВ

2026-03-01 (Рамазан 1447 ш.) №3.


ХIалал-хIараммунил баян

Аллагь Тааьланал дунияллий халкьуннан, дуллусса хъусру ризкьи-маэшат хIалалссагу дуссар, хIарамссагу дуссар. КIинниллагу дянивсса щак буссагу дуссар, мунийн «шубгьа» учайссар.   Шубгьа хъанахъиссар я хIалалшиву, я хIарамшиву чIявуминнаща личIий дуван къашайсса, цукунссарив кIул...


Мюнпатсса дуаьрду

Мудан заралунния бурувччуну бикIаншиврул   КIюрххил ва гьанттайннай шамилла дуккайссар ва дуаь: باسْمِ اللَّهِ الَّذي لاَ يَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَيْءٌ فِي الأرْضِ وَلا في السَّماءِ، وَهُوَ السَّمِيعُ العَلِيمٌ «БисмиЛля́гьи ллязи́ ля́ язурру мааьсмигьи́ шай’ун филь-арзи ва ля́...


Лайлатул-Кьадрилул хьхьу

АцIния кIивагу зурдардиву яла ххирамур, даража лаваймур – Рамазан барзри. Мунил хьхьурдардива яла ххирамур хьхьугу – Лайлатул-Кьадрилул хьхьури.   Мугу Рамазан зуруй цумур хьхьу дуссарив мяйжанну къакIулссар. Куннал хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьури тIар, куннал ацIния арулку хьхьури...


Ряхра зума

Шавваль – Рамазан зурул хъиривмур барзри. Му зурул цалчинмур кьини – Зума ритавал байрамрал кьини хъанахъиссар. Байрандалул кьини зума дугьангу къабучIиссар, хIарамссар. Мунил хъиривсса ряхва гьантлий дугьаву хъинссар, суннатссар.   Фаризасса зума дугьайсса Рамазан зурул хъирив...


Танмалшиву – щяйтIаннуя

Ххирасса дустал, къааьйкьинссара хIакьинусса кьини жува цинявппагу курчIил ясир бувну буру учирчагу.   Байбихьулий цIуххин ччива, цири му цурда карчI куну? ХъунмурчIин карчI тIун бикIай ци дунугу даву дуван къаччисса, ягу гъира бакъасса чIумал. Мукунсса чIумал инсан уссар лагма-ялттуминнахь...