Зумаритавал кьини
Зумаритавал кьини
Аллагьу Тааьланал Зума ритавал кьини даврин савав – ахиратлул кьини дакIнин дагьаншиврулли. Мунингу учайссар Эдрал кьини, куну. Гьарца Эдрал кьини дуркIукун, дунияллий халкь кув ххарину, кув пашманну, кув ххуйсса канай, ххуйсса ларххун, кув оьккисса канай, оьккисса ларххун, кув бахьтта, кув бурттий, кув аьтIий, кув хъяй бикIайсса кунма, Кьиямасса Кьинигу мукун бикIантIиссар.
ХIатта, муъминчувнал эдрал кьинирду му дакъасса, ххюра цаймигу дуссар. Ца – цалва бунагь къабувну, муния марцIну ларгсса кьинири. Цагу – шагьадат дуртун Имандалий ивкIусса кьинири. Цагу – ссиратIрал ламу лавхъун ххассал хьусса кьинири. Цагу – Дуржагьрая ххассал хьусса, Алжаннавун увхсса кьинири. Цагу – му неъмат цанма буллусса Аллагь ﷻ ккавккун, мунах урувгсса кьинири – яла хъунмур Эдрал кьини мури. Му кьини дакъа муъминчувнан рахIматшивугу дакъассар. Зума ритавал Эдрал кьинигу хъинну ххирасса кьинири. ХIатта, Аллагьу Тааьланал Алжан му кьинири ляхъан бувсса.
ТIуба тIисса Алжаннавусса яла хъунмур мурхь му кьинири бивщусса. Жабраил малаик вахIъюшиврин увчIусса му кьинири. Мунивусса фазиларду, хъиншивуртту чIяруссар. Му кьини хъинсса аьмал баву, Аллагь ﷻ чIявуну кIицI лагаву хъинссар. Дуаьлухьхьун жаваб дулайсса, аьфву бувайсса, Аллагь ﷻ цIимилийну уругайсса кьинири. Рамазан зурул махъра махъсса кьини баргъ лавгун махъ, байрандалул лишан загьир дуваншиврул, Эдрал чак булланнин, кIичIирттаву, мизитирттаву, къатраву, чув бухьурчагу, такбирду учавугу суннатссар, лахъну, бюхттулну оьвкуну. Му такбиргу бишайссар «Аллагьу акбар, Аллагьу акбар, Аллагьу акбар. Ля илягьа илляЛлагьу ваЛлагьу акбар. Аллагьу акбар ва лиЛлагьил хIамд» – куну.
Му хьхьу уттара давугу хъинссар, шанан къаивкIун, тIааьтэбадат дуллай, Кьуръан буклай, зикри-салават ккалай. Щалла хьхьу мукун гьан дуван къабюхъайманал, мунил хъунмур чIун эбадатрай гьан дувача. Мугу къабюхъайманал ца ссятгу дурну, хъатIан чак ва кIюрххил чак жяматрай буван хIарачат бувача. КIюрххил Эдрал чаклийн ачиннин чурх шювшюну, марцIшиву дурну, ххаллилсса янна лаххаву, нахIусса кьанкь даву суннатссар. Байрандалул кьини чак буваннин мукьттуршва: «Ля илягьа илла Ллагьу вахIдагьу ля шарика лагьу, лагьул мулку, ва лагьул-хIамду юхIъи ва юмиту ва гьува аьла кулли шайин къадир» учирча, мукьттурша лагъ тархъан ивтссаксса чири буссар, цайми лавайсса даражарттугу буссар.
Эдрал хьхьу дуркIукун, гьарца ливтIусса муъминтурал рухIру ссаврунная лухччинийн лирккун, цалла къатрал лагма щядиркIун, лагмара ккуранну дурну оьвтIун дикIайссар, инсантуран къабаярчагу: «Жугу зу кунма дунияллий вай къатрал, ми хъуслил заллухъруну бивкIссару, жугу дакIнийн багьияра, жухлуну цадакьагу бувара, жул гьаттайн зияратгу бувара, жунгу жува бувсса хъинсса аьмал бакъа къалявкъунни», – тIий кIюрххилнин диркIун, яла цалла кIанайн кIура даяйссар. Миннал гьаттайн зияратгу бувну, миннахлу цадакьагу буварча, ххарину тирх тIий лагайссар, къабуварча, пашманну лагайссар.
Му кьини ливтIуминнал гьаттайн зияратгу бувну, миннаяту цадакьагу бувну, ххуйсса яннагу ларххун, ххуйсса хIалалсса дукра дурну кулпатрангу, махъминнангу аваданшивугу дурну, кунначIан кув зияратрайнгу лавгун, хIалалшивугу ласаву хъинссар, ссуннатссар. Амма, му кьини чIярусса дукра дуркуну, хIан хIарчIун, оьккисса махсартту-хъярчру буллай, щяйтIан рязий бувну, Заннан ﷻ сси бизан баву къахъинссар. ХIатта, гьарца Эдрал кьини иблисрал оьвкуну цилва аьрал бавтIун учайссар: «ХIакьину МухIаммад идавсил ﷺ умматиннай цIими бувайсса кьинири, зу хIарачат бувара, мий дукралухун, хIачIиялухун, махсара-хъярчирахун машхул бувну, бунагьру буллали бувну, Аллагьнан ﷻ сси бизан бувансса» – куну. Мукун бухьувкун, му кьини дукралухун, хIачIиялухун, бунагьирттахун машхул къавхьуну, иблис рязий къабувну, дургьусса зумагу зия къадурну, так Аллагь ﷻ рязи хьунсса, хъинсса аьмаллу чIявусса буван аьркинссар.
Зумаритавал чак
Зума ритавал байрандалул кьини Эдрал чак баву – Исламрал лишанни, суннатун муаккадар (хъинну ххирасса суннатри). Идавсгу ﷺ ялув авцIуну буллай ивкIссар. Му чак жяматрай баву cуннат баврил хIикмат: ххирасса байрандалул кьини халкь кунначIан кув бавтIун, му чакгу бувну, дакIругу цачIун дурну, ххавхмийгу дакьил хьуну, хIалалшивурттугу ларсун ялтту бучIарча, миннайн Аллагьнал ﷻ цIими ликкайссар. ХIатта, муъминчувнан лайкь бакъассар му чаклия ххавхманащал дакьил къавхьуну гьан. Байрандалул чак баврил чIунгу – кIюрххил баргъ бивну махъ ахттайн бизаннин. Ххирамур чIун – баргъ чансса гьаз хьувкунни. Мизитраву бавугу хъинссар.
Жямат мизитраву къума хъанай бухьурча, авлахърай баву хъинссар. Цалвалу буллай ухьурча, хутIба къабувна бувайссар. Цуппагу кIира ракааьтрай бувайссар. Бувайсса куцгу: «На ният дуллай ура зума ритаврил Эдрал чаклил суннатсса кIира ракааьт дуван хъунасса Заннайн Аллагьу акбар» – куну ният дувайссар. Имамнал хъирив буллай ухьурча, имамнал хъирив учинссар. Яла «Важжагьту» дуккинссар. Ялагу «Аллагьу акбар» куну, кару гьазгу дурну, махъуннай хъазамрай дирхьуну «CубхIаналлагьи вальхIамду лиЛлягьи ва ля илягьа илляЛлагьу ваЛлагьу акбар» учинссар. ХьхьичIмур ракааьтрай му куццуй арулва такбир буванссар, цал бувну цал буваннин мий махъругу учинтIиссар. Яла «АльхIам» буккинтIиссар. КIилчинмунийгу ххюйлва такбир буванссар, гайва махъругу учинссар. Яла «АльхIам» буккинссар. ХьхьичIмур ракааьтрай «Кьаф» ягу «СаббихIисма» буккинссар. КIилчинмуний «Икьтараба» ягу «Гьал атака» буккинссар. Яла ссалам буллукун, ивзун хутIба буванссар нюжмярдул хутIба кунмасса. ХьхьичIмур булланнин урчIилва «Аллагьу акбар» учинссар, хъиривмур булланнин аруйлва учинссар. Му бувайни азанкьаматгу къаучайссар. Шамийлва «Ассалата жамиаьгь» учинссар. Эдрал чаклийн нанисса адиминал чурх шюшавугу суннатссар. Му гъуслу баврил чIунгу хьхьу дачIи хьувкун дучIайссар. Ххуйсса, марцIсса янна лаххаву, чIюлу шаву, нахIусса кьанкь даву суннатссар.
Михьру кьукьаву, чурх марцI баву суннатссар. КIюрххилва бучIавугу суннатссар. Бахьтта, хIаллих бачаву хъинссар. Имамрив, чак буван чIун хьувкун учIанссар, учIайхту бугу булланссар. ХIатта, имамнал мизитравун увххукун, суннат-чакгума къабуванссар. Хъуни хъами бучIавугу суннатссар, амма чIюлу къавхьуна бучIанссар. Чак бувну махъ увкIсса ххуллийх зана къавхьуну, цамунийх кIура авну лагавугу суннатссар, чири хъунмассар. Эдрал чак шаппа буллалиманангу цалва кулпатращал, чIаххуращал, гъанмаччаминнащал жяматрай бувну хъинссар. КIай дуаьртту ва аятру къакIулманал цувалу буллай ухьурча, кIира ракааьтрайсса суннат чак буванссар цанма кIулсса куццуй, Эдрал чак бувансса ниятгу дурну.