КIюрххицIун чIумал дурккуну хъинсса дуаьрду

КIюрххицIун чIумал дурккуну хъинсса дуаьрду

КIюрххицIун чIумал дурккуну хъинсса дуаьрду

Ва дунияллийсса жула оьрму хъинну кIутIасса бур, ахиратравумуних бурувгун. Мунияту гьарца кьини, гьарца ссятрай, минутIрай Аллагьнайн ﷻ мютIийну, эбадатрай гьан дулларча хъинссар. Эбадатгу чара бакъа чак баврийну ягу зума дугьаврийну къадикIайссар. Цаппара эбадатру дуллан шайссар вила иширттаха, маэшатраха зий унува. Му бакъассагу, эбадат дуван ляличIисса кIану ягу чIун язи дугьарча, мунихлусса чири гьарза шайссар. Ца мукунсса чIун хъанай дур кIюрххицIун чIун.

Аллагь Тааьланал кIюрххи-цIун чIумуву барачатгу бивхьуну, му чIумал эбадат гьарза дувара куну бур. Ва амру биттур бувну, кIюрххицIун чIумал гьарзану зикри-дуаь дуккирча, щала кьинигу барачатну гьантIиссар.

Анаслул бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ увкусса махъру: «Щаллусса хIажлил ва оьмралул чIири хьунтIиссар кIюрххил чак жяматрай бувну, баргъ гьаз хьуннин Аллагь ﷻ кIицI лаглай щягу ивкIун, яла кIира ракааьт суннат-чаклил дурманан» (ат-Тирмизи).

Идавсил ﷺ сунналийн бувну дуссар кIюрххицIун чIумал дурккуну хъинсса дуаьртту. Зувагу зула гъанмийгу бала-апатIирттаща буруччин, цIуну дуркIсса кьини барачатну гьан дуван ччай бухьурча, кIюрххил вай дуаьртту дулуккияра:

Абузарр-асхIабнал бувсун бур Идавсил утту ишайни учайсса бивкIшиву:

باسْمِكَ اللهم أحيا وأموت

«Бисмика Аллагьумма ахIъя ва амуту» («Аллагьнал ﷻ цIанийну, уттавагу литIунгу бувайсса»), кIюрххил чантI учайхту:

الحَمْدُ لِلَّهِ الَّذي أحيانا بعد ما أماتَنا وإلَيْهِ النشُور

«Аль-хIамду ли-Ллягьи ллязи ахIъя-на бяъда ма амата-на ва иляйгьи-н-нушур». («Аллагьнайн щукру, жува уттава бувсса литIун бувну мукьах, ва МуначIанни жула зана шаву»). (аль-Бухари)

Абу Гьурайрал бувсун бур Идавсил ﷺ увкушиву: «КIюрххил бивзукун учара:

الحمدُ لِلَّهِ الَّذي رَدَّ عَلَيّ رُوحِي، وَعافانِي في جَسَدِي، وأذِن لي بذِكْرِهِ

«Аль-хIамду ли-Ллягьи ллязи радда аьляйя рухIи, ва аьфани фи жасади ва азина ли би-зикригьи» («Аллагьнайн ﷻ щукру, ттувун рухI зана дурсса, ттул чурххан цIуллушиву дуллусса ва Цува кIицI лаган ихтияргу дуллусса»). (Ибн ас-Сунни).

Аьишатлул бувсун бур Идавсил ﷺ махъру: «Аллагь Тааьланал багъишла итантIиссар ва дуаь дурккума, мунал бунагьру хьхьиривусса хьамараксса бухьурчангума:

لا إِلهَ إلا الله، وحده لا شَريكَ لَهُ، لَهُ المُلْكُ، وَلَهُ الحَمْدُ، وَهُوَ على كُلّ شيء قدير

«Ля илягьа илля Ллагьу вахIдагьу ля шарикя лагьу, лагьуль-мульку, ва лагьуль-хIамду, ва гьува аьля кулли шай’ин кьадир». (Ибн Ас-Сунни).

Абу Гьурайраяту бувсун бур укунсса хIадис: «Кьиямасса кьини яла хъинмур хъусну лякъинтIиссар кIюрххил ва хьхьувай ттуршилва вай махъру тIурча:

سُبْحانَ الله وبحمده

«СубхIаналлагьи ва бихIамдигьи». (Муслим).

Цамур хIадисраву бувсун бур МухIаммад Идавсил ччя-ччяни кIюрхил ва дуаь дуккайсса диркIшиву:

اللَّهُمَّ بِكَ أصْبَحْنا، وَبِكَ أمْسَيْنا، وَبِكَ نَحْيا وَبِكَ نَمُوتُ، وَإِلَيْكَ النُّشُورُ

«Аллагьумма, бика ас-бахIна, ва бика амсайна, ва бика нахIъя, ва бика намуту ва иляйка-н-нушур» (Абу Давуд).

Шамулчинма халиф Оьсман-асхIабнал бувсун бур укунсса хIадис: «Гьарца кIюрххил ва гьарца хьхьувай шамилла ва дуаь дуккайманан ссалчIав зарал къабувантIиссар:

باسْمِ اللَّهِ الَّذي لاَ يَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَيْءٌ فِي الأرْضِ وَلا في السَّماءِ، وَهُوَ السَّمِيعُ العَلِيمٌ

«БисмиЛлягьи ллязи ля язурру мааь-смигьи шай’ун филь-арзи ва ля фи-с-самаи, ва гьува-с-самиоьль-аьлим» (Тирмизи, Абу Давуд).

Абу Дардал бувсун бур Идавсил ﷺ махъру: «Гьарца кIюрххил ва хьхьувай арилва вай махъру учайма Аллагьнал ﷺ ххассал увантIиссар дунияллул ва ахиратрал захIматшивурттая:

حَسْبِيَ اللَّهُ، لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ، عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ، وَهُوَ رَبّ العَرْشِ العَظِيمِ

«ХIасбия-Ллагьу; ля илягьа илля гьува; аьляйгьи таваккальту, ва гьува Раббуль-аьршиль-аьзим» (Ибн ас-Сунни).

Жунма чIалай бур, чансса хIарачат буварча, Аллагьнал ﷻ жуятува бала-апатIру, захIматшивуртту арх дурну, хъунмасса чири чичинтIишиву.

НурмухIаммад Изудинов

2026-03-01 (Рамазан 1447 ш.) №3.


Пикрирдал бакIщаращи

ДакI ва пикрирду аьркин бакъамуния дуруччиншиврул, буруччин аьркинссар чурххал базурду: яру, вичIив, маз, кару, ччанну.   ДакIнивун щугълурду буххайссар мукьва ххуллувух. Цалчинмур – нафсирал гьавасру. Масала, кIирисса кьини зума дургьусса инсаннан дяркъусса щин ккаккарча, му чIумал...


Лайлатул-Кьадрилул хьхьу

АцIния кIивагу зурдардиву яла ххирамур, даража лаваймур – Рамазан барзри. Мунил хьхьурдардива яла ххирамур хьхьугу – Лайлатул-Кьадрилул хьхьури.   Мугу Рамазан зуруй цумур хьхьу дуссарив мяйжанну къакIулссар. Куннал хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьури тIар, куннал ацIния арулку хьхьури...


Суал-жаваб

ЧIявуну баяй имам Магьди уккавай уссар тIисса хаварду. Му имамная кутIану бусарча ччива. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Имам Магьдинал цIа ттул цIаниха лархьхьусса дикIантIиссар, ганал буттал цIагу ттул буттал цIаниха лархьхьусса дикIантIиссар». Имам Магьди икIантIиссар Идавсил ﷺ...


Аллагьнайн ﷻ таваккул бутаву

Таваккулданул мяъна КIулну бикIияра, таваккул – му паракьатшиву дакъасса гьалакшивур ва гьалакшиву дакъанурасса паракьатшивур. Мунил мяънагу – ина буллугъшиврухгу, мискиншиврухгу ца куццуй уругавур. Щаллуну Аллагьнайн ﷻ вихшала диша, вила оьрму Заннайн тапшур бува щак къаувкуну, му...


Ряхра зума

Шавваль – Рамазан зурул хъиривмур барзри. Му зурул цалчинмур кьини – Зума ритавал байрамрал кьини хъанахъиссар. Байрандалул кьини зума дугьангу къабучIиссар, хIарамссар. Мунил хъиривсса ряхва гьантлий дугьаву хъинссар, суннатссар.   Фаризасса зума дугьайсса Рамазан зурул хъирив...