Аьрщи аьтIутIи дуваймур

Аьрщи аьтIутIи дуваймур

Аьрщи аьтIутIи дуваймур

Кьинилувусса гьарца манзил цания ца даву дуван лайкьсса буссар: хьхьувай – шану, дяхтта – маэшат баву ва м.ц кунма. ЛяличIисса барачатшиву дирхьуну дур кIюрххицIунсса чIумуву. ХIазиран бакъархха кIюрххил чак бувайхту чани къавхьуссаксса утту мабишари увкусса.

 

Му чIумал шанашаву хъинну къахъинссар, эбадат дуллай гьан бувайсса манзилли. Диндалул аьлимтурал бувсун бур кIюрххил чакгу бувну гацIана шанан утту бишаврил барачат ласайшиву. «МафатихIул-джинан» тIисса луттираву чивчуну бур: «Аьрщи аьтIутIи дайсса шанма багьана буссар:

  1. Аьй дакъасса инсан цаманал ивкIуну, ганал оьттул кIунтI аьрщарайн багьайхту;
  2. Зуна бувманал чурх шювшуну, ганаясса щинал кIунтI щяв багьайхту;
  3. Диндалул кIулши дусса инсан кIюрххил чакгу бувну, чани хьуннин къаавцIуна́ махъунай утту ишайхту.

Пикри бувара, кIюрххицIунай шанашима зуна бувманащал ва инсан ивкIуманащал ца ххуттаву ивхьуну ур. Ялун бурган зарал бакъасса, бигьану чIалачIисса иширтталгу хъунмасса бала ялун биян бувайссар.

Цукунсса хайрди бусса кIюрххицIун чIумал къашанай яхI бувманан? Цалчин – му инсаннайн диянтIиссар МухIаммад Идавсил ﷺ дуаь: «Я Аллагь, ттул умматиннай барачат биша кIюрххицIун чIумал!», – увкусса (Ибн Мажагь). Ванил мяънагу – кIюрххил ччяни дурсса давриву барачат хъунмассар.

Цамур хIадисраву увкуну бур: «Жамятращал (мизитраву) кIюрххил чакгу бувну, мунияр махъ чани гьаз хьуннин Аллагь ﷻ  кIицI лаглай (зикри-эбадат дуллай) щяивкIун, яла суннатсса чаклил кIира ракааьт дурманан буссар щаллуну ХIаж ва Оьмра (ссуннатсса) бувссаксса чири (Тирмизи). Диндалул луттирдаву чивчуну бур ва куццуй щяикIайманал бунагьру багъишла битаннав тIий малаиктал дуаьртту дуллан бикIайссар куну.

Мунин бувну, хIарачат булувара гьарца кьини ва барачатсса чIун чIарах дуккан къадиртун, зикри-тасбихIру, вирдру дуллай гьан дуллан. Ччяни бизан захIмат шайминнан яла хъинмур малхIангу – гьанттайнмай чIумуй утту бишавур. Аллагьнал ﷻ  кумаг баннав!

 

АхIмад МухIаммадов

2026-03-01 (Рамазан 1447 ш.) №3.


Бала-апатIирттая буруччайсса дуаь

АпатIру, дардру инсаннал оьрмулуву ччя-ччяни хьуна дакьай. Пашманмургу, ххаримургу жуйнна дияйссар Аллагьнал ﷻ чичрулийну. Мунияту, захIматсса иширавун багьсса чIумалгу куклушиву, бигьашиву Заннахь чIа учин аьркинссар.   Цумур дуаьри дуккин аьркинсса апатIрая, мусиватрая буруччиншиврул?...


ХIалал-хIараммунил баян

Аллагь Тааьланал дунияллий халкьуннан, дуллусса хъусру ризкьи-маэшат хIалалссагу дуссар, хIарамссагу дуссар. КIинниллагу дянивсса щак буссагу дуссар, мунийн «шубгьа» учайссар.   Шубгьа хъанахъиссар я хIалалшиву, я хIарамшиву чIявуминнаща личIий дуван къашайсса, цукунссарив кIул...


Ряхра зума

Шавваль – Рамазан зурул хъиривмур барзри. Му зурул цалчинмур кьини – Зума ритавал байрамрал кьини хъанахъиссар. Байрандалул кьини зума дугьангу къабучIиссар, хIарамссар. Мунил хъиривсса ряхва гьантлий дугьаву хъинссар, суннатссар.   Фаризасса зума дугьайсса Рамазан зурул хъирив...


Танмалшиву – щяйтIаннуя

Ххирасса дустал, къааьйкьинссара хIакьинусса кьини жува цинявппагу курчIил ясир бувну буру учирчагу.   Байбихьулий цIуххин ччива, цири му цурда карчI куну? ХъунмурчIин карчI тIун бикIай ци дунугу даву дуван къаччисса, ягу гъира бакъасса чIумал. Мукунсса чIумал инсан уссар лагма-ялттуминнахь...


Пикрирдал бакIщаращи

ДакI ва пикрирду аьркин бакъамуния дуруччиншиврул, буруччин аьркинссар чурххал базурду: яру, вичIив, маз, кару, ччанну.   ДакIнивун щугълурду буххайссар мукьва ххуллувух. Цалчинмур – нафсирал гьавасру. Масала, кIирисса кьини зума дургьусса инсаннан дяркъусса щин ккаккарча, му чIумал...