ХIаж – Исламрал рукну
Исламрал рукнурдал ххюйлчинмур рукну – хiаж бавури. Мугу эбадатирттал яла ххираминнуятури. Хьхьичiунмайсса идавстуралгу буллай бивкiссар. Хiатта, адам идавсил гьиндуллавату (индиянавату) ахьтта увкiун бувссар. Муниннин кiиазарда шинал хьхьичi малаиктуралгу буллай бивкiссар.
Му буван ялув хьусса (каши дусса) инсаннал къабарча, Иман-Ислам камил къашайссар. Къабувна ивчIарча, таракалия (инсан ивкIуну махъ кьадиртсса хъуслия) буван ялувссар. Къабуварча мунал дарвачрах бунагь личIайссар.
Му ялув бувссавагу хъунисса хъуни бунагьирттал аьфву буваншиврулли. Му ХIаж баврил бакъа аьфву къабайсса бикIавай тIий. Мугу оьрмулий цалли буван ялувсса. КIилчин, шамилчин бувмур суннатссар. ХIаж буван ялувсса адиминагу бусурмансса, балугъ хьусса (14,5 шин), аькьлу бусса, каши дусса икIавури. Ххуллугу иминсса, душман акъасса, нигь дакъасса бикIавури. Нигь дусса я цанма, я хъуслин зарал бусса, нигьачIийсса ххуллу бухьурча, ягу хьхьири гьалак шайсса, оьсса бухьурча, гьан ялув бакъассар. Хъуслил чулий каши думагу мури, ххуллийх тихуннайгу, шихуннайгу харжлугъ дусса икIавури, цаманайн ХIажат къавхьуну, мичча кIура аяннин цалва кулпатран нафакьа (харжлугъ) лаххиялунсса дусса, цайрасса ялуршингу лахъансса зад дусса. Амма, мий хъусгу хIалалсса, шубгьа (щак) бакъасса, марцIсса дикIан аьркинссар. ХIарамсса хъуслил залуннай ХIаж ялув бакъассар. Цанна диялсса харжлугъ дакъасса адиминагу цайминнахь чIа тIий гьан къабучIиссар, мунан цанмагу захIматссар, цайминнангу зарал буссар. Чири ча бикIави, аьсивсса (бунагьсса) ссапарди. Амма цаманайн ХIажат къахъанай щинчIав бала-захIмат къавхьуну, къадуркуна, къаларххуна къахIарчIуна ссавурданий ацIайсса ухьурча, дакI марцIну Аллагьнахлуну рияъ-сумъаьт (ккаккиялун баву) бакъа, пахру-хиял бакъа нанисса мурив хъиннува хъинссар. ХIатта, хьхьичIунмайсса хъунисса шайхтал, валийтал Мисрилияту, мунин лавхьхьусса архсса шагьрурдаяту кIива-шанма кIюлаччатI канихьну занай бивкIссар. МиннуцIух ялапар хъанай, шаппайн бияннин щийчIав ХIажат къавхьуну.
Хъунав хьуну, ягу хIал бакъа цува гьан къахъанай ухьурча, харжи буллуну, адимина увгьуну буван байссар. ХIаж мурчIиманайгу ялувссар, хъирив лахIанма ухьурча. Мунанссагу цаннассагу хъусгу духьурча, багьа буллуну уцин аьркинссар.
Щарссанийгу ялувссар ХIаж буван, хъусгу дуну, цищала ягу лас, ягу цила гъансса, махIрамсса адимина ухьурча, ягу вихшаласса хъами бухьурча.
ХIаж баврил ххирашиву
Кьасттирай, дакIгу марцI дурну Аллагьнахлуну ХIажлийн увкIсса адимина Аллагьу Тааьланал иминшиврулу икIайссар. Му бувну къуртал хьуннин ивчIарчагу, бувссаксса чири чичайссар. Маккалий, Мадиналив ивчIарча хIисав-суал бакъа Алжаннавун уххайссар. Бувну къуртал хьувкунгу ниттил лякьлува увксса чIумал куна гьарца мюрщимий бикIу, хъунимий бикIу бунагьирттая марцI шайссар. ХIатта, мунал дуаьлувух ивхьуну аьпа баннав куманалссагу бунагьру шюшайссар байссар.
Ахьтта ХIажлийн авчусса адиминал гьарца шаттирал бакIрах арулттуршазарда хъиншиву ди-кIайссар. Бурттий наниманан гьарца шаттиран арулцIалла хъиншиву дикIайссар. Гьарца ша лавстари мурхьирая чIапIив зизайсса кунма, бунагьру зизайссар. Ца шагьи мунил ххуллий харж барча, мукьазарва шагьи цамур ххуллий цадакьалун буллуссаксса чири буссар.
ХIаж бахIавугу – чак бахIавриха лавхьхьуссар. ТIаваф давугу – рукуъ даврин лавхьхьуссар. Марва-Ссафа бавугу – сужда баврин лавхьхьуссар. Миналий ацIаву, чIучIри бищаву – гъазават баврин лавхьхьуссар. Аьрафатрай ацIаву – эътикаф даврин лавхьхьуссар. Хъус харж даву – закят буккаврин лавхьхьуссар. ХIасил, муниву гьарца эбадат дуссар.
Ялагу муниву ххюва мажнуннал, авлиянал байсса аьмал буссар; ихIрам дахIин янналуя кIачIа шаву, лаббайк тIий чIурду буллалаву, чIучIри бищаву, тIаваф дуллай, марва ссафа буллай лагма заназаву. Мунил хIикматгу авлиянай, мажнуннай бунагь къачичайссар, мукунма мунаха лащан увну ХIажинайгу къачичин.
Адам Идавсил Байтуллагьрайн ХIаж бувкун, дуаь дурссар. Я Раббий ина ттулгу, ттул зуррийятралгу (наслулул) аьпа ба (бунагьру багъишла бити) куну. Аллагьнал ﷻ увкуссар: «Я Адам, вилвассания На ина пашман хьуну, тавба дурсса чIумал бувссия. Вил зурийятралссарив хIакьну, тIайлану ширкгу къабувну, ттучIан зияратрай увкIманалсса банна», – куну. ХIаж буллалимийгу, оьмра буллалимийгу Аллагьнал ﷻ агьлури. Мунал, миннал чIа чирча дулайссар, дуаь дарча жаваб дулайссар, мунил хIакъираву харж дурмунин ца-ца шагьилун арулттушазарва шагьий бадал булайссар.
Нитти буттахлу ХIаж бувну цума ухьурчагу, мунан кIива ХIаж чичайссар. Ца цанма, ца нитти-буттан. ИвчIайний ХIаж ба куну, васийят къабувну ивкIусса инсаннаяту ХIаж бувманан цанмагу ца ХIажлил чири буссар. Му ивкIуманангу арулцIалва ХIажлил чири буссар. ХIатта, цува ивчIайний цаятува ХIаж ба куну васийят барчагу, мунангу шанма ХIажлил чири буссар. Байтуллагьрал лагма тIаваф дуллалима – Аьрщу-р-РахIманнул лагма дуллалиманан лавхьхьуссар. Мунайну Аллагьу Тааьланал малаиктурахь пахру байссар. Му тIаваф дуллалиманан ца-ца шаттиран арулцIалазарва даража бюхттул байссар, арулцIалазарда хъиншиву дулайссар, цалва агьулданиятусса бусурмантуран арулцIалазаруннан щафааьт байссар. ХIатта, кIирисса кьини бакIрай задгу дакъа, щинчIав заралгу къабувну, Аллагь ﷻ кIицI лагаву, дуаь даву дакъа дунияллул каламгу къабувну, арулла тIаваф дарча, гьарца тIаваф дуртари ХIажарул-асвадрайнгу ппай тIий, мунан хъиннува хъунмасса даража буссар. Му Аллагьу Тааьланал цIимилувун увххумари.
