Бяст кьабивтма – ххув хьуссар

Бяст кьабивтма – ххув хьуссар

Бяст – цаманал увкумунищал рязи къавхьуну, ганалмур тIайла бакъашиврун ккалли бувну, цалвамур тIайлашиврий ацIавур.

МухIаммад Идавсил ﷺ увкуну бур: «Аллагьнал ﷻ тIайла бацIан бувсса миллат махъунмай бяйкьусса ххуллийн зана къабикIантIиссар, бястру къабулларча» (Тирмизи, АхIмад). Цамур хIадисраву тIий буссар: «Хъярчиран щялмахъ бусайманалгу цува тIайлану унугу бяст бувайманалгу иман камил къахьунтIиссар». (АхIмад). Бястру буллан ххираманал тIайламур ва хIакьмур кьамул къабувайссар, цанчирча му уссар чара бакъа ххув хьун ччай, цала тIайлашиврун хIуччану яла лайкь бакъами далиллугу буцлай. Бястру сававну инсаннал диндалун, авуршиврун, кьиматран, асламусран зиян бияйссар. Бястливу ххув хьун ччишиврул кIива багьана буссар. Цалчинмур – цува цаманаяр лавайну чIалачIи аву. КIилчинмур – цащала бяст буллалима заэвну, хьхьарану ккаккан аву. Цалчинмунил аслу буссар инсаннал дакI хъуншивруву. Му нигьачIин дусса хасиятри, цанчирча Аллагьнал ﷻ увкуссар (мяъна):

«Хъуншиву ва пахру – Ттул лаххияри. Муниву ттущал ччалли увкма цIаравун утанна» (Абудавуд, 4090). КIилчинмур наниссар инсаннал напсилувусса вахIшисса тIабиаьтрая. Мунил къуч уллалиссар цала хьхьичI авцIума ппивххив увну щях ищунсса гъиралучIан. Вай кIирагу хасиятрая инсаннан зарал бакъа цукунчIавсса хайр къабияйссар. Муниятури Идавсил ﷺ жува бяст баврия мугъаят буллай увкусса: «ТIайлану акъанува бяст кьабивтманан Алжаннул зуманив къала булунтIиссар. Цува тIайлашиву кIулну бунува бяст кьабивтманан Алжаннул яла лахъмур (узданмур) кIанттайсса къала булунтIиссар» (Абудавуд, Тирмизи, Ибну Мажагь). Цамур куццуй учин, бяст кьабивтма ххув хьунтIиссар, акъахьурча кIиягу бух хьунтIиссар. Кьабитан кIулманал ябувантIиссар цала гьалмахтуращал, чIаххуращал, гъанминнащалсса арарду. Анас ибн Маликлул t увкуссар: «Бяст баврил дакIру чалухъ дурну, миннувун оьхIалшиву дутIайссар» (Ибну Аьсакир). Имам Ал-Бухарил луттираву чивчуну бур: «Аллагьнан ﷻ яла къаччима инсан – бястру бавриву тарс ацIаймари». Имам Шафиинал увкуссар: «На бястливу цавагу аьлимчунаяр ух къавхьуссара, цавагу ахIмакьнаяр ххувгу къавхьуссара».

ЦIанасса заманнай чIяву хьуну бур диндалул хIакъиравусса бястру, хаснува интернетраву. Цанма кIулну-къакIулну, дукъарккусса аьвамтал байбишай мичча-тичча бавсса хIадисрайн чул бивщуну бястру буллай. Микку цаннал гаманахь «Ина бусурманчув акъара!» – куну аьй рирщусса кIанттурдугу чансса къабикIай. Му хъинну кIусса тахсирди. Цанчирча, бусурмансса инсаннайн чапурчув увкума цува чапур шайнутIий. Бястру къабуллай, ссаву ци буссарив кIул буван аьркинссар, диндалул элму-кIулши думанахь цIувххуну. Цаманан къабувчIаймуния гъалгъа тIун аьркиншиву дакъассар. Аьли ибн АбутIалиблул увкуну бур:

«Инсаннащал ихтилат бува так ганан бувчIаймуния». КIира шартI дуруччирча, ихтилат бястрайн кIура къабаянтIиссар: 1. КIулшилул даража. Цавагу масъала ххал бигьин къашайссар ца чул кIулну, ттуршва къакIулну. Мукунсса халкьунная имам Гъазалил увкуну бур: «Цала пикрирду элмулну ккалли буллалими», – куну 2. ХIурмат-кьадру. Вищала гъалгъа тIиманащал адаврай ихтилат къабулларча, му бястлийн кIура баянтIиссар. Жува дяъвилийгу бакъахьувкун, хIакьмур ялун личин бавриву ух шаву кьюкьалану чIалан къааькинссар.

И. ОЬМАРОВ

ЩИЛ ДИН ХХУЙССАР?

АсхIабтурал чIявуну Идавсихь ﷺ цIуххайсса бивкIссар Аллагьнал ﷻ хьхьичI яла хъинми, чири гьарзами тIуллу, аьмаллу, давурттив цумири, куну. Идавсилгу ﷺ жаваб дулайсса диркIссар цIухлахиманал хIалданул, тагьарданух урувгун.

Мунияту, цавай хIадисирттаву ца тIул хъинссар, гайминнуву цамур аьмал хъинссар увкуну бур. Гьарца инсаннал гай хIадисирттава цанма бакьаймур лавсун, цавура хьхьарасса хасиятру ххуй чулиннай тарбия дуллан аьркинссар. Масала, чак-зумалул хIакьираву баччибакъашиву дувайма миннул ялув ацIанссар, халкьуннащалсса арардаву къалмакъаллу шайманал му масала хьхьичIун буккан булланссар ва м.ц…

Халкьуннал дянивсса арарду

Ца чIумал Абумуса ал-Ашаьрил цIувххуссар МухIаммад Идавсихь ﷺ : «Исламраву яла хъинма бусурманчу цумари?» – куну. Идавсил ﷺ укунсса жаваб дуллуссар: «Цала кару ва маз цаманан зарал баврия дурурчумари» (ал-Бухари). ДакIниву иман думанал хIарачат бувайссар Аллагьнаха ﷻ эбадат даврил бурж щаллу баву бакъасса, халкьуннащалсса багьу-бизулувугу тIайлашиву, хъиншиву, иминшиву дуну къуццу тIун. Адав дакъасса, ссугру, бугьтан, гъибат бувайсса инсан дужжагьравун агьан бюхъайссар, сайки ххювагу чак ва циняв зумарду дугьлай ивкIхьурчагу. Ца асхIабнал Идавсихь ﷺ бувсун бур пулансса хъамитайпалул дуллалисса хъинсса тIуллая. Ахирданий увкуну бур: «Амма ганил маз буллай чIаххуран зарал бувай». «Мунил кIану цIаравури», – куну бур Идавсил ﷺ . Яла гава асхIабнал бувсун бур хъинсса тIуллу чIярусса къадувайнугу, цила чIаххуращал ххуйсса хIала-гьурттушиву дусса хъамитайпалуя. Расулуллагьнал ﷺ увкуну бур: «Му Алжаннавун буххантIиссар».

Ссалам булаву ва чумартшиву

Цама асхIабнал Идавсихьхьун ﷺ «Исламраву яла ххуйми хасиятру цумири?» – кусса суал буллувкун, ганал увкуссар: «Инсан дукра дукан аву (цадакьа баву) ва цана кIулнахьхьун ва къакIулманахьхьун ссалам булаву», – куну. (ал-Бухари, Муслим). Чумартшиву, сахаватшиву думанан Аллагьнаяту ﷻ хъунмасса чири хьунтIиссар. Инсаннан дукра дулаву – мискинсса чIаххучувнан, гъанмаччаминнан бикIу ягу хъатIул, оьрчI аврил мажлисрай бикIу, укунма диндалул уссурварайн хъамалу оьвчаву бикIу – ми гьарзад Идавсил ﷺ сунна щаллу баврин ккаллиссар, халкьуннал дянив уссушиву, цачIуншиву цIакь шайссар.

Ссалам булаврия тIурча, Кьуръандалуву чивчуну бур (мяъна): «Чил къатравун мабуххари ихтияр къацIувххну ва ссалам къабуллуну..» («ан-Нур» суралул 27-мур аят). Му бакъассагу, хIадисраву увкуну бур: «ХIакьну, «Ас-салам» – Аллагьнал ﷻ цIардавасса ца цIари. Мунияту зула дянив ссалам гьарза бувара» (ал-Бухари).

«Оьмдатул-кьарий» тIисса луттирава

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Суал-жаваб

Щинавун оькьлакьисса инсан ккаккарча, га ххассал уваншиврул зума зия дуван бучIиссарив (щинавун ххяххарча майравух ягу кьацIливух щин духхан бюхъай)? Оьвкьуну нанисса инсан ххассал уваншиврул зума зия дуван ихтияр дуссар, ялунгума, чара бакъа ххассал уванмур буван аьркинссар. Амма мукун лирчIсса...


Аькьлукарнал насихIатру

Ттизаманнул Сириянал диндалул аьлимчу АхIмад Шарифлул бувсун бур укунсса бусала.   Ца инсаннал цIувххуну бур аькьлукарнахь: «Инсантураву яла махIатталмур цумур хасиятри?» Аькьлукарнал жаваб дуллуну дур: Инсантуран оьрчIшиву бизар хьуну, анаварну хъуни хьун ччан бикIай, амма...


Нуххуву дурсса дуаь

Ибну Оьмардул бувсун бур цанма МухIаммад Идавсия ﷺ бавсса хIадис (бусала): – Ца чIумал зуяр ччяни ялапар хъанай бивкIсса шама инсан аьрххилийн бувккун бур. Най бивну бур ца нуххучIан. Хьхьу дутан пикри хьуну, гивун бувххун бур. Му чIумал гужсса гъарал ларчIун, ххяллуя хъунмасса кьун багьну,...


Заннал неъмат

Гьарца кьини инсан хьуна акьлай ур микробирттащал. Гайннуву чансса бакъар цIуцIавуртту, азарду сукку дувайссагу. Мукунсса микроорганизмардащал талан Аллагь Тааьланал ляхъан дурну, инсаннал чурххаву дирхьуну дур иммунитет.   Ттизаманнул хъиривлаявурттайн бувну, дунияллийсса халкьуннава...


Дахху-ласулиясса хIадисру

Исламраву дуссар оьрмулул гьарца иширан ккаккан дурсса низамру. Дуссар низам дахху-ласулулгу. МухIаммад Идавсил ﷺ жунма тамансса насихIатру бувну бур, хъус машан ласаврия ва даххаврия аькьилну бувсун, аьдилшиврий, тIайлашиврий, щялмахърая личIлулну бикIаврий хъунмур чIурчIав дурну.   Жу...