Ляркъусса арцу

Ляркъусса арцу

Ляркъусса арцу

Къир бувтIусса кIичIиравух, лагма-ялттугу буруглай, xlypxla кIия дус най бия. Хъарайх бивчусса сумкардал гай школалия нанишиву буслай бия. ХьхьичIунгу уруглай нанисса МахIмудлун цакуну цала хьхьичI чIивисса хъахъисса киса ххал хьуна. МахIмудлул, анаварну щяту гьаз бувну, киса тIивтIуна.

 

МахIмудлул канихьсса кислуву арцу ххал шайхту, АхIмадил мурччава ххарисса пиш ливчуна. АхIмадил пишлийн я тIайла бавцIуну, МахIмудлул:

– Ина циваннарч муксса ххарисса, вин къакIуллив вай дакъа хьума цуксса пашман хьуну уссарив? ЦикIулли цала оьрчIан ци ласун хIадур дурсса арцу диркIссарив, – куну, кислувату ацI-ацIра къуруширттайсса шанма чагъар ва цаппара къурушру дурккуна.

– Ина кьаикIу, гьаксса хъинну хьуннича жунна ми арцу лякъаву... Анаварну архIа-архIалну кIидачIи, – куна АхIмадил, МахIмудлул канихьсса арцуяту яругу къабукьлай.

– КъадачIинна. Вар му ци махъри, вай жула дакъар кIидачIлан! Жува аьркинссар заллу лякъинмур бан. Хъус залунначIа хъинссар.

– ЧIяву къабуллай, арцу кIидачIи, акъахьурча вацIана вища ми на зеххинна, – АхIмади, заккунттивгу чIувин бувну, авцIуна. Ганал яру пIякь-пIякь бивкIун буруглай бия.

– Зеххинния ча зеххивича, ца кIапIикIгу къазеххинссар. Циван зеххинна? Да, вай жура зий ляркъусса арцу ххай уравварч? – МахIмуд мюршну, щихрив луглагисса куна, кIичIиравух кIихунай урувгуна. Цаятува лап арх бувксса щарсса ва оьрчI ххал хьуна. “Балики вай арцу тайннаща дагьну дикIан”, –куна МахIмудлул цахьва цала.

– Да, ина циван чIал хъанахъиссарар, анаварну дачIи арцу ва хъатлий диша, – АхIмадил цала хъат МахIмудлул хьхьичIун дургьуна.

– Вин арцу къаккаккай, бувчIурив? – АхIмадигу унийва кьаивтун, МахIмуд кIичIиравух левчуну авчуна.

– АцIу, на вихь акъарив ацIу тIий! Хъинни, мукун бухьурча, цIана на вин диван баннача, – куну, АхIмади МахIмуд угьан левчуна. Амма МахIмудлул АхIмади хъинну махъ кьаивтуна. МахIмуд щарссанил ва оьрчIал хъирив лавну, мара зула арцу учин ччай ия. Амма, вай арцу вайннал цала дакъа́ дуна, жулли куну ласурчангу, цири бантIисса? Юх, на xlypxla вайннал хъирив ачинна, – кусса пикри хьуна МахIмудлун...

Щарсса ва оьрчI, лапI куну, кучалул лултту чулухсса ттучандалувун бувххуна. Гайннал хъирив ттучандалувун уххан нанисса МахIмудлун кIирисса, пуркIу тIинмасса нувщул ва ппиринжрал пирожкив ххал хьуна. Гукунсса пирожкив укунмагу MaxIмудлун ххирасса бия. Ккашилну дарсираяту нанисса МахIмудлун гайннух тамахI багьуна, канихьсса кислух ва пирожкирдах уруглан ивкIуна. Яла цирив дакIнийн багьсса куна, анаварну ттучандалувун увххуна.

ЧIирацI дирхьусса хъуннасса дагьанттул хьхьичI цIусса тунтну някIсса пальтолуву га щарссанищалсса оьрчI авцIуну ия. Га жагь дагьанттувусса цахва, жагьгу цахра дуруглай ххари хъанахъисса ниттих уруглай, пиш-пиш тIий ия.

ЦIитI ивкIун, оьрчIах ва щарссаних уруглагисса МахIмудлун ккавккуна га оьрчIащалсса щарссанил цила жипливун ка лиркIусса. ГацIана щарсса аьжаивну синхрал хьуна. Га ялагу жипливун ка ликIлан диркIуна, лагма-ялтту дурургуна, яла оьрчIал вичIилухун цирив куна лагьну...

Ххаришиврул бувцIусса оьрчIал яру мукьал бувцIуна... МахIмудлул чIарав авцIусса АхIмадил, – Ачу шичча, – куну, лулттува ганайн къуч куна. МахIмудлун оьрчIай хъинну язугъ хьуна, утти бувчIуна гай цанна ляркъусса арцу вайннал душиву. МахIмудлул хъап куну цала жиплувусса кисагу бувккун, га щарссанил хьхьичIун бувгьуна.

– Ма, ласи, вай зул дакъарив! – куну, арцущалсса киса ниттил ва арснал хьхьичIун бувгьуна. Хъахъисса цала киса гайннан найбуна бувчIуна. ОьрчIал аьтIисса яру ххаришиврул пар-партIун бивкIуна.

Ттучандалуву чIявусса халкь бия. Гай циняв МахIмудлух барчаллагьрай буруглай бия. Ххаришиврул ци зунссарив къакIулсса ниттил МахIмудлул канища кисагу лавсун, гивусса арцуя ацIра къуруш ларсун МахIмудлухьхьун дуллан диркIуна:

– Ма, ласи, ххуй оьрчI, ва винсса лявкъу машар. Аман ина муксса ххуйсса оьрчI щил ура? – куну, ганал ненттабакIрайн ппай куна. – Вин цIа цур? Чув яхъанай ура? – щарссанил ялагу цIувххуна.

– Ттун цIа МахIмудри... Утти зун барчаллагь, – куну, га увккун шавай лавгуна.

 

М. Давыдов

 

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


Иман цIакь дувансса давуртту

Идавсих ﷺ вичIи дирхьума – Аллагьнайн ﷻ мютIи хьумари. «Нур» тIисса суралуву увкуну бур: «Аллагьнайн ﷻ ва Идавсийн ﷺ мютIину бикIи, акъахьурча зун жаваб дулун багьантIиссар». Вай мукъурттил мяйжан буллай бур Идавсил ﷺ ххуллу (сунна) бувгьуну бачаврийну инсантурайн...


Суал-жаваб

БучIиссарив жаназалул чак буван хьхьичI жаназа дакъанура. Жул шяравусса мизитраву мукунсса чак бувай гьарца нюжмар кьини. Мунин шариаьтраву цукунсса хIучча буссар? Имам Аль-Бухарил ва Муслимлул хIадисирттал луттирдавусса хIадисраву бувсун бур Эфиопиянал паччахI Наджаши ивкIусса хавар баяйхту...


Лажинлякъул лишан

Инсаннахьхьун ядуван дуллусса задрайн «аманат» учайссар. Ва бур аьрабрава лакку мазравунгу цайми бусурман миллатирттал мазурдивунгу бувкIсса махъ.   Аманат тIисса махъ аьрабрая таржума бувайссар «буллусса махъ бугьаву, дакI тIайлашиву, вихшала» тIисса мяънардай....


ЛирчIсса зумарду

Гьарца бусурманчунан кIулну бикIан аьркинссар хъирив лахъан дуллалисса эбадатгу, чIумуй дурмургу ца даражалий къадикIайшиву. Мунияту учайссар жагьилну унува дурмур хъинссар, хъунав хьукун дурмунияр, куну.   Мунин бувну, зумарду цила чIу-мал дургьуну щаллу дуван хIарачат бан аьркинссар....


Напсилул хасиятру

Напсилул хасиятруЦала напсилух вичIи дирхьуну, оьбаларду буллан махъаллил акъасса инсаннан хасъсса хасиятру дур къуллугърах къанихшиву ва мудан цува цайминнаяр лавайну икIан ччишиву. Мукунсса инсаннан, мудан хьхьичIун личлай, цайми инсантал цала буюрду биттур буллали буллай, цахва мюхтаж буллан...