Яруннан хъинсса дукия

Яруннан хъинсса дукия

Янин чани ххуй хьуншиврул ци дукан хъинавав? Жаваб кутIассар – цичIав! Му масала духтуртурайн тапшур буванну. Аммарив яруннал цIуллу-сагъшиву дуруччин, профилактика дуван гьарманаща бюхъантIиссар. Офтальмологтурал маслихIат буллалисса дукиялия бусанну ва макьалалуву.

Цала яруннал цIуллушиврул ялув бавцIуминнал супралий дикIан аьркинссар витаминну ва минераллу гьарзасса дукия. Дукралул гьануну ласун аьркинссар ахънилсса, балугъ ва накIлия дуваймур.

Вай духтуртурал тIимунин бувну яруннан яла хъинсса дукия:

1. Къур, къавахъ ва цаймигу хъахъи-наранжисса ахънилсса. Миннул мукунсса ранг дикIайссар бета-каротин чIявусса бунутIий. Инсаннал чурххавун багьайхту муния шайссар витамин А. Му витамин хъинну хъинссар яруннан. Хъиривлаявурттал тасттикь бувну бур: къурувусса каротиноидрал янин чани ххуй бувайссар.

2. МахIия дуссар тамансса дарурттаву. Мунил кумаг бувайссар бувхсса яру бигьалаган буван. МахIия хъинссар сетчаткалул цIуллушиврун.

3. Хьхьирил чавахъ. Ваниву аьгъусса кислотарду чIяруссар. Ми хъинссар яруннавусса туннурдан, яру кьакьан къабитайссар, сетчаткалул жагьилшиврун мюнпатссар.

4. Шагьнал хъюру, лухIи хъюру, гьулу янил чаннан хъинну мюнпатссар. Сетчаткалул тагьар цIуллуну дитайссар, катаракталул азар дайщун дувайссар.

5. Гьивхьру. ВОЗрал (дунияллул цIуллушиву дуруччаврил идаралул) маслихIатрайн бувну, гьарца инсаннал рациондалуву чара бакъа гьивхьру дикIан аьркинссар. Гьивхьуву чIявуссар яруннан хъинсса фосфор, калий, аьгъушиву.

6. НакIлия дуваймур – нис, тарт накI, мас ва м.ц. Вайннуву буссар яруннал клеткардан аьркинсса кальций. Ялагу накIлия дуваймур хъинссар яруннал нервардан ва туннурдан.

7. Ккунукраву ва каландалуву буссар лютеин. Му бусса дукия канарча, сетчаткалул дистрофия шаврин дарман шайссар.

8. Гречка ва нехълул хъувхъу. Вай аваданссар витаминнал ва минераллал. ЧIявусса калий, магний, фосфор ва железо дунутIий хъувхъулул ккурч дулайссар яруннал цIуцIавуртту хьуминнан.

9. НицI – янил чаннан чара бакъасса дарманни. Хъинссар туннурдан, тканирдан ва чани чан шаврия буруччайссар.

Яруннан къахъинмур:

1. Кофе. Ванивусса кофеиндалул гьаз дувайссар янивусса давление, бюхъайссар глаукома хьун дуван. Кофе хъиннура чIяру дулларча, яруннавун биялну оьтту къабачайссар.

2. ЦIил чурххаву хьюмушиву дацIан дувайссар. Му сававну янивусса давление гьаз хьун бюхъайссар, катаракта шаврил нигьачIин дуссар. Мунияту, ВОЗрал маслихIат бувну бур цIу кьинилун 5 грамраяр ххишаласса къабукан.

3. НацIушиву. Чурххаву качар чIяву шаву – сетчаткалун ва аьмну яруннан заралссар. Муниятур диабетрал къашавайми чIумуя чIумуйн яруннал духтуртурачIангу гьан бувайсса.

4. Алкоголь. ХIан хIачIайсса инсаннал ярунначIан оьтту бияву хьхьара шайссар, туннурду чIувуну, кIюла бувккун бикIайссар.

5. Аьгъусса дукралувусса холестериндалул туннурдаву чIутIру бувну, тромбоз ва яруннал инсульт шаврил нигьачIин хъунна дувайссар.

Яруннан мюнпатсса аьдатру

Дукралул масала сантирайн бутаву бакъасса, аьркинссар чIун дургьуну яруннал гимнастика дуллан. Къалиян учайманал му кьадитан аьркинссар, цанчирча, никотиндалул рищайссар инсаннал туннурдал системалийх. Яниву ва янил чIаравсса структурардаву туннурду, капиллярду чIявуссар. Мунияту туннурду цIуллуну бакъахьурча, катаракта, конъюктивит ва сетчаткалун зарал шаврил нигьачIин дуссар.

ЧIумуя чIумуйн яруннал духтурначIан биянгу хъама мабитари.

ЦIуллуну битаннав!

Муса Аьлиев

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Дахху-ласулиясса хIадисру

Исламраву дуссар оьрмулул гьарца иширан ккаккан дурсса низамру. Дуссар низам дахху-ласулулгу. МухIаммад Идавсил ﷺ жунма тамансса насихIатру бувну бур, хъус машан ласаврия ва даххаврия аькьилну бувсун, аьдилшиврий, тIайлашиврий, щялмахърая личIлулну бикIаврий хъунмур чIурчIав дурну.   Жу...


Яла хъинмур хъус...

34-мур бакI   Халкь хъинмунийн гьуз учин баву ва бунагьмуния буруччаву   Хъинмунийн кIункIу баву ва бунагьмуния буруччаву – хъинбаларду буллан буюр баву ва оьбала баврий къадагъа дишаву хъанахъиссар. Ибну Аьббаслул бувсун бур цала цIувххуну бивкIшиву МухIаммад Идавсихь ﷺ:...


Бувккума багъишла итайссар

Кьуръан буккаву – эбадатирттава ца яла ххирамур ва чири гьарзамурди. Кьуръан мудан ккалай хъинссар – дяхтта ва хьхьувай, сапарданий ва ичIува, мизитраву ва даврий. Жулва салихIсса буттахъалгу мукун буккайсса бивкIссар. Миннал хIарачат бувайсса бивкIссар Аллагьнал Лу бюхъайкун чIявуну...


Аькьлукарнал насихIатру

Ттизаманнул Сириянал диндалул аьлимчу АхIмад Шарифлул бувсун бур укунсса бусала.   Ца инсаннал цIувххуну бур аькьлукарнахь: «Инсантураву яла махIатталмур цумур хасиятри?» Аькьлукарнал жаваб дуллуну дур: Инсантуран оьрчIшиву бизар хьуну, анаварну хъуни хьун ччан бикIай, амма...


Кьамулмур цадакьа

Цадакьа тIисса мукъул мяъна хъинну гьартассар: ванивун буххайссар фаризасса закат ва инсаннан ка-кумаг баву. Инсаннал цува АллагьначIан ﷻ гъан хьуншиврул цаманнан хъус дулаврин учайссар цадакьа (аьрабрай – «садакьа»). Диндалул аьлимтурал луттирдаву ва мукъуйну чIявучин ккаккан...