Яруннан хъинсса дукия

Яруннан хъинсса дукия

Янин чани ххуй хьуншиврул ци дукан хъинавав? Жаваб кутIассар – цичIав! Му масала духтуртурайн тапшур буванну. Аммарив яруннал цIуллу-сагъшиву дуруччин, профилактика дуван гьарманаща бюхъантIиссар. Офтальмологтурал маслихIат буллалисса дукиялия бусанну ва макьалалуву.

Цала яруннал цIуллушиврул ялув бавцIуминнал супралий дикIан аьркинссар витаминну ва минераллу гьарзасса дукия. Дукралул гьануну ласун аьркинссар ахънилсса, балугъ ва накIлия дуваймур.

Вай духтуртурал тIимунин бувну яруннан яла хъинсса дукия:

1. Къур, къавахъ ва цаймигу хъахъи-наранжисса ахънилсса. Миннул мукунсса ранг дикIайссар бета-каротин чIявусса бунутIий. Инсаннал чурххавун багьайхту муния шайссар витамин А. Му витамин хъинну хъинссар яруннан. Хъиривлаявурттал тасттикь бувну бур: къурувусса каротиноидрал янин чани ххуй бувайссар.

2. МахIия дуссар тамансса дарурттаву. Мунил кумаг бувайссар бувхсса яру бигьалаган буван. МахIия хъинссар сетчаткалул цIуллушиврун.

3. Хьхьирил чавахъ. Ваниву аьгъусса кислотарду чIяруссар. Ми хъинссар яруннавусса туннурдан, яру кьакьан къабитайссар, сетчаткалул жагьилшиврун мюнпатссар.

4. Шагьнал хъюру, лухIи хъюру, гьулу янил чаннан хъинну мюнпатссар. Сетчаткалул тагьар цIуллуну дитайссар, катаракталул азар дайщун дувайссар.

5. Гьивхьру. ВОЗрал (дунияллул цIуллушиву дуруччаврил идаралул) маслихIатрайн бувну, гьарца инсаннал рациондалуву чара бакъа гьивхьру дикIан аьркинссар. Гьивхьуву чIявуссар яруннан хъинсса фосфор, калий, аьгъушиву.

6. НакIлия дуваймур – нис, тарт накI, мас ва м.ц. Вайннуву буссар яруннал клеткардан аьркинсса кальций. Ялагу накIлия дуваймур хъинссар яруннал нервардан ва туннурдан.

7. Ккунукраву ва каландалуву буссар лютеин. Му бусса дукия канарча, сетчаткалул дистрофия шаврин дарман шайссар.

8. Гречка ва нехълул хъувхъу. Вай аваданссар витаминнал ва минераллал. ЧIявусса калий, магний, фосфор ва железо дунутIий хъувхъулул ккурч дулайссар яруннал цIуцIавуртту хьуминнан.

9. НицI – янил чаннан чара бакъасса дарманни. Хъинссар туннурдан, тканирдан ва чани чан шаврия буруччайссар.

Яруннан къахъинмур:

1. Кофе. Ванивусса кофеиндалул гьаз дувайссар янивусса давление, бюхъайссар глаукома хьун дуван. Кофе хъиннура чIяру дулларча, яруннавун биялну оьтту къабачайссар.

2. ЦIил чурххаву хьюмушиву дацIан дувайссар. Му сававну янивусса давление гьаз хьун бюхъайссар, катаракта шаврил нигьачIин дуссар. Мунияту, ВОЗрал маслихIат бувну бур цIу кьинилун 5 грамраяр ххишаласса къабукан.

3. НацIушиву. Чурххаву качар чIяву шаву – сетчаткалун ва аьмну яруннан заралссар. Муниятур диабетрал къашавайми чIумуя чIумуйн яруннал духтуртурачIангу гьан бувайсса.

4. Алкоголь. ХIан хIачIайсса инсаннал ярунначIан оьтту бияву хьхьара шайссар, туннурду чIувуну, кIюла бувккун бикIайссар.

5. Аьгъусса дукралувусса холестериндалул туннурдаву чIутIру бувну, тромбоз ва яруннал инсульт шаврил нигьачIин хъунна дувайссар.

Яруннан мюнпатсса аьдатру

Дукралул масала сантирайн бутаву бакъасса, аьркинссар чIун дургьуну яруннал гимнастика дуллан. Къалиян учайманал му кьадитан аьркинссар, цанчирча, никотиндалул рищайссар инсаннал туннурдал системалийх. Яниву ва янил чIаравсса структурардаву туннурду, капиллярду чIявуссар. Мунияту туннурду цIуллуну бакъахьурча, катаракта, конъюктивит ва сетчаткалун зарал шаврил нигьачIин дуссар.

ЧIумуя чIумуйн яруннал духтурначIан биянгу хъама мабитари.

ЦIуллуну битаннав!

Муса Аьлиев

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


МухIаммад Идавсил ﷺ оьрмулия

Идавс ﷺ дунияллийн увкун, мунал ниттин Аминатлун ккарккун дур муная нанисса нур, лагмамур чаннагу дурну марцI дуккан дуллалисса.   Ца ппурттуву чIавасса МухIаммад ﷺ оьрчIащал тIуркIу тIий уна, муначIан увкIун малаик Жабраил, тIитIин бувну Идавсил ﷺ хъазам, мунал къюкI мусил тIясраву зам-зам...


Аькьлукар ва халиф

Халиф Гьарун Рашидлул заманнай ивкIун ур Багьлюль тIисса салихIсса аькьлукар. Халиф чIун-чIумуй ганащал хьунаавкьуну ихтилат бувайсса бивкIун бур. Гьаруннул хъярч бувсса чIумалгу Багьлюллул хъинну аькьилсса жавабру дулайсса диркIун дур.   Ца кьини халифнал Багьлюль цачIана учIан увну,...


Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

НицIавкIратусса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул «Сабат» ва «Мактубат» тIисса луттирдаву кIицI ларгун дур Сайид Абу Оьбайда бин Сайид Нуруддин аль-ХIусайни аль-Гъумуки ад-Дагъистани тIисса цIа. Шичча мяйжан хъанай бур Абу Оьбайда Гъумучатусса, МухIаммад Идавсил ﷺ душнил...


Хъинмунил гьану

Имам Муслимлул луттираву бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: "Аллагь Тааьла МарцIмари, марцIмур дакъа кьамулгу къадуваймари».   Кьуръандалуву Аллагьнал ﷻ халкьуннайн амру бувссар идавстурайхчIин: «Зу дукияра марцIмур, тIуллугу хъинсса дуллали»...


Къатлуву барачат

Бур ца-цавай къатри, личIину авадансса ва хъуслил бувцIусса бакъахьурчагу, гиву бигьану ссихI ласун шайсса, дакI дигьа лагайсса. Гивун буххайхту кIул шай: шиву рахIатшиву, барачат, гъелишиву дур. Мукунма, хьунабакьай цаймигу – ххирасса хъус-кьайлул бувцIусса, марцIшиврул пар-пар тIисса, амма...