Яруннан хъинсса дукия

Яруннан хъинсса дукия

Янин чани ххуй хьуншиврул ци дукан хъинавав? Жаваб кутIассар – цичIав! Му масала духтуртурайн тапшур буванну. Аммарив яруннал цIуллу-сагъшиву дуруччин, профилактика дуван гьарманаща бюхъантIиссар. Офтальмологтурал маслихIат буллалисса дукиялия бусанну ва макьалалуву.

Цала яруннал цIуллушиврул ялув бавцIуминнал супралий дикIан аьркинссар витаминну ва минераллу гьарзасса дукия. Дукралул гьануну ласун аьркинссар ахънилсса, балугъ ва накIлия дуваймур.

Вай духтуртурал тIимунин бувну яруннан яла хъинсса дукия:

1. Къур, къавахъ ва цаймигу хъахъи-наранжисса ахънилсса. Миннул мукунсса ранг дикIайссар бета-каротин чIявусса бунутIий. Инсаннал чурххавун багьайхту муния шайссар витамин А. Му витамин хъинну хъинссар яруннан. Хъиривлаявурттал тасттикь бувну бур: къурувусса каротиноидрал янин чани ххуй бувайссар.

2. МахIия дуссар тамансса дарурттаву. Мунил кумаг бувайссар бувхсса яру бигьалаган буван. МахIия хъинссар сетчаткалул цIуллушиврун.

3. Хьхьирил чавахъ. Ваниву аьгъусса кислотарду чIяруссар. Ми хъинссар яруннавусса туннурдан, яру кьакьан къабитайссар, сетчаткалул жагьилшиврун мюнпатссар.

4. Шагьнал хъюру, лухIи хъюру, гьулу янил чаннан хъинну мюнпатссар. Сетчаткалул тагьар цIуллуну дитайссар, катаракталул азар дайщун дувайссар.

5. Гьивхьру. ВОЗрал (дунияллул цIуллушиву дуруччаврил идаралул) маслихIатрайн бувну, гьарца инсаннал рациондалуву чара бакъа гьивхьру дикIан аьркинссар. Гьивхьуву чIявуссар яруннан хъинсса фосфор, калий, аьгъушиву.

6. НакIлия дуваймур – нис, тарт накI, мас ва м.ц. Вайннуву буссар яруннал клеткардан аьркинсса кальций. Ялагу накIлия дуваймур хъинссар яруннал нервардан ва туннурдан.

7. Ккунукраву ва каландалуву буссар лютеин. Му бусса дукия канарча, сетчаткалул дистрофия шаврин дарман шайссар.

8. Гречка ва нехълул хъувхъу. Вай аваданссар витаминнал ва минераллал. ЧIявусса калий, магний, фосфор ва железо дунутIий хъувхъулул ккурч дулайссар яруннал цIуцIавуртту хьуминнан.

9. НицI – янил чаннан чара бакъасса дарманни. Хъинссар туннурдан, тканирдан ва чани чан шаврия буруччайссар.

Яруннан къахъинмур:

1. Кофе. Ванивусса кофеиндалул гьаз дувайссар янивусса давление, бюхъайссар глаукома хьун дуван. Кофе хъиннура чIяру дулларча, яруннавун биялну оьтту къабачайссар.

2. ЦIил чурххаву хьюмушиву дацIан дувайссар. Му сававну янивусса давление гьаз хьун бюхъайссар, катаракта шаврил нигьачIин дуссар. Мунияту, ВОЗрал маслихIат бувну бур цIу кьинилун 5 грамраяр ххишаласса къабукан.

3. НацIушиву. Чурххаву качар чIяву шаву – сетчаткалун ва аьмну яруннан заралссар. Муниятур диабетрал къашавайми чIумуя чIумуйн яруннал духтуртурачIангу гьан бувайсса.

4. Алкоголь. ХIан хIачIайсса инсаннал ярунначIан оьтту бияву хьхьара шайссар, туннурду чIувуну, кIюла бувккун бикIайссар.

5. Аьгъусса дукралувусса холестериндалул туннурдаву чIутIру бувну, тромбоз ва яруннал инсульт шаврил нигьачIин хъунна дувайссар.

Яруннан мюнпатсса аьдатру

Дукралул масала сантирайн бутаву бакъасса, аьркинссар чIун дургьуну яруннал гимнастика дуллан. Къалиян учайманал му кьадитан аьркинссар, цанчирча, никотиндалул рищайссар инсаннал туннурдал системалийх. Яниву ва янил чIаравсса структурардаву туннурду, капиллярду чIявуссар. Мунияту туннурду цIуллуну бакъахьурча, катаракта, конъюктивит ва сетчаткалун зарал шаврил нигьачIин дуссар.

ЧIумуя чIумуйн яруннал духтурначIан биянгу хъама мабитари.

ЦIуллуну битаннав!

Муса Аьлиев

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Шанма хIакь

Идавсил ﷺ хьхьичIунсса асхIабтал Салман аль-Фариси ва Абу Ад-Дарда цIакьсса дустал бивкIун бур. Гайннал дянив дусшиву, уссушиву дацIан дурну диркIссар МухIаммад Идавсил ﷺ.   Ца кьини Салман увкIун ур Абу Ад-ДардачIан хъамалу. Ганан хIисав хьуну бур хъинну мискинсса къуш ва цихара къулагъас...


ХIурмат бушиву – Заннайн мютIишивур

Аллагьнайн ﷻ икрам-эбадат дуваву къуртал къашайссар так ца чак баврийну, зума дугьаврийну, Кьуръан буккаврийну ягу зикрирду буллалаврийну. Аллагьнайн ﷻ эбадат дуваву – му хъанахъиссар инсаннал оьрмулуву буллалисса, хъанахъисса цимурца ишру Аллагьнайн мютIину баву. Дукра дукаву бикIу,...


ДакIурдийн сси бутаймур

Дунияллул, оьрмулул иширттахух, давурттахух лавгсса жунма чIявучин хIисав къашай Аллагьная ﷻ арх буллаллисса, жула дакIру вивату канакисса хасиятру. Мукунминнувасса ххюнния шикку чичинну.   Дукра чIяру даву Лякьазарашиву – инсаннал биялалул заэвшивур. Лякьа дурччусса чIумал дакI...


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...


«Шанма бутIул ца бутIа»

Кьуръандалувусса ца яла бюхттулмур сура хъанай бур «Аль-Ихлас» («Кьулгьу»). Ва суралул хIакъираву жучIанма бивну бур тамансса Идавсил ﷺ хIадисру.   Шанма бутIул ца бутIа Абу Саид аль-Худрил бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ цалва асхIабтурахь цIувххушиву: «Ца...