Яруннан хъинсса дукия

Яруннан хъинсса дукия

Янин чани ххуй хьуншиврул ци дукан хъинавав? Жаваб кутIассар – цичIав! Му масала духтуртурайн тапшур буванну. Аммарив яруннал цIуллу-сагъшиву дуруччин, профилактика дуван гьарманаща бюхъантIиссар. Офтальмологтурал маслихIат буллалисса дукиялия бусанну ва макьалалуву.

Цала яруннал цIуллушиврул ялув бавцIуминнал супралий дикIан аьркинссар витаминну ва минераллу гьарзасса дукия. Дукралул гьануну ласун аьркинссар ахънилсса, балугъ ва накIлия дуваймур.

Вай духтуртурал тIимунин бувну яруннан яла хъинсса дукия:

1. Къур, къавахъ ва цаймигу хъахъи-наранжисса ахънилсса. Миннул мукунсса ранг дикIайссар бета-каротин чIявусса бунутIий. Инсаннал чурххавун багьайхту муния шайссар витамин А. Му витамин хъинну хъинссар яруннан. Хъиривлаявурттал тасттикь бувну бур: къурувусса каротиноидрал янин чани ххуй бувайссар.

2. МахIия дуссар тамансса дарурттаву. Мунил кумаг бувайссар бувхсса яру бигьалаган буван. МахIия хъинссар сетчаткалул цIуллушиврун.

3. Хьхьирил чавахъ. Ваниву аьгъусса кислотарду чIяруссар. Ми хъинссар яруннавусса туннурдан, яру кьакьан къабитайссар, сетчаткалул жагьилшиврун мюнпатссар.

4. Шагьнал хъюру, лухIи хъюру, гьулу янил чаннан хъинну мюнпатссар. Сетчаткалул тагьар цIуллуну дитайссар, катаракталул азар дайщун дувайссар.

5. Гьивхьру. ВОЗрал (дунияллул цIуллушиву дуруччаврил идаралул) маслихIатрайн бувну, гьарца инсаннал рациондалуву чара бакъа гьивхьру дикIан аьркинссар. Гьивхьуву чIявуссар яруннан хъинсса фосфор, калий, аьгъушиву.

6. НакIлия дуваймур – нис, тарт накI, мас ва м.ц. Вайннуву буссар яруннал клеткардан аьркинсса кальций. Ялагу накIлия дуваймур хъинссар яруннал нервардан ва туннурдан.

7. Ккунукраву ва каландалуву буссар лютеин. Му бусса дукия канарча, сетчаткалул дистрофия шаврин дарман шайссар.

8. Гречка ва нехълул хъувхъу. Вай аваданссар витаминнал ва минераллал. ЧIявусса калий, магний, фосфор ва железо дунутIий хъувхъулул ккурч дулайссар яруннал цIуцIавуртту хьуминнан.

9. НицI – янил чаннан чара бакъасса дарманни. Хъинссар туннурдан, тканирдан ва чани чан шаврия буруччайссар.

Яруннан къахъинмур:

1. Кофе. Ванивусса кофеиндалул гьаз дувайссар янивусса давление, бюхъайссар глаукома хьун дуван. Кофе хъиннура чIяру дулларча, яруннавун биялну оьтту къабачайссар.

2. ЦIил чурххаву хьюмушиву дацIан дувайссар. Му сававну янивусса давление гьаз хьун бюхъайссар, катаракта шаврил нигьачIин дуссар. Мунияту, ВОЗрал маслихIат бувну бур цIу кьинилун 5 грамраяр ххишаласса къабукан.

3. НацIушиву. Чурххаву качар чIяву шаву – сетчаткалун ва аьмну яруннан заралссар. Муниятур диабетрал къашавайми чIумуя чIумуйн яруннал духтуртурачIангу гьан бувайсса.

4. Алкоголь. ХIан хIачIайсса инсаннал ярунначIан оьтту бияву хьхьара шайссар, туннурду чIувуну, кIюла бувккун бикIайссар.

5. Аьгъусса дукралувусса холестериндалул туннурдаву чIутIру бувну, тромбоз ва яруннал инсульт шаврил нигьачIин хъунна дувайссар.

Яруннан мюнпатсса аьдатру

Дукралул масала сантирайн бутаву бакъасса, аьркинссар чIун дургьуну яруннал гимнастика дуллан. Къалиян учайманал му кьадитан аьркинссар, цанчирча, никотиндалул рищайссар инсаннал туннурдал системалийх. Яниву ва янил чIаравсса структурардаву туннурду, капиллярду чIявуссар. Мунияту туннурду цIуллуну бакъахьурча, катаракта, конъюктивит ва сетчаткалун зарал шаврил нигьачIин дуссар.

ЧIумуя чIумуйн яруннал духтурначIан биянгу хъама мабитари.

ЦIуллуну битаннав!

Муса Аьлиев

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


Напсилул хасиятру

Напсилул хасиятруЦала напсилух вичIи дирхьуну, оьбаларду буллан махъаллил акъасса инсаннан хасъсса хасиятру дур къуллугърах къанихшиву ва мудан цува цайминнаяр лавайну икIан ччишиву. Мукунсса инсаннан, мудан хьхьичIун личлай, цайми инсантал цала буюрду биттур буллали буллай, цахва мюхтаж буллан...


Таваккулданиясса мусил махъру

    Таваккулданул мяъна дурчIин дуллалисса калимартту:   Идавсил ﷺ увкуссар: «Халкьуннаву яла гужма хьун ччиманал Аллагьнайн ﷻ таваккул бутича». ЯхIъя ибн Муа́ьзлухь цIувххуссар: «Инсан таваккул бутайману та ккаллиссар?» «Цала Заллуну Аллагь ﷻ...


Лажинлякъул лишан

Инсаннахьхьун ядуван дуллусса задрайн «аманат» учайссар. Ва бур аьрабрава лакку мазравунгу цайми бусурман миллатирттал мазурдивунгу бувкIсса махъ.   Аманат тIисса махъ аьрабрая таржума бувайссар «буллусса махъ бугьаву, дакI тIайлашиву, вихшала» тIисса мяънардай....


Лакрал миллатрал мажлис

Март зурул 18-нний Дагъусттаннал Муфтиятрал сипталийну МахIачкъалаливсса «Европа» тIисса залдануву хьунни чIявусса лак гьурттусса зумаритавал мажлис – ифтIар. Зал щапI куну бувцIуну бия, аьдатрайн бувну, мажлис байбивхьуна Мубараксса Кьуръандалул аятирттая, ккалаккиману ия...


ХIабибнал ﷺ дуниял кьадитаврил бусала

Ца хавар бусанда, вичIи дишара Кьуръан-хIадис бувсун къабувчIайминнан, Аьжам шеъри бувну ХIабиб ﷺ кIицI анда Цал шафааьт жунма бияйрив ккаккан. Муъжизатру буслай гъалгъа буварча, КIивагу иттату макь экьи лагай, Цув кIицI лагаврийну ихтилат барча, Вай кьянкьасса дакIру кIукIлу хьун...