ЦIуллушиврул гьану

ЦIуллушиврул гьану

ЦIуллушиврул гьану

КьюлтIсса зат бакъар, Исламраву марцIшиврухсса къулагъас хъуннасса душиву. МарцIшиву – цIуллушиврул гьанур.

 

МарцIшиврул ца агьамсса шартI хъанахъиссар дукра канай байбишин хьхьичI кару шюшаву. Амма ва къазахIматсса иш ца-ца чIумал оьрчIан бакъасса, хъуниминнангума захIмат бизлан бикIай. Гьарцаннал къадай ва чIирисса шартIирах къулагъас.

 

Ссанни му аьркинсса?

Цалчин, ва жунна цинявннангу чара бакъа аьркинсса шартIри, жула яруннин къачIалачIисса чапалшиврия марцI хьуншиврул.

КIилчингу ва ссуннатсса ишри, му суннатсса иш хIисаврай биттур буварча, АллагьначIа ﷻ чирину лякъайссар.

Жунма дакIнийссар – мюрщиний кьатIату анавархъиндарай бувкIун, найбунува ссупралух щябикIайсса. Амма ниттил жува гьужум бувну, тIайла буккайвав кару шюшин. Циван?

Дуссар чIярусса азарду кару къашюшаву сававну дияйсса. Чапалсса каруннай ппив шайссар азарду сукку дувайсса микроорганизмарду. Инсаннал чурххавун багьну миннуя лахъайссар хъунмурчIин хъин дуван захIматсса азарду.

Ва макьала ккалаккиминнайн оьвчин ччива, ва иширах баччибакъулшиву къадурну, вардиш бувара зула оьрчIру дукра дуканнин хьхьичI кару шюшлай, куну.

СияхIрайн бувну, кару къашюшаврийну лархъсса азарду сававну гьарца шинал щала дунияллий литIайсса бур миллион ва бачIиннуйн бивсса инсантал. Ва лап хъуннасса аьдадри! Вайксса

инсантал бурувччуну бикIантIи-ссия, марцIшиву дуручлай бивкIссания. Цуксса хIайпнугу инсантуран бувчIин ччай бакъар кару шюшаврил ялувсса баччибакъулшиврийну цуксса нигьачIаву дуссарив цала цIуллу-сагъшиврун. Цавай тIурча кару къашюшлай бур цала курчIилшиврийну, ва шартIирая бусурманнахь 1400 шинал хьхьичIва Аллагьнал Идавс ﷺ бугу-буслай, му дуруччин оьвтIий ивкIхьурчагу. Идавсил ﷺ увкуну бур: «Барачат буссар дукралул хьхьичI ва дукра дуркуну махъ кару шюршуманай» – куну. («Сунан ат-Тирмизи»).

Цамур хIадисрай увкуну бур: «Цала къатлуву Аллагьнал барачат ливккун ччиманал дукра дуканнингу, дуркуну махъгу кару шюшаван аьркинссар» – куну (Жамиул ахIадис).

«Дукра дуканнин кару шюшара» – тIий оьвтIутIисса плакатру лархъун дикIайссия совет заманнай гьарцагу столовыйлул чIирттайн, дукра дукан бувкIминнан дукралул хьхьичI марцIшиву дуруччин аьркиншиврия дакIнийн бутлай.

Экспертурал тасттикь буллай бур кару къашюршуну дукра дукаву сававну цукун нигьачIисса азарду лахъан бюхъайссарив – вабаъ (холера), пневмония, хъахъицIурцIал (гепатит), шяра, ОРВИ ва чIярусса цаймигу. ЮНИСЕФ-рал (ООН-далул Дунияллул Халкьуннал дянивсса оьрчIал хаварбакъасса иширттал фонд) сияхIрайн бувну, так ца диарея сававнугума гьарца шинал дунияллий литIайсса бур ххюазаруннийн бивсса оьрчIру. Вайннавасса бачIивагу ххассал буван бюхъанссия, агарда оьрчIал дукра дуканнин хьхьичI кару шюшайсса диркIссания. Ва иш сававну цуксса бала хъанай бурив ххал бувара инсаниятран, азарахъул оьрчIру литIлай бур. Мунияту Идавс ﷺ оьвтIий ивкIссар каруннил марцIшиву дуруччин.

Ттизаманнул медициналул аьлимтурал тасттикь бувну бур, анжагъ, дахьва 5 процент дунияллул халкьуннал шюшайсса душиврий дукра дукан хьхьичI кару. Дукра дукан хьхьичI кару шюшаврийну 50-60 процентрал лагь хьун бюхъайсса дусса дур ххюттулул лахъай азарду, гепатит А ва дизентерия ва 15-20 процентрал лагь хьун бюхъайсса дур грипп ва цаймигу лахъай азарду дияву. Канийсса ца кв. см. яшайсса бусса бур 1500 микроб ва ми бигьану багьайсса бусса бур чурххавун. Мунийн бувну зула цIуллу-сагъшиву дуруччаврил цIаний хъама мабитаванни ва къазахIматсса шартI оьрмулуву ишла дуллан – дукра дуканнин кару шюшаван.

Цила багьайкун марцI хьуншиврул аьркинссар кару шюшаван ссахIвандалущал 15 секундраяр чан дакъа.

 

МухIаммад Дибиров

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


МухIаммад Идавсил ﷺ оьрмулия

Идавс ﷺ дунияллийн увкун, мунал ниттин Аминатлун ккарккун дур муная нанисса нур, лагмамур чаннагу дурну марцI дуккан дуллалисса.   Ца ппурттуву чIавасса МухIаммад ﷺ оьрчIащал тIуркIу тIий уна, муначIан увкIун малаик Жабраил, тIитIин бувну Идавсил ﷺ хъазам, мунал къюкI мусил тIясраву зам-зам...


Хъинмунил гьану

Имам Муслимлул луттираву бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: "Аллагь Тааьла МарцIмари, марцIмур дакъа кьамулгу къадуваймари».   Кьуръандалуву Аллагьнал ﷻ халкьуннайн амру бувссар идавстурайхчIин: «Зу дукияра марцIмур, тIуллугу хъинсса дуллали»...


ХIакьсса мяърипат

ЦIанасса социал сетирдал заманнай сакин хьуну бур аьжаивсса масала: жула дакIнил энергия кьатIурдай дурган дурну, цайминнайх дарчIуну, кулпатран так увхсса, ссахчIав гъира бакъасса инсан личIлай ур. Мукунсса тагьарданул кулпатраву тIааьндакъашивуртту чIяру дуллай дур, лас ва щар кунная ку арх...


Мавлудрал барз

Рабиуль-авваль – бусурманнал календарьданул шамулчинмур барзри. Ва ккаллиссар яла агьаммий зурдардивасса цану. Жунма кIулсса куццуй, Рабиуль-авваль барз барачат хьуссар Аллагьнал ﷻ махъа-махъсса Илчи ﷺ, жуна ххирасса МухIаммад Идавс ﷺ дунияллийн уккаврийну. Идавс ﷺ халкьуннан рахIмуну,...


Къатлуву барачат

Бур ца-цавай къатри, личIину авадансса ва хъуслил бувцIусса бакъахьурчагу, гиву бигьану ссихI ласун шайсса, дакI дигьа лагайсса. Гивун буххайхту кIул шай: шиву рахIатшиву, барачат, гъелишиву дур. Мукунма, хьунабакьай цаймигу – ххирасса хъус-кьайлул бувцIусса, марцIшиврул пар-пар тIисса, амма...