Идавсил ﷺ дукия

Идавсил ﷺ дукия

Идавсил ﷺ дукия

Ибну Аьббаслул  бувсун бур: «МухIаммад Идавсин ﷺ яла ххирамур дукра сарид дия». Сарид учайссар дикI шархьсса накьливун ччатI мюрш бувну (бурусу бувну), дикIул касакругу бивчуну дувайсса дукралийн. Мукунсса накь кIицI ларгун дур тамансса хIадисирттаву. Увкуну бур: «Аьишатлул  даража лахъссар вайми хъаннияр, саридрал даража цайми дукрардаяр лавайсса кунма» (Аль-Бухари). Цамур хIадисраву тIий бур: «Барачат шанна задраву буссар: жяматраву, сухIурдануву (зума дугьаннин кIюрххицIун чIумал дукра дукаву) ва саридраву» (Ат-ТIабарани).

 

ХIариса

ХIузайфал  бувсун бур Идавсил ﷺ увкумур: «Жабраил малаикнал ттун дукан хIариса дуллуна, ттул бархI цIакь хьуну, хьхьуниву чакру буллансса гуж бучIаншиврул» (Абу Нуаьйм).

ХIариса учайссар дикI ва лачIал къама бивчуну дувайсса лархьхьу накьлийн. Гьарца кIанттай му дувайссар личIи-личIину, шагьнал лачIа, хъюру ва м.ц. хIала дурну.

 

Хъалул ччатI

Ибну Аьббаслуя  бувсун бур Идавсил ﷺ къатлуву яла чIявуну хъалул ччатI шагьайва куну. Му цуппагу бувайсса бивкIссар марцI къадурсса иникIмалуя. Сагьл ибн Сяъдлухь  цIувххуну бур: «МухIаммад Идавсил ﷺ букайвав марцI дурсса хъалул иникIмалул ччатI?» «Идавсин ﷺ марцI дурсса (кIяласса) иникIма цала оьрмулуву къаккаркссар», - дуллуну дур жаваб. Ганахь ялагу цIувххуну бур: «Идавсил ﷺ заманнай зу кIурчIлу ишла дувайссияв (иникIма кIучIин)?» «ЖучIа му дурагу дакъассия!», - куну бур Сагьл ибн Сяъдлул . «Туну зу хъалул ччатI цукун шахьайссия?» «Жу ганийн уф увкуну, ккиртту леххан бувну, лирчIмуния иникьали дувайссия» (Тирмизи).

Хъалул ччатIул ххютту-ка ххуйну зузи дувайссар, нерварду цIакь дувайссар, печень ххуйну зузи дайссар, оьттуву качар чан бувайссар, холестерин чIяву хьун къабитайссар, ххютту-калул къашайшивурттая буруччайссар. Хъалул ччатI къюкIлин хъинссар, ччяни хъунив хъун къабитайссар, иммунитет цIакь дувайссар, кIущалу буккаву бигьа бувайссар.

 

Къавахъ

ХIадисраву бувсун бур Идавсил ﷺ яла ххирамур дукия – къавахъ бия куну. Анаслуя  бувсун бур: «Ца дарзинал Идавсийн ﷺ хъамалу оьвкуна, нагу ганащал лавгссияв. Залуннал супралий бивхьуна хъалул ччатI, дуртIуна кьаркь дикI ва къавахъ бусса накь. Ттун хIисав хьуна МухIаммад Идавсил ﷺ накьлива къавахъ личIи бувну канакисса куц. Ганияр махъ ттунгу къавахъ ххира хьуна» (Аль-Бухари, Муслим).

Аьишатлул  бувсун бур цихьва Идавсил ﷺ увкумур: «Дукра дуван кIункIур бизайхту гивун къавахъ бутияра. Къавахърал цIакь дувайссар дардирдал дурцIусса дакI».

 

ХIарира

ХIадисирттаву бувсун бур ва дукия чIяруну Идавсил ﷺ хьхьичI дишайсса диркIшиву. ХIариралул чурх гъели бувайссар, ххютту-ка ххуйну зузи дайссар. Умму Саламал  бувсун бур: «МухIаммад ИдавсичIан ﷺ ФатIима  бувкIуна хIариралул кIункIур лавсун. «Вила ласнайн ва кIиягу арснайнгу оьвча», - увкуна Идавсил ﷺ ганихь. Яла гайннал архIал хIарира дуркуна» (АхIмад)

ХIарира дувайсса куц: дикI мюрш дурну, лагьсса цIарай шахьайссар, чан-чанну тIий иникIмагу дичлай.

 

Нис (творог)

Идавсил ﷺ нис дукайва тIар цамур дукралущал архIал, ганийну ссахI бичингу ихтияр дуллуну диркIссар. Абу Саид аль-Худрил  бувсун бур: «Жу ссахI бичайссия чIяруну дукайсса дукиялия: нис, хъа, чассаг» (Муслим).

Ибну Аьббаслул  бувсун бур: «Умму ХIафидлул гьан дуруна ИдавсичIан нагь, нис ва кьюрщалттул дикI. Идавсил нагь ва нис дуркуна, кьюрщала къадуркуна» (Абу Давуд).

 

Варани чIелмул (страусрал) ккунук

«Зату-Рикьа» тIисса талатавриву Идавсил ﷺ бувкуссар варани чIелмул ккунук. Жабирдул  бувсун бур: «Га талатаврил аьрххилий жучIан увкIуна Оьтбат ибн Зайд , ганал канихь бия варани чIелмул шанма ккунук. Оьтбатлул  бувсуна гай цанма чув лявкъуссарив. Идавсил ﷺ увкуна: «Дукра хIадур дувара!». Ккунукругу шавхьун на гай ца тIясраву бивхьуну ИдавсичIан ﷺ биян бувссия. Яла на лавгссияв ччатI ххал бан, амма ттун ччатI къалявкъуна. Яла Идавсил ﷺ ва асхIабтурал бачIва кку-нукру бувкуна, ччатI бакъанува. Цинявннал буччиннин букайхтугу, ккунукру бухкъалавгуна».

Варани чIелмул ккунукрал кIушиву дияйсса дур 2 килорайн. Ккирттарал ранг дикIайссар кIяласса ягу хъахъи ришлашисса. Ганиву бикIайссар 300 грамрайн бивсса хъахъимур ва килораяр ххишаласса кIяламур. Варани чIелмул ккунукраву холестерин ва аьгъушиву чанссар аьнакIул ккунукравунияр. Га хъинссар кьюкIлил туннурдан, иммунитетран, ракрал цIуцIавурттая буруччин. Ккунукрал ккирттаву гьарзассар кальций, цIакь дувайссар ттаркIру. Ганил хъахъимур хъинссар хъагьлин, гьутрурдал ва пурпуххилул къашавайминнан. МарцI бувайссар кьакьари ва бронхи, хаснува бадандалул (миндаль) нагьливух хIала буварча.

 

МухIаммад Дибиров

 

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Бувккума багъишла итайссар

Кьуръан буккаву – эбадатирттава ца яла ххирамур ва чири гьарзамурди. Кьуръан мудан ккалай хъинссар – дяхтта ва хьхьувай, сапарданий ва ичIува, мизитраву ва даврий. Жулва салихIсса буттахъалгу мукун буккайсса бивкIссар. Миннал хIарачат бувайсса бивкIссар Аллагьнал Лу бюхъайкун чIявуну...


Мюнпатсса дуаьрду

КIюрххил ва гьанттайнмай хъама мабитав буккин: – «Аятуль-Курси́» – Сура «Аль-Ихляс» (3-ва) – Сура «Аль-Фалякь» (3-ва) – Сура «Ан-Нас» (3-ва) – Дуаь   – Убайлул цIувххуну бур (жиндалухь): «Жу зуяту...


Яла хъинмур хъус...

34-мур бакI   Халкь хъинмунийн гьуз учин баву ва бунагьмуния буруччаву   Хъинмунийн кIункIу баву ва бунагьмуния буруччаву – хъинбаларду буллан буюр баву ва оьбала баврий къадагъа дишаву хъанахъиссар. Ибну Аьббаслул бувсун бур цала цIувххуну бивкIшиву МухIаммад Идавсихь ﷺ:...


Заннал неъмат

Гьарца кьини инсан хьуна акьлай ур микробирттащал. Гайннуву чансса бакъар цIуцIавуртту, азарду сукку дувайссагу. Мукунсса микроорганизмардащал талан Аллагь Тааьланал ляхъан дурну, инсаннал чурххаву дирхьуну дур иммунитет.   Ттизаманнул хъиривлаявурттайн бувну, дунияллийсса халкьуннава...


Аллагьнал ﷻ рязишиву

Аллагь цаятува рязи хьуну къаччисса бусурманчу акъахьунссар, цанчирча инсаннал талихI мунивур бусса. Мунияту жува хIарачат бувару хъинсса тIуллу, хъинбаларду буллан. Шикку кIицI лаганну Аллагь Тааьланан ххирасса 10 аьмал.   Оьмур лиххан байсса хъинбала. Идавсил ﷺ увкуну бур:...