Витаминну чан мабару!

Витаминну чан мабару!

Витаминну чан мабару!

Пагьриз (диета) дургьусса чIумалгу канакияра чурххан хайр бумур ва витаминну, чурххайн хIал бучIайссар, илтIа шайссар.

 

Витамин В чара бакъа аьркинссар диета дургьунийгу. Мунил обмен веществ анавар дайссар, инсаннайсса май дассан дан кумаг байссар, углеводру ххуйну лялиян байссар.

Витамин В буссар нехълуву, аьнакIул кIяла дикIуву, салатраву (чIапIаву), нувщуву, ттиликIраву, кIукIлусса нисираву, сельдь балугъраву.

Витамин Д мудан ишла булларча (канарча), инсан илтIа хъанай айишайссар. Цинявппа клеткардан аьркинссар «солнечный» витамин. Ва витамин бакъахьурча, май даслан къадикIайссар. Мунияту витамин Д биял хъанай бакъахьурча, инсан учсса икIайссар.

Витамин Д буссар балугъирттаву, балугърал аьгъушивруву (рыбый жир), лагавриву, лосось, скумбрия балугърал шпротырдаву, дарцIу нисираву, ттуккулнисираву (шампиньон), хъахъулуву.

КIирисса гъинтнил гьантрай чIявуми рязи бакъа бикIай щин къадуклай дур тIий. Калийлул ххишалами щин дуккан дайссар чурххава, кIухьлахьи айссар. Калий буссар помидордануву, соялуву, къайсилуву (сухофрукты), форель балугъраву, щюлли хъюрувраву, миндальдануву, цIу нувщуву, ахъвазандалуву.

Витамин С-лул чялишсса гьурттушинна дайссар инсаннайсса май (жир) ччуччин давриву ва кумаг байссар аьркин дакъамур чурххава дуккан дангу. Ялагу С витаминдалул бурчу бючIан байссар. Гьассар гьантлун 1 г. ва витаминдалул. Витамин С буссар брокколи-каландалуву, черная смородиналуву, каландалуву, шпинатраву, кивилуву, болгарнал перецраву (нацIу мамаш), щаххуллул ахъул-ссаннуву, цитрусрал ахъулссаннуву (апельсин, лимон, мандарин).

Жула чурххаву хъунмасса кIану бугьлагьиссар кальций минералданул. Ванил дайшишру дайсса дур лялух майлул къатру къадишинсса. Кальций буссар аьгъу дакъасса накIливу, нисираву, аьгъу дакъасса хIуру нисираву (творог), йогуртраву, ккунуккирттаву, гьивхьхьуву.

Пектин цIумулуву пурш лахъайссар, мунияту инсангу увччуссакуна чIалан икIайссар, хъунмасса хIаллай дукра дукан къаччан бикIайссар. Амма чурххавусса пектин пурш лахъаншиврул, чIярусса щин хIачIан аьркинссар. Пектин буссар гьивчуву, къуруву, цIулитуву, кьурчIи бяълилуву, малиналуву, крыжовникраву, ахъвазандалуву, чIикIунтIалуву.

 

 

КIулну хъинссар

 

Иммунитетрал дустал:

– Приправарду: чимус, лаччи, хрен, горчица. Вайннувусса фитонцидру чялишну талан бикIайссар вирусирттащал, микробирттащал. Мунийну иммунитет гьаз шайссар, жувагу бурувччуну бикIайссару гьарцагу оьсса къашайшивурттая.

– КьурчIинакIлил продукты: тартнакI (кефир), йогурт. Укунсса продукты муданна ишла дулларча, ххюттукалул микрофлора ххуй шайссар, иммунитет гьаз шайссар.

– Кьянкьану аьдат хьун, яхI бан лахьхьин аьркинссар, савсуну икIан аьркинссар (закаливание – щин ялтту дутIлай, къатлувусса гьава цIубуллай, марцIсса гьавалийх заназин дуллай, гайз буллай, бургъилух занай). Бургъил кумаграйну инсаннал бурчуву шайссар витамин Д, ттаркI , ккарччив, иммунитет цIакь дайсса.

 

Иммунитетрал душмантал:

– Полуфабрикатру: мивун дичайссар чIярусса инсаннал чурххан зарал бусса затру.

– Сукку къатIутIисса, къуццу чанну буллалисса инсаннал чурххай хIал къабикIайссар.

– Кофеин. Ва буссар тунтсса лухIи чяйлуву, кофелуву, кока-колалуву. ЧIяруну хIачIларча, иммунитет лагь шайссар.

– Качар ва хIан. ХIан хIачIаврия хайр бакъассар, чанссаннулгу зарал бувайссар. НацIушиву дукияра цила кьаралданий.

ЦIуллуну битаннав!

 

Аминат Аьлиева

 

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Суал-жаваб

ХIан даххайсса тучандалуву бухгалтерну зун бучIиссарив? Мукунсса тучаннаву ва цаймигу хIанттия хайр ласласисса идарарттаву бухгалтерну ягу цайми къуллугъирттай зун ихтияр дакъассар, хIарамссар. Мунинсса далилнугу хъанахъиссар хIанттиха зузисса инсантурал ацIва журалий Идавсил ﷺ нааьна дурсса, имам...


Дуклаки оьрчIал нитти-буттан кумагран

ОьрчIру хъуни баву – ца чулуха захIматсса ва жаваблувшиву хъуннасса, вамур чулухагу ххарисса даву дур. Гьарцагу инсаннан ччиссар цала оьрчI-душ талихIрайн бувккун, дурккусса инсан хьуну. Аммарив чIявуминнан мукунсса хьуншиврул ци дуллан аьркинссарив кIулну къабикIай. На хIадур бував дуклаки оьрчIру...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...


ТIайла буккан ва хьуна бакьин

Аллагьнал ﷻ халкь ляхъан бувну бур, цайва бивхьусса амрурду биттур буллай, дакIурдивусса мурадирттайн билланшиврул. Аллагьнал ﷻ амрурдугу так дин-чаклийну къуртал къашайссар, ми амрурдал вивлавсун буссар инсаннал щалва оьрму. Оьрмулул мутталий инсаннан чIявуну аьрххи-ссапарданийн уккан багьай....


ДакIнивусса загьру

ХьхьичIазаманнай ца душ щар хьуну, ласнал къатлуву ласнал ниттищал яхъанай бивкIун бур, ганиха къуллугъ буллай. Амма ласнал ниттил мудан ганий аьй-бювкьурду дуллай, яхI буван къабюхълай бивкIун бур. ХIукму бувну бур ласнал ниттин загьру буллуну дирчIан дуван.   Душ лавгун бур базаллуву...