Гъинтнил неъмат – къалпуз

Гъинтнил неъмат – къалпуз

Аллагьнал ﷻ инсаннан буллуну бур хIисав-ккал дуван къашайсса неъматру. Миннувасса ца бур къалпузгу. Мунил ватанну ккали дурну дур кьиблалул Африка. Тарихрал аьлимтурал дурсса хъиривлаявурттайн бувну, ухссавнил Африканавугу къалпуз ххяххан буллай байбивхьуну бур 4-5 азарда шинал хьхьичI.

Къалпуз машгьурну бивкIун бур аьрабнал миллатирттал дянивгу. Ислам дучIаннинсса заманнайва тайннал дукралул хьхьичI къалпуз букайсса бивкIун бур чурх цIуцIавурттая марцI букканшиврул. МухIаммад Идавсил ﷺ заманнайгу аьрабнал къалпуз дукралун чIявуну ишла бувайсса бивкIссар. Мунил хIакъираву жучIанма бивсса хIадисирттаву увкуну бур: «Идавсил ﷺ къалпуз ва кьавун букайва кьакьан къабувсса (дахьва бавтIсса) чассаграхун» (Абудавуд). Мукун букаврил хIакъираву Идавсил ﷺ учайва тIар: «Цаннил кьавкьшиву гамунил хъавтшиврул лаласун дувайссар ва цаннил дяркъу гамунил кIиришиврул лаласун дувайссар» (Абудавуд) Цамур хIадисраву бувсун бур къалпузрая мюнпат бушиву лякьлуву оьрчI бусса хъаннин: «Лякьлуву оьрчI хьусса чIумал къалпуз букайсса щарссанил бувантIиссар ккаккан ххуйсса ва хъинсса хасият дусса оьрчI».

Ва хIадисраву увкумур тасттикь бувну бур цIанасса медициналул. Лакку мазрайсса «ГьунчIукьатIан» луттираву чивчуну бур: «Къалпуз – ххирасса ахъулссар. Му Алжаннава буккан бувссар тIар. Расулуллагьнан ﷺ яла ххирасса ахъулсса му диркIссар. Качарданущал, чассагущал букайссагу бивкIссар. Мунияту ца лукьма букарча, азарда хъиншиву чичайссар, азарда оьшиву лиххан дувайссар, азарва даража бюхттул бувайссар. Къалпуз дукиягур, хIачIиягур, ахъулссагур. АцIва задран кIанттай бацIайссар.

Мунил дукралийн иштахI бутайссар, кIущин бигьа бувайссар, пурпуххи марцI бувайссар, ранг марцI дувайссар, пурпуххилувусса чIучIа бавцIан бувайссар. Муниву дарман бакъа, цIуцIаву дакъассар. Амма дачIра ххюттуйн букаву къахъинссар, цIуцIаву сукку хьун бюхъайссар. Му къалпузралгу мукьра ссинф (жура) дуссар. НахIусса, нацIусса, нацIу-кьурчIисса, кьурчIисса. НацIумунил дикI ххяххан дурну уч увайссар. НахIумунил май чIяру дувайссар. НацIу-кьурчIимунил, лякьлувусса щиртри литIун бувайссар. КьурчIимунил басур цIуцIаву кьукьин дувайссар». Къалпузраву 90% щинал буссар. Мунил вирдакIраву углеводру чIявуссар, аьгъушиву дурагу дакъассар, белок чанссар. Мунин бувну, илтIа хьун ччиминнан хъинну бакьайссар. Къалпузрал вирдакIраву дуссар клетчатка, пектинну, гемицеллюлоза, витамин В1, В2, С, РР, провитамин А, ва каротин. Буссар муниву мюнпатсса микроэлементругу: марганец, никель, железо, магний, ва калий. ЧIяруссар дукра лялиян даврин кумаг шайсса органический кислотарду.

Щин чIярусса духьувкун, мунил кумаг бувайссар дурухлурду чан дуван. Ччаруллава чару ва къун буккан бувайссар тIийгу бур. Къалпуз хъинссар склерозрал, подагралул, артритрал, гипертониялул къашавайминнан. Хъунив хьуминнан къалпуз хъинссар Паркинсоннул цIуцIаву къахьуншиврул. Муниву чIяруссар фенилаланиндалул аминокислотарду. Мий чан хьусса чIумалли инсан Паркинсоннул къашайшиврул угьайсса. Аллагьнал ﷻ зу цIуллуну битаннав!

АЬБДУРАХIМАН АХIМАДОВ

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


Мяърипат ва тарбия

Ххуйсса хасият, тIул-тIабиаьт, адав дуну оьрчI, душ тарбия баву – му хъанахъиссар буттал цалва авладран дуллалисса хъинну кьимат лавайсса зат. Мукунсса тарбия дулаврил гьануну хьун аьркинссар жулва оьрчIру чIивину бунава мий хъуни хъанахъиссаксса минная инсаншиву дусса, хасият ххуйсса халкь...


Иман ссайн учайссар?

Иман – му Аллагьу Тааьланал Цалва хъиншиврийну, рахIму-цIимилийну Цалва лагъартуннаятусса Цана ччисса инсаннал дакIниву бувчIин бавур, асар хьун бавур, мунивун дуртIсса нурди, му инсаннан цува ляхъан увсса Зал кIул уван. Му нургу, асаргу дакIниву бусса инсаннал Аллагьу Тааьланал...


Кьурбандалул байран

Кьурбандалул кьини – Исламравусса яла агьаммур байран хъанахъиссар. Аьрабрай ванийн «Эд аль-АдхIа» учайссар. Му хъанахъиссар Зуль-ХIижжа зурул 10-мур кьини. Мунил хъиривсса шанма гьанттагу байрандалул гьантрину ккаллиссар, миннуйн «ташрикьрал» гьантри...


Дяъвигу, дингу

Аьрай, ярагъ бакъассагу, аьркинни дакIнил кьянкьашивугу, гуманитар кумаграцIун рувхIаниймур кумаггу. Ва кIанттул агьамшиву чIалай, жулва аьралийтурал чIарав бацIан, дакIниймур ласун 2024-ку шиная шинмай диндалул къуллугъчиталгу заназиссар СВО-райн. Мукунминнавасса ца ур 5-мур армиялул...


Шанугу - неъмат

Шанашаву – Аллагьу Тааьланал жунма буллусса хъунмасса неъмат хъанай бур. Шанашисса чIумал инсаннал чурх ва къюкI дигьа лаглай дур, инсан игьалаглай ур. Гьарца затираву кунна, шанан утту ишавривугу дуссар цилла адабру:   1) ХъатIан чак бувну махъ аьркин бакъасса гъалгъарду къабуллай,...