Арулва дарман

Арулва дарман

Арулва дарман

Набигь ибн Вагьб буслай ивкIун ур укунсса хавар: «Жу най буссияв Оьсман ибн Аьфаннущал сапарданий. Мадиналуя 28 милялул архсса, «Малал» тIисса кIанайн бивукун, жу хьуна бавкьуру Оьмар ибн Оьбайдуллагьлущал. Га ия цала яру цIий бур тIий шикаят буллай. Цаппара хIаллава ганал цIуцIаву хъиннура гуж хьуна. Яруннин ци дару бувайссарив Оьсманнухь цIувххукун, ганал увкуна: «МухIаммад ﷺ Идавсия ттун бавуна яру цIуцIисса инсаннал миннуй алоэ дирхьуну бахIин аьркиншиву». (Муслим). Цамур хIадисраву бувсун бур алоэлуву арулва дару-дарман бушиву.

Алоэ дагьайссар «асфодел» тIисса ххяхиярдал группалувун. Му группалувусса ххяххиярду чIяручин шайсса дур кIирисса, биялатирттай, кьаркьсса аьрщарай. Алоэлул чIапIаву хIасул шайсса дур атилшиву, щин. Алоэ даруну ишла даврил цалчинсса чичрурду ляркъуну дур Диоскоридлул чичрурдаву (жула эралул 78-ку шин).

Амма кIул хьуну бур алоэ дарувран мунияр хъиннура ччяни ишла дувайсса диркIшиву. ХьхьичIва заманнай мунийн учайсса бивкIун бур «сабур». Мува куццуй, сабур учайссар алоэлува дуккан дувайсса дукьрасса щинайн. Му махъ жучIанма бивссар тIар Ассириянал ва Вавилоннал миллатру 2500 шинал хьхьичI гъалгъа тIий бивкIсса мазрава. ЦIанасса наукалул кIул бувну бур сабур ишла дуллай бивкIшиву хьхьичIазаманнай Египетнаву фараонтурал чIумал. Га заманнай сабур дуваншиврул алоэлул чIапIив тIаннул тIахIунттуву бацIан бувсса кунма бишайсса бивкIссар, кьурчIисса сок дукканшиврул. Яла га сок бургъил тIинтталу дитайсса диркIссар, гива щин дурккун, дукьра хьуншиврул.

Аьрабнал медициналуву сабур ишла дувайсса диркIссар чIявучин лякьлул цIуцIавуртту хъин дуваншиврул. БакI цIуцIисса чIумал сабур ва розалул нагь хIала дурну ненттабакIрайх дуккайсса диркIссар. НицIавух хIала дурсса сабур ишла дувайсса диркIссар щавурду ва базурдавусса цIуцIавуртту хъин дуван. Лякьа кьянкьа хьусса чIумал 0,1-0,3 г. сабурданул ишла дувайсса диркIссар. Духтуртурал тIимунин бувну, алоэлуя бувсса даруртту хъиннува чIяву буварча, муния зарал бияйсса бур. Алоэлул дару ишла буван къабучIиссар лякьа хьюму хьусса чIумал, ттиликIрал, ччаруллал, къюкIлил, сситтучIилул цIуцIаву ягу лахъсса давление думанал. Алоэлул сок ягу сабур ишла дувайссар дукралух тамахI гьаз буваншиврул. Му сокрал хъин дувайссар хронический гастритру ва колитру.

Алоэлул хъинну кумаг бувайссар чурххал бурчуйсса щавурду хъин дуван. Алоэлул чIапIава сок дуккан дуван шайссар шардагу. Хъунихъуними чIапIив лавсун, ххуйну шювшуну 10-12 гьантлий холодильникраву бишайссар. Яла миннува сок дуккан дувайссар ишла дуван аьркинссаксса, цанчирча, анаварну ишла къадуварча, му зия шайссар. Шяра дирсса инсаннал майравун гьарца 2-3 ссятрай цал 5 кIунтI бутIайссар. Стоматит ягу цамур кIацIливусса щаву духьурча, дахьра дуккан дурсса сок ишла дувайссар мазь кунна.

АХIМАД АЬЛИЕВ

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Хъинсса хасият – диндалул аслу

Хъинсса хасият думанан муния хайр бияйссар дунияллий ва ахиратраву, муния бувсун бур хIадисраву. Ца чIумал Аьббаслул Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Я Расулуллагь, вий аякьа дуллай ивкIунтIий АбутIалиблун ахиратраву мюнпат биянтIиссарив?» «БиянтIиссар, ттуй аякьа къадурссания, га...


Къулагъас дувантIиссар тарбиялух

Жунма кIулсса куццуй, ЦIуминалийсса ЦIуссалакрал шяраву буллай бур хъунмасса РувхIанийсса центр ва мадраса. Ванин дирзун дур машгьурсса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул цIа. ХIакьину ва даврий каялувшиву дуллай ур ЦIуссалакрал райондалул имам Аьбдуллагь МухIаммадов. Ванал жухь бувсунни мадраса...


Чак зия буваймур

Кьасттирай чаклил рукну, шартI кьадитарча чак зия шайссар. Ягу кьасттирай ххишала рукнурду дуварча: сужда-рукуъ куннасса, зия шайссар.   Кьуръан, зикри, дуаь дакъасса цамур гъалгъа кьасттирай барча зия шайссар. Кьасттирай хъян ивкIун, аьтIун ивкIун, цIуру-кIуру бувну, уф-агь увкуну, кIира...


Арулва махъ

Хъунасса аьлимчу, дурккучу Абу-Лайслул увкуссар: «Цума инсаннал лавхьхьурив арулва махъ, му инсан икIантIиссар Аллагьналгу ﷻ малаиктуралгу хьхьичI даража лавайну, ва Аллагьнал ﷻ мунал бунагьру багъишла битантIиссар, гай бунагьру хьхьиривусса хьаманияр чIявусса бухьурчагума.   Вай...


Эбадат ва мяърипат

ХIакьсса бусурманчунал загьир дувайссар цала диндалун лайкьсса инсаншиву. Диндалул, имандалул хIасул дуллалиссар жула тIуллу дарцIусса ттарцIруну хъанахъисса хасиятгу. Эбадатрайну цIакь хьусса хасиятрал хIасул дувайссар инсаннал оьрмулул тагьар, мукунсса инсан мяърипат, инсап, адав дусса...