Арулва дарман

Арулва дарман

Арулва дарман

Набигь ибн Вагьб буслай ивкIун ур укунсса хавар: «Жу най буссияв Оьсман ибн Аьфаннущал сапарданий. Мадиналуя 28 милялул архсса, «Малал» тIисса кIанайн бивукун, жу хьуна бавкьуру Оьмар ибн Оьбайдуллагьлущал. Га ия цала яру цIий бур тIий шикаят буллай. Цаппара хIаллава ганал цIуцIаву хъиннура гуж хьуна. Яруннин ци дару бувайссарив Оьсманнухь цIувххукун, ганал увкуна: «МухIаммад ﷺ Идавсия ттун бавуна яру цIуцIисса инсаннал миннуй алоэ дирхьуну бахIин аьркиншиву». (Муслим). Цамур хIадисраву бувсун бур алоэлуву арулва дару-дарман бушиву.

Алоэ дагьайссар «асфодел» тIисса ххяхиярдал группалувун. Му группалувусса ххяххиярду чIяручин шайсса дур кIирисса, биялатирттай, кьаркьсса аьрщарай. Алоэлул чIапIаву хIасул шайсса дур атилшиву, щин. Алоэ даруну ишла даврил цалчинсса чичрурду ляркъуну дур Диоскоридлул чичрурдаву (жула эралул 78-ку шин).

Амма кIул хьуну бур алоэ дарувран мунияр хъиннура ччяни ишла дувайсса диркIшиву. ХьхьичIва заманнай мунийн учайсса бивкIун бур «сабур». Мува куццуй, сабур учайссар алоэлува дуккан дувайсса дукьрасса щинайн. Му махъ жучIанма бивссар тIар Ассириянал ва Вавилоннал миллатру 2500 шинал хьхьичI гъалгъа тIий бивкIсса мазрава. ЦIанасса наукалул кIул бувну бур сабур ишла дуллай бивкIшиву хьхьичIазаманнай Египетнаву фараонтурал чIумал. Га заманнай сабур дуваншиврул алоэлул чIапIив тIаннул тIахIунттуву бацIан бувсса кунма бишайсса бивкIссар, кьурчIисса сок дукканшиврул. Яла га сок бургъил тIинтталу дитайсса диркIссар, гива щин дурккун, дукьра хьуншиврул.

Аьрабнал медициналуву сабур ишла дувайсса диркIссар чIявучин лякьлул цIуцIавуртту хъин дуваншиврул. БакI цIуцIисса чIумал сабур ва розалул нагь хIала дурну ненттабакIрайх дуккайсса диркIссар. НицIавух хIала дурсса сабур ишла дувайсса диркIссар щавурду ва базурдавусса цIуцIавуртту хъин дуван. Лякьа кьянкьа хьусса чIумал 0,1-0,3 г. сабурданул ишла дувайсса диркIссар. Духтуртурал тIимунин бувну, алоэлуя бувсса даруртту хъиннува чIяву буварча, муния зарал бияйсса бур. Алоэлул дару ишла буван къабучIиссар лякьа хьюму хьусса чIумал, ттиликIрал, ччаруллал, къюкIлил, сситтучIилул цIуцIаву ягу лахъсса давление думанал. Алоэлул сок ягу сабур ишла дувайссар дукралух тамахI гьаз буваншиврул. Му сокрал хъин дувайссар хронический гастритру ва колитру.

Алоэлул хъинну кумаг бувайссар чурххал бурчуйсса щавурду хъин дуван. Алоэлул чIапIава сок дуккан дуван шайссар шардагу. Хъунихъуними чIапIив лавсун, ххуйну шювшуну 10-12 гьантлий холодильникраву бишайссар. Яла миннува сок дуккан дувайссар ишла дуван аьркинссаксса, цанчирча, анаварну ишла къадуварча, му зия шайссар. Шяра дирсса инсаннал майравун гьарца 2-3 ссятрай цал 5 кIунтI бутIайссар. Стоматит ягу цамур кIацIливусса щаву духьурча, дахьра дуккан дурсса сок ишла дувайссар мазь кунна.

АХIМАД АЬЛИЕВ

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Суал-жаваб

Жува кIюрххил чаклил кIилчинмур ракааьтраву дуккару «КьунутI» («Магьдина») тIисса дуаь. Жяматращал чак буллай унува имамнал му къадуккирча ци буван аьркинссар? Имамнал кIюрххил чакливу «КьунутI» къадуккирча, мунал хъирив чак буллалиманахь ихтияр дуссар цаллалу...


Шанма хIакь

Идавсил ﷺ хьхьичIунсса асхIабтал Салман аль-Фариси ва Абу Ад-Дарда цIакьсса дустал бивкIун бур. Гайннал дянив дусшиву, уссушиву дацIан дурну диркIссар МухIаммад Идавсил ﷺ.   Ца кьини Салман увкIун ур Абу Ад-ДардачIан хъамалу. Ганан хIисав хьуну бур хъинну мискинсса къуш ва цихара къулагъас...


Имам Гъазалил насихIатру

Исламрал тарихраву ца яла машгьурма аьлимчу ивкIссар имам МухIаммад Абу ХIамид аль-Гъазали. Ганан ХIужжатуль-Ислам – «Исламрал ХIучча» тIисса ялунцIа дирзун диркIссар. Имамнал луттирду азарда шинал мутталий бусурманнал умматран чаннайн буккансса чаннацIукуну хъанай бур. Шикку...


Вила тагьар кIул дува

Гьарцама бусурманчунан агьамсса зад бур цаятува Аллагь ﷻ рязи хьунмур буллалаву. Заннал рязишиву дияйссар жуйвасса буржру биттур буллай, бунагьмуния арх буцлай, хъинбаларду гьарза буллай. Циняв чакру, зумарду, цадакьартту щаллу булларчагу, бакIравун суал буххай: Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса ттула тагьар...


Шинал дайдихьу

Бусурманнал календарьданул (гьижралул) цIусса шин дайдишайссар МухIаррам зуруя. Ванил ца агьамшивугу – инсаннал цала оьрмулул, тIуллал, давурттал хIисав дувайсса чIун хъанахъиссар. Оьмар-асхIабнал увкуссар: «Зула оьрмулул хIисав зува ласияра, зуятура хIисав ласуннин (дунияллия...