ЦIуллу-сагъшиврул хIакъиравусса диндалул насихIатру

ЦIуллу-сагъшиврул хIакъиравусса диндалул насихIатру

ЦIуллу-сагъшиврул хIакъиравусса диндалул насихIатру

Инсаннан ва дунияллий Аллагьнал буллусса неъматирттава ца яла ххирамур – чурххал цIуллушивур. Бачияра ххал буваннуча цIуллушиву дуруччаврия жула диндалуву ци увкуну бурив. Бурганну МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисирттавун ва Кьуръандалул аятирттавун.

• Идавсил ﷺ увкуну бур: «Зул зула чурххал хьхьичIгу бурж (хIакь) буссар» (Ал-Бухари). Вай мукъурттийну МухIаммад Идавсил ﷺ жунма бувчIин бувну бур инсаннал чурх Заннаясса аманат бушиву ва мунил цIуллушиврул ялув бацIан аьркиншиву.

• МухIаммад Идавсил ﷺ цала асхIабтурай дюъ дирхьуну амру бувну бивкIссар, чIун дургьуну чурххал марцIшиву дуруччияра увкуну (михьру кьукьаву, ссирсилтту дакьин даву ва м.ц.). (АхIмад) • ЛичIи-личIисса азарду, цIуцIавуртту ппив хьун къадитаврихгу диндалуву къулагъас дурну дуссар. Масалдаран, ца хIадисраву увкуну бур: «Дукралийн уф маучара, тIахIунттувун ссихI мабигьара». Цамуниву тIий бур: «Дукра кананнин ва дуркуну махъ кару шюшайманай барачат бишинтIиссар».

• Имам Муслимлул луттиравусса хIадисраву увкуну бур: «МарцIшиву – имандалул дачIир».

• Идавсил ﷺ бувсун бур лахъайсса азарданул яржа бивсса чIумал буван аьркинмургу. Имам Ал-Бухарил луттиравусса хIадисраву увкуну бур: «Ца шагьрулий азар ппив хьуну нанисса баярча, тиккун малагари, тиккусса халкьгу шагьрулува буккан къааьркинссар». Ва хъанай дур инсаниятрал тарихравусса цалчинсса карантиндалул низам.

• Абу Гьурайрал бувсун бур цала дянивату инсан ивкIусса чIумал Идавсил ﷺ га анаварну гьаттаву уччин амру байва, куну. Ва амрулувугу цIуллушиву дуруччавринсса, азарду ялун личин къадитавринсса насихIат бур.

• ЦIанасса заманнай диетологтурал тасттикь буллай бур дукра чIяру даврил, уччиннин за канакаврил инсаннал чурххан зарал биян бувайшиву. 1400-хъул шиннардил хьхьичIва Кьуръандалуву ва хIадисирттаву баян бувссар дукра чан дуван аьркиншиву. «АлБакьара» суралул 172-мур аятраву увкуну бур (мяъна): «Заннал зунма буллусса хIалалсса неъматру канаки, щукрулий бикIи, зува Аллагьнайн ﷻ мютIину бухьурча». Цайми аятирттаву тIий бур (мяъна): «Исрапшиву дувайми – щяйтIантрал уссурвалли…» (сура «Ал-Исраъ»). «Аллагьнал ﷻ зунна хIалал дурсса дуки-хIачIиялия неъмат ласияра, амма чIяру мадулларди» (сура «Ал-Аъраф»).

• Идавсил ﷺ увкуну бур (мяъна): «Адамлул арснал (инсаннал) лякъа дукралул дуцIин дуллан къааьркинссар. БархI тIайла бувансса гуж булунсса дукра дукарча гьассар. Мунияр ххишаласса дукан ччиманал лякьлул шанма бутIул ца бутIа дукиялул буцIин бувача, ца бутIа – щинал, цагу – бачIва (ссихI бигьин) кьабитича». (АхIмад, Тирмизи)

• МухIаммад Идавсил ﷺ асхIабтурайн амру бувайсса бивкIссар зула оьрчIру цичIав къадуллай къабивтун, физкультуралух, чIатIаракI ритаврих, дучри ххяххан буваврих, щинавух гьузун лахьхьаврих машгъул бувара увкуну. Идавс ﷺ цувагу мудан дирисса шаттирдай занан икIайва тIар.

• Азар ппив хьун къадитаврил хIакъиравусса Идавсил ﷺ насихIатруну ккалли буван бучIир кIюрххил бизайхту кару шюшаву, хъугьу ягу аьнч тIисса чIумал кьацIлил хьхьичIух зад дугьаву ва м.ц.

• Чаклин биссаву, лас ва щар цачIун хьукун чурх шюшин аьркиншиву – вай кьяйдардавугу инсаннал цIуллу-сагъшиврун хайр бакъа зарал бакъассар.

МУХIАММАД АХIМАДОВ

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


ХIакьсса мяърипат

ЦIанасса социал сетирдал заманнай сакин хьуну бур аьжаивсса масала: жула дакIнил энергия кьатIурдай дурган дурну, цайминнайх дарчIуну, кулпатран так увхсса, ссахчIав гъира бакъасса инсан личIлай ур. Мукунсса тагьарданул кулпатраву тIааьндакъашивуртту чIяру дуллай дур, лас ва щар кунная ку арх...


Мавлудрал барз

Рабиуль-авваль – бусурманнал календарьданул шамулчинмур барзри. Ва ккаллиссар яла агьаммий зурдардивасса цану. Жунма кIулсса куццуй, Рабиуль-авваль барз барачат хьуссар Аллагьнал ﷻ махъа-махъсса Илчи ﷺ, жуна ххирасса МухIаммад Идавс ﷺ дунияллийн уккаврийну. Идавс ﷺ халкьуннан рахIмуну,...


МухIаммад Идавсил ﷺ оьрмулия

Идавс ﷺ дунияллийн увкун, мунал ниттин Аминатлун ккарккун дур муная нанисса нур, лагмамур чаннагу дурну марцI дуккан дуллалисса.   Ца ппурттуву чIавасса МухIаммад ﷺ оьрчIащал тIуркIу тIий уна, муначIан увкIун малаик Жабраил, тIитIин бувну Идавсил ﷺ хъазам, мунал къюкI мусил тIясраву зам-зам...


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.     Бисмиллягьи-ррахIмани-ррахIим.   МарцIну вичIи дишара, я диндалул уссурвал, Жула Сайид Идавсил сиярдалул бусаннин. Арулдагу лухччигу, арулдагу ссавругу Цахлуну ляхъан дурсса ХIабибуллагь...


Лелуххул эбрат

Щейх Ибрагьим Адгьам ивкIссар Шакьикь Балхил усттазну. Ца кьини Шакикь цала щейхначIан увкIун, бувсун бур цува хIалтIилухун ачин хIадур хъанай ушиву.   – Жува хьунабакьиннин цаппара барзру гьантIиссар! – увкуну бур ганал. Амма кIива-шанма гьантлува Ибрагьим Адгьамлун ккавккун ур...