ЦIуллу-сагъшиврул хIакъиравусса диндалул насихIатру

ЦIуллу-сагъшиврул хIакъиравусса диндалул насихIатру

ЦIуллу-сагъшиврул хIакъиравусса диндалул насихIатру

Инсаннан ва дунияллий Аллагьнал буллусса неъматирттава ца яла ххирамур – чурххал цIуллушивур. Бачияра ххал буваннуча цIуллушиву дуруччаврия жула диндалуву ци увкуну бурив. Бурганну МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисирттавун ва Кьуръандалул аятирттавун.

• Идавсил ﷺ увкуну бур: «Зул зула чурххал хьхьичIгу бурж (хIакь) буссар» (Ал-Бухари). Вай мукъурттийну МухIаммад Идавсил ﷺ жунма бувчIин бувну бур инсаннал чурх Заннаясса аманат бушиву ва мунил цIуллушиврул ялув бацIан аьркиншиву.

• МухIаммад Идавсил ﷺ цала асхIабтурай дюъ дирхьуну амру бувну бивкIссар, чIун дургьуну чурххал марцIшиву дуруччияра увкуну (михьру кьукьаву, ссирсилтту дакьин даву ва м.ц.). (АхIмад) • ЛичIи-личIисса азарду, цIуцIавуртту ппив хьун къадитаврихгу диндалуву къулагъас дурну дуссар. Масалдаран, ца хIадисраву увкуну бур: «Дукралийн уф маучара, тIахIунттувун ссихI мабигьара». Цамуниву тIий бур: «Дукра кананнин ва дуркуну махъ кару шюшайманай барачат бишинтIиссар».

• Имам Муслимлул луттиравусса хIадисраву увкуну бур: «МарцIшиву – имандалул дачIир».

• Идавсил ﷺ бувсун бур лахъайсса азарданул яржа бивсса чIумал буван аьркинмургу. Имам Ал-Бухарил луттиравусса хIадисраву увкуну бур: «Ца шагьрулий азар ппив хьуну нанисса баярча, тиккун малагари, тиккусса халкьгу шагьрулува буккан къааьркинссар». Ва хъанай дур инсаниятрал тарихравусса цалчинсса карантиндалул низам.

• Абу Гьурайрал бувсун бур цала дянивату инсан ивкIусса чIумал Идавсил ﷺ га анаварну гьаттаву уччин амру байва, куну. Ва амрулувугу цIуллушиву дуруччавринсса, азарду ялун личин къадитавринсса насихIат бур.

• ЦIанасса заманнай диетологтурал тасттикь буллай бур дукра чIяру даврил, уччиннин за канакаврил инсаннал чурххан зарал биян бувайшиву. 1400-хъул шиннардил хьхьичIва Кьуръандалуву ва хIадисирттаву баян бувссар дукра чан дуван аьркиншиву. «АлБакьара» суралул 172-мур аятраву увкуну бур (мяъна): «Заннал зунма буллусса хIалалсса неъматру канаки, щукрулий бикIи, зува Аллагьнайн ﷻ мютIину бухьурча». Цайми аятирттаву тIий бур (мяъна): «Исрапшиву дувайми – щяйтIантрал уссурвалли…» (сура «Ал-Исраъ»). «Аллагьнал ﷻ зунна хIалал дурсса дуки-хIачIиялия неъмат ласияра, амма чIяру мадулларди» (сура «Ал-Аъраф»).

• Идавсил ﷺ увкуну бур (мяъна): «Адамлул арснал (инсаннал) лякъа дукралул дуцIин дуллан къааьркинссар. БархI тIайла бувансса гуж булунсса дукра дукарча гьассар. Мунияр ххишаласса дукан ччиманал лякьлул шанма бутIул ца бутIа дукиялул буцIин бувача, ца бутIа – щинал, цагу – бачIва (ссихI бигьин) кьабитича». (АхIмад, Тирмизи)

• МухIаммад Идавсил ﷺ асхIабтурайн амру бувайсса бивкIссар зула оьрчIру цичIав къадуллай къабивтун, физкультуралух, чIатIаракI ритаврих, дучри ххяххан буваврих, щинавух гьузун лахьхьаврих машгъул бувара увкуну. Идавс ﷺ цувагу мудан дирисса шаттирдай занан икIайва тIар.

• Азар ппив хьун къадитаврил хIакъиравусса Идавсил ﷺ насихIатруну ккалли буван бучIир кIюрххил бизайхту кару шюшаву, хъугьу ягу аьнч тIисса чIумал кьацIлил хьхьичIух зад дугьаву ва м.ц.

• Чаклин биссаву, лас ва щар цачIун хьукун чурх шюшин аьркиншиву – вай кьяйдардавугу инсаннал цIуллу-сагъшиврун хайр бакъа зарал бакъассар.

МУХIАММАД АХIМАДОВ

2026-03-01 (Рамазан 1447 ш.) №3.


Пикрирдал бакIщаращи

ДакI ва пикрирду аьркин бакъамуния дуруччиншиврул, буруччин аьркинссар чурххал базурду: яру, вичIив, маз, кару, ччанну.   ДакIнивун щугълурду буххайссар мукьва ххуллувух. Цалчинмур – нафсирал гьавасру. Масала, кIирисса кьини зума дургьусса инсаннан дяркъусса щин ккаккарча, му чIумал...


Танмалшиву – щяйтIаннуя

Ххирасса дустал, къааьйкьинссара хIакьинусса кьини жува цинявппагу курчIил ясир бувну буру учирчагу.   Байбихьулий цIуххин ччива, цири му цурда карчI куну? ХъунмурчIин карчI тIун бикIай ци дунугу даву дуван къаччисса, ягу гъира бакъасса чIумал. Мукунсса чIумал инсан уссар лагма-ялттуминнахь...


Лайлатул-Кьадрилул хьхьу

АцIния кIивагу зурдардиву яла ххирамур, даража лаваймур – Рамазан барзри. Мунил хьхьурдардива яла ххирамур хьхьугу – Лайлатул-Кьадрилул хьхьури.   Мугу Рамазан зуруй цумур хьхьу дуссарив мяйжанну къакIулссар. Куннал хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьури тIар, куннал ацIния арулку хьхьури...


Аьдатрайсса Исламрал ххуллур цанмагу, чингу мюнпатмур

Цалчинмур ЦIувкIратусса ХIажикьурбаннул ва Лайлил душ Эльмира (Ххадижат) Нуруттинова республикалий машгьурну бур Исламрал журналист ва динийсса жяматийсса ишккакку хIисаврай. Исламрал хъаннил мероприятияртту дачин дувангу чIярумур чIумал ванийн вихшала дувай. Дагъусттаннал Муфтиятрал просвещениялул...


Аллагьнайн ﷻ таваккул бутаву

Таваккулданул мяъна КIулну бикIияра, таваккул – му паракьатшиву дакъасса гьалакшивур ва гьалакшиву дакъанурасса паракьатшивур. Мунил мяънагу – ина буллугъшиврухгу, мискиншиврухгу ца куццуй уругавур. Щаллуну Аллагьнайн ﷻ вихшала диша, вила оьрму Заннайн тапшур бува щак къаувкуну, му...