Бюхъайссарив карчI дух дуван?

Бюхъайссарив карчI дух дуван?

Ттула пикрилий, на къааьйкьинссара хIакьинусса кьини жува цинявппагу курчIил ясир бувну буру учирчагу.

Байбихьулий цIуххин ччива, цири му цурда карчI куну? ХъунмурчIин карчI тIун бикIай ци дунугу даву дуван къаччисса, ягу гъира бакъасса чIумал. Мукунсса чIумал инсан уссар лагма-ялттуминнахь «ттун карчI дур», ягу «гъира бакъар ссаха-унугу зунсса» тIий. Амма, ччива зу ца затрах къулагъас дурну. Жува карчI дуллан бикIару жунна къаччисса, захIмат буван аьркинсса даву дуван аьркинсса ппурттуву. Бачи, буваннуча ца хъун бакъасса эксперимент. Бачира, зула дустурахь ягу щихь-бунугу миннат буваннуча (уква) шкаф тинмай буван кумаг бувара куну. Мура му даву дуван оьвчинну багьлухгу. Ххал бувара, ми давуртту цумур чIумал цукун дуллай буссарив. Гьай-гьай цалчинмур ишираву, укра дуллалисса даву дувантIиссар хIурхIа, къачча-къаччайна, хIатта бюхъайссар даву дуван рязи къахьунгума. Арцу дулунтIишиву кIулсса чIумал, даву дувантIиссар рязину, ххарину ва дакIнихтуну. Мунийн бувну исват хъанай бур, хайр-мюнпат бакъасса давуртту дуван карчI дагьлагьишиву. Ххирасса дустал, тIайлассар, карчI хъанай дур хайр бакъасса давуртту дуллалини.

Аллагь ур Кьуръандалуву буслай: «… Зу (лажинлякъулт) чаклийн букIлай буру курчIилну, инсантурал хьхьичI ххан бикIан буллай, Аллагьгу ﷻ нажагьлий акъа дакIнийн къаутлай баччибакъулшиву дурну дуллай буру дин» («Ан-Ниса « суралул I42 аят).

Ва аятраву Аллагь ﷻ буслай ур чак баврил чулухунмайсса лажинлякъултрал курчIилшиврия ва баччи-бакъулшиврия. Зул пикрилий, цукунни духлахисса инсантуравун карчI?

Хайр-мюнпатсса хIучча, савав дакъасса даву дуван курчIилну бур лажинлякъулт. Гьай-гьай, мукунсса инсантал курчIилссар диндалулми иширттавугу.

Утти жува, буруганну жула чIаравсса цила икIайкунсса бусурманчунахгу. Лагма-ялтту хъанахъимунивух чялишну гьуртту хъанахъисса, дакI аьчухсса, бучIантIимунийн хьул бивхьусса ва ссал цIаний ва ци мурадрай къуццу буллалиссарив чIалачIисса инсан.

КIулсса куццуй, иблисрал (щяйтIаннул) хъа бувссар Аллагьнал ﷻ ххуллия лагътал бяйкьин буллансса ва му мурадрай щяйтIаннул ишла къабувсса чараннугу бакъассар. КарчI – инсаннайн гьужум буллалисса ца хъинну цIакьсса ярагъ бур. ДакIнийн бутияра, щяйтIаннул карчI духхан дурну, цIан-чаннаву чак буван къабитлай бикIайшиву. Ххирасса уссурвал, ссурвал, зу ххари буваншиврул бусан ччай ура, кIюрххицIунмай бувайсса чак хъанахъишиву курчIил азар хъин дуван бюхъайсса ца чаранну. КIюрххицIунмайсса чаклил инсан низамрайн уцайссар, кьинибархан таза-тяхъа уккан увну икIайссар. Муна му чIумалли инсаннал чурххавун яла гьаваслувмур энергиягу буххайсса.

Зана хьунну тарихравун, ххал буванну инсаннал захIматрал чулухунмайсса Идавсил ﷺ ургаврих. Ца ппурттуву Ибну Масъоьд ИдавсичIан ﷺ лавгун, ссалам буллуну ка дургьуну дур. МухIаммад Идавсин ﷺ хIисав хьуну дур кьуртти хьуну кьянкьа хьусса ка. Идавсилﷺ гьаз дурну ганал кару, увкуну бур: «Укунсса кару Аллагьнангу ﷻ Идавсингу ﷺ яла ххирамири», – куну. Мукун, Идавсил ﷺ Ибну Масъоьдлухь барчаллагь увкуну бур, кулпат ябаву мурадрай буллалисса захIматрахлу».

Жунма чIалачIисса куццуй, диндалул ва адав-инсапрал кьануннал тIалавшиннарду дур инсан хьхьичIва-хьхьичI цана, яла лагма-ялттуминнан хайр биянну зий-захIмат буллай ялапар хъанахъаву. Халкьуннал учайсса куццуй, дару бакъасса азар дакъассар. Идавс ﷺ жуна лахьхьин буллай ур Аллагьнайн ﷻ лабизлай, курчIия ва цаймигу лайкь дакъасса хасиятирттая махъаллил хьун: «Я Аллагь ﷻ Вихь чIа тIий ура уруччаву буруккинттая ва пашманшивруя, заэвшивруя ва курчIилшивруя, мяшшивруя ва нигьа усаврия, буржирдая ва зулмурдая». (аль-Бухари)

ЧIявуми инсантал аьрзирай бикIай хъинну захIматну ялапар хъанай бушиву буслай, амма кIисса кIиссурайх бищун къаччай цала оьрму хъин чулийнмай баххана баву мурадрай.

АхIмад Ибрагьимов

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.   (Дайдихьу хьхьичIмур номерданий)   Ружмарданул чак бувну камилну кьаст дуруна, Цалва-цалва агьлулухь хIалал бити увкуна. Къумамий тархъан бувну душманмий дакьил бувну, Цайва-цайва ялувсса хIакьру тIайла...


ТIайла буккан ва хьуна бакьин

Аллагьнал ﷻ халкь ляхъан бувну бур, цайва бивхьусса амрурду биттур буллай, дакIурдивусса мурадирттайн билланшиврул. Аллагьнал ﷻ амрурдугу так дин-чаклийну къуртал къашайссар, ми амрурдал вивлавсун буссар инсаннал щалва оьрму. Оьрмулул мутталий инсаннан чIявуну аьрххи-ссапарданийн уккан багьай....


Аькьлукартурал махъру

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIаб Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул увкуну бур: «Халкьуннал учай ххаллилсса махъру. Махъру ва тIуллу цасса инсанни талихIрайн уккантIисса. Махъру тIуллаха къалавхьхьума – аьй дуван лайкь хьумари».   Аьбдуллагь ибн Аьмрдухьхьун ца инсаннал буллуссар джигьадрал хIакъиравусса суал....


Рабиуль-Авваль зурул мажлис

Рабиуль-Авваль зуруй МухIаммад Идавс ﷺ хъун уллай мавлудру дувайсса аьдат дур бусурманнал дянив. Мукунсса мажлис хьунни августрал 24-нний Гъази-Гъумук. Ванил сиптачиталну бувккунни Лакрал райондалул имам ХIабиб Баталов ва райондалул администрация.   Мажлис бувуна паркраву, байбивхьуна...


Нюжмар кьини дурну къахъинмур

Бусурмансса халкьуннал дур арулва гьантлий цал тикрал шайсса байран – нюжмар кьини. Му кьини бувсса хъинбалалух, эбадатрах цамур чIумалнияр гьарзасса чири шайссар. Муниятур нюжмар-кьини хъинбала-хъиншивуртту дуллай гьан дуван хIарачат буллан бикIайсса.   Му кьини дувайсса эбадатирттава...