Бюхъайссарив карчI дух дуван?

Бюхъайссарив карчI дух дуван?

Ттула пикрилий, на къааьйкьинссара хIакьинусса кьини жува цинявппагу курчIил ясир бувну буру учирчагу.

Байбихьулий цIуххин ччива, цири му цурда карчI куну? ХъунмурчIин карчI тIун бикIай ци дунугу даву дуван къаччисса, ягу гъира бакъасса чIумал. Мукунсса чIумал инсан уссар лагма-ялттуминнахь «ттун карчI дур», ягу «гъира бакъар ссаха-унугу зунсса» тIий. Амма, ччива зу ца затрах къулагъас дурну. Жува карчI дуллан бикIару жунна къаччисса, захIмат буван аьркинсса даву дуван аьркинсса ппурттуву. Бачи, буваннуча ца хъун бакъасса эксперимент. Бачира, зула дустурахь ягу щихь-бунугу миннат буваннуча (уква) шкаф тинмай буван кумаг бувара куну. Мура му даву дуван оьвчинну багьлухгу. Ххал бувара, ми давуртту цумур чIумал цукун дуллай буссарив. Гьай-гьай цалчинмур ишираву, укра дуллалисса даву дувантIиссар хIурхIа, къачча-къаччайна, хIатта бюхъайссар даву дуван рязи къахьунгума. Арцу дулунтIишиву кIулсса чIумал, даву дувантIиссар рязину, ххарину ва дакIнихтуну. Мунийн бувну исват хъанай бур, хайр-мюнпат бакъасса давуртту дуван карчI дагьлагьишиву. Ххирасса дустал, тIайлассар, карчI хъанай дур хайр бакъасса давуртту дуллалини.

Аллагь ур Кьуръандалуву буслай: «… Зу (лажинлякъулт) чаклийн букIлай буру курчIилну, инсантурал хьхьичI ххан бикIан буллай, Аллагьгу ﷻ нажагьлий акъа дакIнийн къаутлай баччибакъулшиву дурну дуллай буру дин» («Ан-Ниса « суралул I42 аят).

Ва аятраву Аллагь ﷻ буслай ур чак баврил чулухунмайсса лажинлякъултрал курчIилшиврия ва баччи-бакъулшиврия. Зул пикрилий, цукунни духлахисса инсантуравун карчI?

Хайр-мюнпатсса хIучча, савав дакъасса даву дуван курчIилну бур лажинлякъулт. Гьай-гьай, мукунсса инсантал курчIилссар диндалулми иширттавугу.

Утти жува, буруганну жула чIаравсса цила икIайкунсса бусурманчунахгу. Лагма-ялтту хъанахъимунивух чялишну гьуртту хъанахъисса, дакI аьчухсса, бучIантIимунийн хьул бивхьусса ва ссал цIаний ва ци мурадрай къуццу буллалиссарив чIалачIисса инсан.

КIулсса куццуй, иблисрал (щяйтIаннул) хъа бувссар Аллагьнал ﷻ ххуллия лагътал бяйкьин буллансса ва му мурадрай щяйтIаннул ишла къабувсса чараннугу бакъассар. КарчI – инсаннайн гьужум буллалисса ца хъинну цIакьсса ярагъ бур. ДакIнийн бутияра, щяйтIаннул карчI духхан дурну, цIан-чаннаву чак буван къабитлай бикIайшиву. Ххирасса уссурвал, ссурвал, зу ххари буваншиврул бусан ччай ура, кIюрххицIунмай бувайсса чак хъанахъишиву курчIил азар хъин дуван бюхъайсса ца чаранну. КIюрххицIунмайсса чаклил инсан низамрайн уцайссар, кьинибархан таза-тяхъа уккан увну икIайссар. Муна му чIумалли инсаннал чурххавун яла гьаваслувмур энергиягу буххайсса.

Зана хьунну тарихравун, ххал буванну инсаннал захIматрал чулухунмайсса Идавсил ﷺ ургаврих. Ца ппурттуву Ибну Масъоьд ИдавсичIан ﷺ лавгун, ссалам буллуну ка дургьуну дур. МухIаммад Идавсин ﷺ хIисав хьуну дур кьуртти хьуну кьянкьа хьусса ка. Идавсилﷺ гьаз дурну ганал кару, увкуну бур: «Укунсса кару Аллагьнангу ﷻ Идавсингу ﷺ яла ххирамири», – куну. Мукун, Идавсил ﷺ Ибну Масъоьдлухь барчаллагь увкуну бур, кулпат ябаву мурадрай буллалисса захIматрахлу».

Жунма чIалачIисса куццуй, диндалул ва адав-инсапрал кьануннал тIалавшиннарду дур инсан хьхьичIва-хьхьичI цана, яла лагма-ялттуминнан хайр биянну зий-захIмат буллай ялапар хъанахъаву. Халкьуннал учайсса куццуй, дару бакъасса азар дакъассар. Идавс ﷺ жуна лахьхьин буллай ур Аллагьнайн ﷻ лабизлай, курчIия ва цаймигу лайкь дакъасса хасиятирттая махъаллил хьун: «Я Аллагь ﷻ Вихь чIа тIий ура уруччаву буруккинттая ва пашманшивруя, заэвшивруя ва курчIилшивруя, мяшшивруя ва нигьа усаврия, буржирдая ва зулмурдая». (аль-Бухари)

ЧIявуми инсантал аьрзирай бикIай хъинну захIматну ялапар хъанай бушиву буслай, амма кIисса кIиссурайх бищун къаччай цала оьрму хъин чулийнмай баххана баву мурадрай.

АхIмад Ибрагьимов

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


КьюлтIмур кIул бан шайссарив?

ЦIанасса чIумал цаппара инсантал цукунсса бунугу балаллувун ягу захIматшивурттавун багьсса чIумал, аькьлу бухлавгсса кунма, му захIматшиврува ххассал хьуншиврул бикъавсса кIану къабитай: духтуртурачIан лагай, хIакимтурачIан бияй, битай лахъисса сапарду, жура-журасса дару-сававру ишла дуллан бикIай....


Иман ссайн учайссар?

Иман – му Аллагьу Тааьланал Цалва хъиншиврийну, рахIму-цIимилийну Цалва лагъартуннаятусса Цана ччисса инсаннал дакIниву бувчIин бавур, асар хьун бавур, мунивун дуртIсса нурди, му инсаннан цува ляхъан увсса Зал кIул уван. Му нургу, асаргу дакIниву бусса инсаннал Аллагьу Тааьланал...


Бунагьру багъишла битайсса кьини

Зуль-ХIижжалул 9-мур кьини – Аьрафа (Аьрафат) кьинири. Му кьини хIажитал «Аьрафа» тIисса даралуву бикIайссар. Аьрафа кьини азарва «Кьулгьу» («Аль-Ихляс») бувккуну хъинссар. Мукун буккайманал циняв бунагьру багъишла битантIиссар куну бур...


Мяърипат ва тарбия

Ххуйсса хасият, тIул-тIабиаьт, адав дуну оьрчI, душ тарбия баву – му хъанахъиссар буттал цалва авладран дуллалисса хъинну кьимат лавайсса зат. Мукунсса тарбия дулаврил гьануну хьун аьркинссар жулва оьрчIру чIивину бунава мий хъуни хъанахъиссаксса минная инсаншиву дусса, хасият ххуйсса халкь...


ХIаж байсса барз

Бусурманнал календарьданул махъва-махъмур Зуль-ХIижжа барзри. Ва зурул цIанил мяънагу – ХIаж байсса барз тIиссар. Гьарца шинал Зуль-ХIижжа зуруйри хъунмамур ХIаж бувайсса, цамур чIумал буван къашайссар. ЧIивимур ХIаж – Оьмра – ччимур чIумал буван ихтияр дуссар.   Ва зурул...