Суал-жаваб

Суал-жаваб

Дурсса дин-эбадатрал чири уттавасса инсаннайн бияннав куну дуаь дуван бучIиссарив?

Бусурманчунан бучIиссар ччимур хъинсса аьмал буван, ганил чири пулансса инсаннайн бияннав кусса нанижатгу дурну, га инсан уттавасса икIу ягу дунияллия лавгсса икIу. Мува куццуй, бучIиссар чири бусса тIул дурну махъ Аллагьнахь ﷻ миннат буван ганиясса ажру-чири пуланнайн биян бува куну. Яла хъинмур – хьхьичI ниятгу, хъирив дуаьгу дувавур.

«ХIашия канзу рагъибин» тIисса луттираву чивчуну бур: «ИвкIуманан ягу уттаваман чири хьуншиврул Кьуръан буккинсса инсан угьан бучIиссар, бувккумунил чиригу гайннайн биянтIиссар – ният дурну ягу бувккуну махъ укунсса дуаь дурну: «Я Аллагь, ва на бувккумунил чири (ягу бувккумуних ттун багьайсса чири) Ина пулансса инсаннангу була», – куну.

«Бугъятул Мустаршидин» тIисса луттираву бур: «Ца инсаннал хъинсса тIул дувайхту учирча: «Я Аллагь, ванил чири Ина пуланнайн биян бува», – куну, чири биянтIиссар, га уттавасса ягу накьлу хьусса икIу».

 

 

 

Бунагьсса кьасттирай бавхIусса ссапарданий чакру кутIа буллан ихтияр дуссарив?

Чакру кутIа буллан ягу кунничIан ку ласлан бучIиссар так хIалалсса ссапарданийманан. ХIарамсса, бунагьсса ссапарданийманан диндалувусса бигьашиннарду ишла дуллан къабучIиссар. Масала, цурк буван, хIан даххан ва м.ц. нанисса инсаннахь ихтияр дакъассар чакру кутIа буллан.

ХIалалсса кьасттиращал шавату увкманал ссапарданий унува цамур пикри хьуну, аьрххилул кьаст даххана хьуну бунагьссаннуйн кIура даярча, мичча айивхьуну мунангу къабучIиссар чакру кутIа буллан.

Мува куццуй, бунагьсса кьасттиращал байбивхьусса ссапарданул пикри баххана хьуну, хIалалмунийн кIура баярча, мичча айивхьуну чакру кутIа буллан ихтияр дуссар, му кIанттавату сапарданул ахирданийн 81 километралуяр лахъисса ххуллу ливчIун бухьурча.

ХIалалсса кьасттирай наниманаща ссапарданий бунагь хьурча, мунийну чакру кутIа баврий къадагъа къадишайссар, гава куццуй кутIа буллан бучIиссар.

(«Мугъниль-мухIтаж»)

 

 

 

Чаклил чIун дирну дунура чансса игьалаганшиврул шанан утту ишин бучIиссарив?

Чаклил чIун дуркIукун, чак къабувнува утту ишаву къахъинссар, карагьатссар, цалва ччянивагу мукун буллай аьдат хьуну, чIун дукканнин чантI учиншиву кIулну бухьурча ягу цаманал чара бакъа изан увантIий ухьурча. Чаклил чIун дукканнин изаврийн хьул бакъахьурча, утту ишаву бунагьссар, хIарамссар.

(«Иаьнату ТIалибин»)

 

 

 

Идавсил ﷺ цIанил хъирив салават кутIа дурну чичин бучIиссарив?

МухIаммад Идавсил ﷺ цIа чичайхту салаватгу чичаву ссуннатссар. Амма карагьатссар (къахъинссар), адав дакъашивуну ккаллиссар кутIа дурну чичаву, масала «с.аь.в.с».

Мува куццуй, Аллагьнал ﷻ цIанил хъиривгу хъун уллалисса махъру учаву ва чичаву хъинссар, масала «СубхIа́нагьу ва Тааь́ла» ва м.ц.

(«Такьрибу ва Тайсир», имам Навави)

 

 

 

Хъамитайпалул цалчинма ласнаясса оьрчIру кIилчинма ласнал оьрчIрунугу ккалли шайссарив?

ХьхьичIма ласнаясса оьрчIру цIанасса ласнал оьрчIруну къашайссар. Ласнал ва щарссанил дянив магьаргу бивхьуну, архIал утту бивхьуну махъ, ганил душру цIусса ласнан оьрмулухунсса махIрамталну шайссар.

МахIрамсса хъами – щар буцин къабучIисса, ка лаярча чаклин иссаву зия къашайсса, гайннащал шамулчинма инсан акъасса кIанай личIан (халват хьун) ихтияр дусса хъамир.

 

 

 

ЦIанасса заманнай мизитирттаву дукра дукан ягу чай-кофе хIачIан цачIун шаву, батIаву дувай. Му диндалул бучIи бувсса ишрив?

Чак бувну махъ чай-кофе хIачIаву ягу цамур хъамалушин даву – бучIисса, цуппагу хъинну ххуйсса ишри. Цанчирча, мизитраву хъинсса даву дуван цукунчIавсса къадагъа дакъассар. Халкь дукралийн цачIун баву, хъамалу баву хъинну ххуйсса, чири бусса давури. МухIаммад Идавсил ﷺ оьрмулувугу мунинсса мисал бур. Га ца-ца чIумал мизитравун чассагул къяртта ларсун учIайва тIар, гивуминнан букан булуншиврул. Ца-ца чIумал мизитраву арцу-мусигу дачIайва тIар. Мунияту, мизитраву цадакьа баву – Идавсил ﷺ дуллай ивкIсса даву хъанай дур.

Аммарив мизитраву дукра канакиминнал чапалшиву дуллай бухьурча, мукунсса иш бунагьссар, бувсса цадакьагу аьдадасса ишну хьунтIиссар. Мукунма, мизитраву мюнпат бакъасса хаварду бусавриягу мурахасну бикIан аьркинссар.

(«Фатава ар-Рамали», «Бугъятул Мустаршидин»)

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Хъинмунил гьану

Имам Муслимлул луттираву бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: "Аллагь Тааьла МарцIмари, марцIмур дакъа кьамулгу къадуваймари».   Кьуръандалуву Аллагьнал ﷻ халкьуннайн амру бувссар идавстурайхчIин: «Зу дукияра марцIмур, тIуллугу хъинсса дуллали»...


Мурахас хьусса цучIав акъассар

Инсан цуксса дин дусса, иман цIакьсса ухьурчагу, оьрму щаллу буваншиврул ганан чара бакъа аьркинссар лякъин хъус, дукия, цува дузал увансса маэшат буллан. Цува ва цала кулпат щаллу баву – цумацагу бусурманчунал буржри, чак, зума ва цаймигу диндалул тIалавшиннарду куннасса.   Дунияллул...


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.     Бисмиллягьи-ррахIмани-ррахIим.   МарцIну вичIи дишара, я диндалул уссурвал, Жула Сайид Идавсил сиярдалул бусаннин. Арулдагу лухччигу, арулдагу ссавругу Цахлуну ляхъан дурсса ХIабибуллагь...


ТалихI ссаву буссар?

Циняв муния гъалгъа тIун бикIай, циняв муничIан кIункIу тIий бур, амма инсаннахь инава луглагимур бувчIин бува учирча, балжисса жаваб дулунма нажагьгу къалякъай.   Пикри бувара, инсан ур ца ххирасса ххазиналух луглай, амма му чув лабивтун буссарив, цукунсса буссарив къакIулну. Му хьхьичIунай...


Ссятрал мутталий дурсса эбадатраяр ххирасса махъру

Дунияллийсса оьрму Аллагьу Тааьланал жунма буллуну бур Цала рязишиву тIалав дуллай, цIимилийн умуд бивхьуну яхъананшиврул. Аллагьнал, жува ххирану, мурадру щаллу бавугу бигьа бувну бур. Цала ИдавсийхчIин ﷺ Заннал жунма баян бувну бур цумирив хъунмасса чири хьуншиврул дувайсса бигьасса эбадатру....