суал-жаваб

суал-жаваб

Бусурман хъамитайпа щар шайхту ласнал фамилия ласун къабучIиссар тIун бикIай. ТIайлассарив?

Гьарца бусурманчунал цува ккалли уван аьркинссар цала кулпатран, цала тухумран. МухIаммад Идавсил ﷺ къадагъа дирхьуссар цала буттахъая, тухумрая арх буцлан. Ласнал фамилия ласаврил масала ххал бигьайссар мунил ниятрах бурувгун. Хъамитайпалул цила тухум, гьану-мина кьюлтI дуван ягу гъан-маччаминная арх хьун цамур фамилия ласлай бухьурча – му бунагьссар, къабучIиссар. Ласнал фамилия ласласисса щарссанил мунийну цуппа ласнал кулпатравун бувхшиву ккаккан бувансса ният духьурча, бунагь бакъассар, бучIиссар.

(«Далилуль фалихIин», «ТухIфатуль мухIтаж»)

Чакливу «АльхIам» ккалай унува аьнч куну, «альхIамдулиллагь» учирча, чак зия шайссарив?

Мукун чак зия къашайссар, амма «АльхIам» цIунил буккин аьркинссар.

(«ТухIфатул-мухIтаж»)

Ттун бавссар кофе хIачIаву диндалуву ххуйчулий ккаккан бувну буссар, суннатссар тIий. БучIиссарив мукун тIиманайн вих хьун?

МухIаммад Идавсиясса ﷺ хIадисирттаву ягу Кьуръандалуву бувсун бакъар кофе хIачIаврил хъиншивруя. Мукунма, му хIачIан къабучIиссар кунугу бакъар. Мунияту, кофе хIачIаву суннатну къахъанахъиссар. Гьарца инсаннал цала тагьарданух урувгун ччарча хIачанссар, къаччарча къахIачIанссар. Кофелул инсаннал чурххавун хIал бучIан бувай, шану ххиян бувай. Мунин бувну, Аллагьнайн ﷺ эбадат дуллан, хIалалсса касму дуллан хIал бикIаншиврул хIачIлай ура кусса ниятращал кофе хIачIарча, чири хьунтIиссар. Кофе хIачIайний дуккайсса дуаьгу дакъар цавагу машгьурсса хIадисирттал луттирдаву. Мукун бунугу, ччиманал дуаь дуккингу ихтияр дуссар, бунагь бакъассар.

(«Фатава ар-Рамли», «Фатава аль-Халили»).

ХIатталив кIюлаччатI ягу цамур дукра дукаврия диндалуву ци увкуну буссар, бучIиссарив ягу къабучIиссарив?

ХIатталлив дукра ларсун бучIаву ва дукаву диндалуву ххуйчулий ккаккан бувну бакъар, мукун бувну къахъинссар куну бур. Ибн ХIажар аль-Гьайтамихь цIувххуну бивкIссар хIайван бивххуну, дикI цадакьалун хIатталив дачIаврия. Аьлимчунал увкуссар: «Му ххуй дакъасса тIулли, амма хIарам (бунагь) бакъассар». Тамансса диндалул аьлимтурал ва масъалалул хIакъираву тIайланма увкуну бур: «ХIатталив дукра дукаву ххуй дакъасса тIулли».

(«Фатава ибну ХIажар»).

Ттун бавссар адиминан авцIуну кIущин буван къабучIиссар, щяивкIун буван аьркинссар тIий. Буссарив Исламраву мукун увкуну?

АвцIуну кIущин булларча вийнма нажасрал кIунтIру багьантIишиву кIулхьурча, ца багьана бакъанува ивзун авцIуну кIущин баву хIарамссар. Нажасрал кIунтру багьантIишиву мяйжанну кIулну бакъахьурчагу, мукун кIущин баву къахъинссар (карагьатссар).

(«ТухIфатуль-мухIтаж»)

Бала-апатI ялун бивсса чIумал дуккайсса дуаь дуссарив?

Мусибат, бала-апатI бивсса чIумал ва дуаь дуккайссар: «Инна ли-Ллагьи ва инна илайгьи ражиоьн. Аллагьумма ажирни фи мусибати ва ахлиф ли хайран мингьа». Мяъна: «Мяйжаннугу, жула Зал Аллагьри, ва АллагьначIанну жува зана бикIантIисса. Я Аллагь, ва мусибат ттун чирину тIайла бацIан бува, ххуймунин кIура баен бува».

Цаманал хьхьичI хъус-арцуйнусса бурж ливчIун инсан дунияллия гьарча ци буван аьркинссар?

Дунияллия гьаннин лахъан къавхьуну ливчIсса бурж лахъан аьркинссар ганая махъ лирчIсса хъуслия, ягу буржирай дуллуманая хIалалшиву ласун аьркинссар.

(«МахIалли»)

Зума дугьан мажал бакъаманал мудд (аьчIа) та булун аьркинссар?

Имам МухIаммад Рамлил «Нигьаятул-МухIтаж» тIисса луттираву чивчуну бур: «Хъин къашайсса азаруннил увгьусса, хъиннува хъунав хьусса инсан ва мукунма, лякьлуву оьрчI бусса ягу оьрчIан ккукку буллалисса хъамитайпалун ялув бакъассар зума дугьаву. Миннал гьарца ливчIсса гьантлух ца-ца мудд (576 грамм) булун аьркинссар. Му щала зурухсса хьхьичIва булунгу къабучIиссар, барз къуртал шайхту булайссар». «Мукунсса муддру ялунчIилнин къабуллуну личIарчагу, ялун аьчIа ххи къашайссар»

ХIасил:

Шариаьтрал кьамул дуллалисса сававрайну зума къадугьлагьисса инсаннал муддру булун ихтияр дуссар Рамазан зурул ахирданий, бичлачисса ссахIлищал архIал.

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


ДакIурдийн сси бутаймур

Дунияллул, оьрмулул иширттахух, давурттахух лавгсса жунма чIявучин хIисав къашай Аллагьная ﷻ арх буллаллисса, жула дакIру вивату канакисса хасиятру. Мукунминнувасса ххюнния шикку чичинну.   Дукра чIяру даву Лякьазарашиву – инсаннал биялалул заэвшивур. Лякьа дурччусса чIумал дакI...


Суал-жаваб

Жува кIюрххил чаклил кIилчинмур ракааьтраву дуккару «КьунутI» («Магьдина») тIисса дуаь. Жяматращал чак буллай унува имамнал му къадуккирча ци буван аьркинссар? Имамнал кIюрххил чакливу «КьунутI» къадуккирча, мунал хъирив чак буллалиманахь ихтияр дуссар цаллалу...


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...


Оьрмулуву яла агьаммур

Жунма гьарцаннан кIулну бикIан аьркинссар жува ва дунияллийн циван бувкссарув. ЧIявусса инсантал, хаснува философтал, бикIай луглай оьрмулул мурадрах, амма инсаннал аькьлулул ссуссукьушиврул цIаний, цала дакIнин ччимур оьрмулул мурад бухьунссар тIисса хIукмулийн бучIай.   Миннахь цIуххирча,...


Имам Гъазалил насихIатру

Исламрал тарихраву ца яла машгьурма аьлимчу ивкIссар имам МухIаммад Абу ХIамид аль-Гъазали. Ганан ХIужжатуль-Ислам – «Исламрал ХIучча» тIисса ялунцIа дирзун диркIссар. Имамнал луттирду азарда шинал мутталий бусурманнал умматран чаннайн буккансса чаннацIукуну хъанай бур. Шикку...