Суал-жаваб

Суал-жаваб

Оьттущал хIала хьусса чIемпи кьюлтI учирча чак ягу зума зия шайссарив?

Ва суалданул хIакъиравусса хIукму кIива журасса буссар.

Цалчинмур: синттава оьтту нанисса цIуцIаву думанал буван аьркинмур. Мукунсса инсаннан гьассар чак булланнин чIемпи пув учаву, кьацI вилаган аьркиншивугу дакъассар. Пув куну махъ кьацIливу ливчIсса чан-кьансса оьтту кьюлтI учирчагу зума ягу чак зия къашайссар. Мува куццуй, чак буллай унува синттава оьтту бувкIсса хIисав хьуну, оьттущалсса чIемпи кьюлтI учирчагу я чак, я зума зия къашайссар.

КIилчинмур: синттава оьтту нанисса къашайшиву дакъаманал буван аьркинмур. Ца багьана хьуну, масала духтурнал ккарччи дурккун ягу ккарччив щеткалух шюршуну, оьтту бувккун, му кьюлтI учирча, зумагу чакгу зияссар.

(«Нигьаятуль-МухIтаж»)

 

 

Жижара та бувну хъин-ссар: бивкIу буччиннин ягу бувччуну махъ?

Жижара баву суннатсса, чири бусса даву хъанахъиссар. Цуппагу бивкIу бувччуну махъ бувну хъинссар, цанчирча, ивкIуманал гъан-маччами бивкIу буччаврихух машхулну бикIайнутIий.

Аммарив, бивкIу буччиннин жижара къабуварча гайннан къаччан бикIантIий бухьурча, буччиннинма бувну хъинссар.

(«Канзу Рагъибин»)

 

Ца-цавайннал Кьуръандалул лу канил бугьайхту ганийн ппай учай. Аьркинссарив мукун буллан?

ЦIа дурксса Шафии мазгьабрал аьлимчу МухIаммад Рамлил цалва «Нигьаятул-МухIаж» тIисса луттираву чивчуну бур: «Кьуръандалийн ппай учаву ва га чIарах лавсун нанисса чIумал лавай бизаву суннатссар».

Сулайман Бужайрамил «ХIашиятраву» укун чивчуну бур: «Кьуръандалий ппай увкуну хъиншиврул далилну Имам Субукил бувцуну бур ХIажарул-Асвадрайн (Кяъбалул ЛухIи чару) ягу аьлимчунал, салихIсса инсаннал, нитти-буттал канийн ппай учаву суннатсса, инсан АллагьначIан ﷻ гъан увайсса иш бухьувкун, гай цинявннаяр ххирасса Кьуръандалийн ппай учавугу хъиннува хъинссар», – куну.

(«ХIаваши Ширвани»)

 

 

 

Чак ягу дуаь дуллалисса чIумал бакI гьаз дурну ссавруннайн уруглан бучIиссарив?

Чакливу ссаврунайн бакI гьаз даву къахъинссар (карагьат). Дуаь дуллалисса чIумал ссавруннайн буруглан бучIиссар, цанчирча, дуаьлул кьибла – ссав дунутIий. Хаснува, чаклин биссайхту дуккайсса дуаь ккалаккисса чIумал бакI ссавруннайн гьаз даву хъинссар куну бур.

(«ХIашияту Шабрамалласи»)

 

Ккарччай винирду бишаврия ва ккарччив кIяла даврия диндалуву ци увкуну бур?

Шафии мазгьарал бавцIусса хIукму укунссар: винирду бишин багьлай бушиву духтуртурнал тасттикь буварча, бишин бучIиссар. Укунма ххуйшиврун бихьлай бухьурча, щар хьусса хъамитайпалул ласная ихтияр ласун аьркинссар.

Ккарчив кIяла даврия тIурча, кIяла дуван ихтияр дуссар, зарал хьунтIий бакъахьурча.

(«Мингьаж шархI СахIихI Муслим», «Мугьиммат»)

 

 

Накьичру дусса янна ларххун чак буллан бучIиссарив?

Шафии мазгьабраву карагьатссар (къахъинссар) накьичру, суратру ягу чаклия гъапул уваймур дусса янна ларххун чак баву. ХIадисраву бувсун бур: «Ца чIумал МухIаммад Идавс ﷺ ия цанна Абу Джагьмлул дуллусса, накьичру дусса янналувух чак буллай. Чак къуртал байхту ганал увкуна Аьишатлухь : «Вай накьичру чак буван дахчилай дияча, ва янна махъуннай Абу ДжагьмлучIан тIайла дукки…» (Бухари, Муслим)

(«ХIашияту Шабрамалласи»)

 

Дукра кананнин «Бисмиллагь» къаучирча архIал щяйтIангу канан бикIайссар тIар. Буссарив диндалуву мукунсса зад?

Имам Нававинал «Фатава» тIисса луттираву чивчуну бур: «Гай (щяйтIант) инсантуращал хIала буххайссар дукралуву ва хIачIиялуву».

ХIадисраву увкуну бур: «Къатлувун уххайни ва дукра дукайни АллагьналцIа кIицI лагарча («Бисмиллагь» учирча), щяйтIаннул цалва агьулданухь учайссар: "ХIакьину шикку жунма хьхьу дутансса кIанугу бакъар, дуканмургу дакъар», – куну.

(«Фатава имам Навави»)

 

 

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


ЛирчIсса зумарду

Гьарца бусурманчунан кIулну бикIан аьркинссар хъирив лахъан дуллалисса эбадатгу, чIумуй дурмургу ца даражалий къадикIайшиву. Мунияту учайссар жагьилну унува дурмур хъинссар, хъунав хьукун дурмунияр, куну.   Мунин бувну, зумарду цила чIу-мал дургьуну щаллу дуван хIарачат бан аьркинссар....


Напсилул хасиятру

Напсилул хасиятруЦала напсилух вичIи дирхьуну, оьбаларду буллан махъаллил акъасса инсаннан хасъсса хасиятру дур къуллугърах къанихшиву ва мудан цува цайминнаяр лавайну икIан ччишиву. Мукунсса инсаннан, мудан хьхьичIун личлай, цайми инсантал цала буюрду биттур буллали буллай, цахва мюхтаж буллан...


Суал-жаваб

БучIиссарив жаназалул чак буван хьхьичI жаназа дакъанура. Жул шяравусса мизитраву мукунсса чак бувай гьарца нюжмар кьини. Мунин шариаьтраву цукунсса хIучча буссар? Имам Аль-Бухарил ва Муслимлул хIадисирттал луттирдавусса хIадисраву бувсун бур Эфиопиянал паччахI Наджаши ивкIусса хавар баяйхту...


ХIабибнал ﷺ дуниял кьадитаврил бусала

Ца хавар бусанда, вичIи дишара Кьуръан-хIадис бувсун къабувчIайминнан, Аьжам шеъри бувну ХIабиб ﷺ кIицI анда Цал шафааьт жунма бияйрив ккаккан. Муъжизатру буслай гъалгъа буварча, КIивагу иттату макь экьи лагай, Цув кIицI лагаврийну ихтилат барча, Вай кьянкьасса дакIру кIукIлу хьун...


Лажинлякъул лишан

Инсаннахьхьун ядуван дуллусса задрайн «аманат» учайссар. Ва бур аьрабрава лакку мазравунгу цайми бусурман миллатирттал мазурдивунгу бувкIсса махъ.   Аманат тIисса махъ аьрабрая таржума бувайссар «буллусса махъ бугьаву, дакI тIайлашиву, вихшала» тIисса мяънардай....