Суал-жаваб

Суал-жаваб

Чаклил хъирив дуккаймур (азкар) лахъсса чIунийрив дуккин аьркинсса ягу лагьну?

Ибну ХIажардул «ТухIфатуль-МухIтаж» тIисса луттираву чивчуну бур: «Чаклил хъиривсса зикри-дуаь лагьну, цахьва цала дуккаву хъинссар. Так имамнан бучIиссар цайминнангу лахьхьиншиврул лахъсса чIуний дуккин.

Вай махъру бувчIин буллай имам Ширванил увкуну бур: «Чаклил хъирив дуккаймур дикIу, цайми дуаьртту дикIу имамнал лахъну дурккуну хъинссар, жяматрангу лахьхьин дувансса ниятращал. Цинявннан лархьхьуну махъ имамналгу чIу лахъ къабувну ккаланссар».

Имам Малибарил «ФатхIул-Муин» тIисса луттираву чивчуну бур: «Жул щейхнал Ибну ХIажардул увкуна: «Азкарду лахъну ккалай, чак буллалиманахун ахчиларча, му хIарамсса тIулну ккалли дуван аьркинссар»».

Ялагу Ибну ХIажардул «Фатава аль-Кубра» тIисса луттираву чивчуну бур: «ЧIявуми азкарду лагьсса чIуний ккалан аьркинссар, лахъну ккалансса ци-бунугу ца багьана бакъахьурча».

Ванал «ШархI аль-Убаб» тIисса луттираву бур укунсса махъру: «Дуаьртту ва азкарду лагьну дурккуну хъинссар. Имамнал чак бувну махъ дуккаймур тIурча, лахъну ккаланссар, жяматран лахьхьиншиврул. Лархьхьуну махъ имамналгу лагьну ккаланссар». «Чак буллалиманал ягу шанашиманал чIарав лахъну азкарду дуккаву къахъинссар (карагьат), мукун чивчуну бур «Аль-Мажмуъраву» ва цайми луттирдаву. ЧIу лахъ баврил чIаравминнахун хъинну ахчинтIий ухьурча, мукун дуккаву хIарамссар учин багьлай бур».

 

 

 

ЧIал хьуну чак буллай унува, хъиривмур чаклил «акбар» тIисса чIу баярча ци бан аьркинссар?

Чаклил ца ракааьтрагу цила чIумал дуван бюхъарча, му цила чIумал бувсса чакну ккаллиссар. Цалчинмур ракааьт дуваннин чаклил чIун дуккарча, хъирив лавхъмурну ккаллиссар. Мунин далилнугу бур Абу Гьурайрал бувсъсса хIадис: «БакI гьаз хьуннин кIюрххил чаклил ца ракааьт дуван бювхъума – кIюрххил чаклил хъирив лавма кунассар (цила чIумал бувма кунассар)».

(«Фикьгьул мангьажи»)

 

 

 

Чак байхту чаклилунсса тIиртIунура кьадитан бучIиссарив? Ттун бавссар къабучIиссар, ганий щяйтIаннул чак байссар тIий.

Жунма кIулну бикIан аьркинссар щяв дуртсса чаклилулссаннуй щяйтIан къабацIайшиву, ва ганил бувагу чакгу къабайшиву. Мунияту, чаклилунсса тIитIин дурнура кьадитаврия зарал бакъассар. Амма ганийн чапалшиву ягу нажас дагьаврия нигь духьурча, гьаз дурну марцIсса кIанай дишаву хъиннссар.

 

 

 

Оьмра (чIивимур хIаж) чIявуну буллан бучIиссарив?

Оьмра чIявуну баву хъинссар, суннатссар, чири шайссар. Хаснува, Рамазан зуруй бувну хъинссар. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуну бур: «Рамазан зуруй бувсса Оьмралул чири ттущал архIал бувсса ХIажлил чирилукссар».

(«ТIухIфатуль-мухIтаж»)

 

 

 

Ажартту цаннищал ца биян итабакьлан бучIиссарив?

Имам Нававил «Мажмуъ» тIисса луттираву чивчуну бур: «ХIайвант биян итабакьаву хIарамссар, Ибну Аьббаслуясса хIадисрайн бувну: «Идавсил ﷺ къадагъа дирхьуна хIайвант биян итабакьаврий», - кусса».

Ва хIадис Имам Абу Давудлул ва имам Тирмизил кIицI лавгун бур цIакьсса иснадращал.

АхIмад Оьмайрил «ХIашият» тIисса луттиравугу чивчуну бур: «ХIайвант цаннищал ца биллали баву хIарамссар», - куну.

(«Мажмуъ», «ХIашиятул Оьмайрия»)

 

 

 

Мавлуд макьандалий, балай тIий дуккин бучIиссарив?

Цумур-дунугу назму дуккаврил хIакъиравусса диндалул хIукму бувайссар ганил мяъналух бурувгун. Аллагьнахасса ﷻ, Идавсихасса ﷺ, хъинмунихасса назму макьандалий дуккаву – му ххуйсса, чири бусса иш хъанахъиссар.

Мавлуд щак бакъа кIай шартIирдавун дагьлай дур. Мунияту мавлуд макьандалий дуккавугу, ганих вичIи дишавугу – диндалуву ххуйчулий ккаккан дурну дур.

(«ТIухIфатуль-мухIтаж»)

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Идавсин ﷺ ххирамий

Жуна кIулну ухьурча лахъисса оьрму бувтсса, чанну къашавай хъанай ивкIсса, хъус-маэшат гьарзасса, цанма ччисса куццуй ялапар хъанай ивкIсса инсан, жува бикIару мунай дакI мяш хъанай. Амма мукунсса инсаннал тIуллу, аьмаллу ххуйсса бивкIун бакъахьурча, му бувтсса оьрмулия цукунчIавсса хайр...


Оьрмулуву яла агьаммур

Жунма гьарцаннан кIулну бикIан аьркинссар жува ва дунияллийн циван бувкссарув. ЧIявусса инсантал, хаснува философтал, бикIай луглай оьрмулул мурадрах, амма инсаннал аькьлулул ссуссукьушиврул цIаний, цала дакIнин ччимур оьрмулул мурад бухьунссар тIисса хIукмулийн бучIай.   Миннахь цIуххирча,...


Буллугъшиврул душмантал

Аваданшиву ягу мискиншиву ца дуциндалий кIул дуван, царай цинцилттай дишин шайсса задру дакъар. Ца инсаннал мискиншиврун ккалли дувансса тагьар цаманан аваданшивуну чIалан дикIай. Мукунма, цаннан аваданшивуну чIалачIимур, цаманал мискиншивуну хIисав дуван бюхъай.   ДакIниву хIакьсса иман...


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...


АхIмакьманал лишан

ХьхьичIазаманнай ца аькьлукар най ивкIун ур цала иширттай Бухаралив. Ганан ххуллул гьалмахчуну бакIрайн агьну ур хъинну маз чIявусса адимина. Ганал аькьлукарнахьхьун чIявусса суаллу буллай, жаваб дулуннин къаавцIуну, цала ва цайминнал оьрмурдавасса ишругу буслай, ивкIун ур.   Акьлукар...