Суал-жаваб

Суал-жаваб

Чаклил хъирив дуккаймур (азкар) лахъсса чIунийрив дуккин аьркинсса ягу лагьну?

Ибну ХIажардул «ТухIфатуль-МухIтаж» тIисса луттираву чивчуну бур: «Чаклил хъиривсса зикри-дуаь лагьну, цахьва цала дуккаву хъинссар. Так имамнан бучIиссар цайминнангу лахьхьиншиврул лахъсса чIуний дуккин.

Вай махъру бувчIин буллай имам Ширванил увкуну бур: «Чаклил хъирив дуккаймур дикIу, цайми дуаьртту дикIу имамнал лахъну дурккуну хъинссар, жяматрангу лахьхьин дувансса ниятращал. Цинявннан лархьхьуну махъ имамналгу чIу лахъ къабувну ккаланссар».

Имам Малибарил «ФатхIул-Муин» тIисса луттираву чивчуну бур: «Жул щейхнал Ибну ХIажардул увкуна: «Азкарду лахъну ккалай, чак буллалиманахун ахчиларча, му хIарамсса тIулну ккалли дуван аьркинссар»».

Ялагу Ибну ХIажардул «Фатава аль-Кубра» тIисса луттираву чивчуну бур: «ЧIявуми азкарду лагьсса чIуний ккалан аьркинссар, лахъну ккалансса ци-бунугу ца багьана бакъахьурча».

Ванал «ШархI аль-Убаб» тIисса луттираву бур укунсса махъру: «Дуаьртту ва азкарду лагьну дурккуну хъинссар. Имамнал чак бувну махъ дуккаймур тIурча, лахъну ккаланссар, жяматран лахьхьиншиврул. Лархьхьуну махъ имамналгу лагьну ккаланссар». «Чак буллалиманал ягу шанашиманал чIарав лахъну азкарду дуккаву къахъинссар (карагьат), мукун чивчуну бур «Аль-Мажмуъраву» ва цайми луттирдаву. ЧIу лахъ баврил чIаравминнахун хъинну ахчинтIий ухьурча, мукун дуккаву хIарамссар учин багьлай бур».

 

 

 

ЧIал хьуну чак буллай унува, хъиривмур чаклил «акбар» тIисса чIу баярча ци бан аьркинссар?

Чаклил ца ракааьтрагу цила чIумал дуван бюхъарча, му цила чIумал бувсса чакну ккаллиссар. Цалчинмур ракааьт дуваннин чаклил чIун дуккарча, хъирив лавхъмурну ккаллиссар. Мунин далилнугу бур Абу Гьурайрал бувсъсса хIадис: «БакI гьаз хьуннин кIюрххил чаклил ца ракааьт дуван бювхъума – кIюрххил чаклил хъирив лавма кунассар (цила чIумал бувма кунассар)».

(«Фикьгьул мангьажи»)

 

 

 

Чак байхту чаклилунсса тIиртIунура кьадитан бучIиссарив? Ттун бавссар къабучIиссар, ганий щяйтIаннул чак байссар тIий.

Жунма кIулну бикIан аьркинссар щяв дуртсса чаклилулссаннуй щяйтIан къабацIайшиву, ва ганил бувагу чакгу къабайшиву. Мунияту, чаклилунсса тIитIин дурнура кьадитаврия зарал бакъассар. Амма ганийн чапалшиву ягу нажас дагьаврия нигь духьурча, гьаз дурну марцIсса кIанай дишаву хъиннссар.

 

 

 

Оьмра (чIивимур хIаж) чIявуну буллан бучIиссарив?

Оьмра чIявуну баву хъинссар, суннатссар, чири шайссар. Хаснува, Рамазан зуруй бувну хъинссар. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуну бур: «Рамазан зуруй бувсса Оьмралул чири ттущал архIал бувсса ХIажлил чирилукссар».

(«ТIухIфатуль-мухIтаж»)

 

 

 

Ажартту цаннищал ца биян итабакьлан бучIиссарив?

Имам Нававил «Мажмуъ» тIисса луттираву чивчуну бур: «ХIайвант биян итабакьаву хIарамссар, Ибну Аьббаслуясса хIадисрайн бувну: «Идавсил ﷺ къадагъа дирхьуна хIайвант биян итабакьаврий», - кусса».

Ва хIадис Имам Абу Давудлул ва имам Тирмизил кIицI лавгун бур цIакьсса иснадращал.

АхIмад Оьмайрил «ХIашият» тIисса луттиравугу чивчуну бур: «ХIайвант цаннищал ца биллали баву хIарамссар», - куну.

(«Мажмуъ», «ХIашиятул Оьмайрия»)

 

 

 

Мавлуд макьандалий, балай тIий дуккин бучIиссарив?

Цумур-дунугу назму дуккаврил хIакъиравусса диндалул хIукму бувайссар ганил мяъналух бурувгун. Аллагьнахасса ﷻ, Идавсихасса ﷺ, хъинмунихасса назму макьандалий дуккаву – му ххуйсса, чири бусса иш хъанахъиссар.

Мавлуд щак бакъа кIай шартIирдавун дагьлай дур. Мунияту мавлуд макьандалий дуккавугу, ганих вичIи дишавугу – диндалуву ххуйчулий ккаккан дурну дур.

(«ТIухIфатуль-мухIтаж»)

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Суал-жаваб

Щинавун оькьлакьисса инсан ккаккарча, га ххассал уваншиврул зума зия дуван бучIиссарив (щинавун ххяххарча майравух ягу кьацIливух щин духхан бюхъай)? Оьвкьуну нанисса инсан ххассал уваншиврул зума зия дуван ихтияр дуссар, ялунгума, чара бакъа ххассал уванмур буван аьркинссар. Амма мукун лирчIсса...


Мюнпатсса дуаьрду

КIюрххил ва гьанттайнмай хъама мабитав буккин: – «Аятуль-Курси́» – Сура «Аль-Ихляс» (3-ва) – Сура «Аль-Фалякь» (3-ва) – Сура «Ан-Нас» (3-ва) – Дуаь   – Убайлул цIувххуну бур (жиндалухь): «Жу зуяту...


Аькьлукарнал насихIатру

Ттизаманнул Сириянал диндалул аьлимчу АхIмад Шарифлул бувсун бур укунсса бусала.   Ца инсаннал цIувххуну бур аькьлукарнахь: «Инсантураву яла махIатталмур цумур хасиятри?» Аькьлукарнал жаваб дуллуну дур: Инсантуран оьрчIшиву бизар хьуну, анаварну хъуни хьун ччан бикIай, амма...


БахIулул ва янил шаврил лишанну

Кьуръан ккалай инсантал хъин бувайминнал бусаврин бувну, хIакьинусса кьини халкьуннаву хъинну ишла хьуну бур бахIурду баву ва янил шаву. Ми иширттал хIакъираву инсантуран чIявучин тIайласса кIулшигу къадикIай. Мунияту, ва макьалалуву кIицI лаганну бахIу бувсса ягу янил хьусса инсан цукунсса...


Нуххуву дурсса дуаь

Ибну Оьмардул бувсун бур цанма МухIаммад Идавсия ﷺ бавсса хIадис (бусала): – Ца чIумал зуяр ччяни ялапар хъанай бивкIсса шама инсан аьрххилийн бувккун бур. Най бивну бур ца нуххучIан. Хьхьу дутан пикри хьуну, гивун бувххун бур. Му чIумал гужсса гъарал ларчIун, ххяллуя хъунмасса кьун багьну,...