СУАЛ-ЖАВАБ

СУАЛ-ЖАВАБ

Ххуллийн (ссапарданийн) увккун авчуманал хъирив акбар учаву (азан) хъинссар тIун бикIай. Буссарив диндалуву мунинсса хIучча?

Аьрххилийн авчуманал хъирив акбар увкуну хъинссар. Шафии мазгьабрал аьлимтурал тIимунин бувну, азан ва икьамат дуккайсса чIумал кьиблалул чулухунай кIура авну ацIаву суннатссар (хъинссар). Мукун авцIуну хъинссар чаклийн оьвтIисса азан буклакисса чIумал, дахьва бувсса оьрчIал урчIамур вичIилувун азан, киямунивун кьамат буккайни ва цаймигу кIанттурдаву, хаснува ссапар бавхIуманал хъирив акбар учайни. («Иаьнату тIалибин», «ХIашия ал-асна», «Алфатава ал-муътамада», «ТухIфатул-мухIтаж»).

Дукра дуркуну махъ дуаь дурну чири ливтIуминнайн бияннав тIий дуаь дуллан бикIай. Мукун буллан диндалуву ихтияр дуллуну дурив?

Цадакьа хIисаврай дукан дирхьусса дукра духьурча, му цадакьалул чири ивкIуманан булун бучIиссар, цаймигу чирисса давурттал чири булун бучIисса кунма. Чири ивкIуманайн бияншиврул дукра дуркуну махъ дуаь дуван бучIиссар ягу дукралул залуннал хьхьичIра дакIниву ният (нанижат) дувайссар, ва пулансса инсаннахсса цадакьари увкуну. («ХIашияту ширвани», «Иаьнату-тIалибин»)

БучIиссарив ца хIайван цамуних баххана буван, масала, оьл буллуну ятту буцин ва м.ц.?

Ца хIайван цамуних баххана буван бучIиссар (оьл цамур оьлих, ца оьл кIинних ва м.ц.). Мукунма, чIивисса хIайван хъунмуних баххана бувангу ихтияр дуссар, сайки ца кIиссаксса балугъ хъунмасса хIайвандалух булурчагу. Чапалссаннун ккаллисса хIайвант бахлан ягу баххана буллан ихтияр дакъассар. Масала, къабучIиссар ккаччих ккаччи баххана буван ягу ккаччи буллуну яттил хIайван буцин. Букан хIалалсса ягу хIарамсса хIайвандалул дикI сагъсса хIайвандалух даххана дуллангу къабучIиссар, бунагьссар. («Ал-мажмуъ шархI ал-Мугьаззаб» «Нигьаят ал-мухIтаж», «ТухIфат ал-мухIтаж», «Мингьаж ат-тIалибин»)

«Сажда-сагьви» ссайн учайссар?

«Сажда-сагьви» учайссар чакливу аттахIияту дурккуну махъ бувайсса кIива суждалийн учайссар. Му бувну хъинссар кIива кIанттай:

1) Чакливу «абъаьз1» къадурну личIарча, масала, кIилчинмур ракааьтрал аттахIияту ягу кIюрххил чаклил магьдина дуккин хъама битарча.

2) Чакливу дуван къабучIисса, амма чак зия къабувайсса тIул дуварча, масала хъамабитала хьуну ххисса ракааьт дуварча. 1«Аьбъаьз» учайссар чакливу дурну хъинсса, къабуварча ссалам булуннин сажда-сагьви буван аьркинсса аьмаллайн. («ТухIфатуль-мухIтаж»)

Вяркъу букан хIалалссарив?

Жулва мазгьабрайн бувну лухIи хъатIу, вяркъу, хъатIу, чIяйкъягъу букан хIарамссар, къабучIиссар. Цаппара цайми аьлимтурал тIимунин бувну, миннува букан къабучIиссар так ливтIусса хIайвантрал дикI дукайми ва инсаннан зарал бувайми. («Равзату-тIалибин» «Тарх ат-тасриб фи шархI ат-Такриб», «ХIаят аль-хIаяван алкубра»)

Ижаралий (аренда) лавсъсса къатлуву цIу ларчун щалва ччуччирча, ижаралий лавсманал зарал лахъан аьркинссарив?

Ижаралий лавсъсса къатта ччуччирча, лавсманай ялув бакъассар залуннан бивсса зарал лахъаву, так ганал баччи бакъулшиву дурну дакъахьурча. Къатлул заллу ухьурча хьумунил аьй ижаралий лавсманайн дутлай, цала мукъурттил барашинна дуван кIива саняткар (специалист) уцин аьркинссар. Аьй исват дуллалисса хIучча бакъахьурча, ижаралий лавсманал зиян лахъан къааьркинссар. («ФатхIуль-муин», «ХIашиятул-жамал», «ТухIфат ал-мухIтаж», «Мугниль-мухIтаж»).

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Шинал дайдихьу

Бусурманнал календарьданул (гьижралул) цIусса шин дайдишайссар МухIаррам зуруя. Ванил ца агьамшивугу – инсаннал цала оьрмулул, тIуллал, давурттал хIисав дувайсса чIун хъанахъиссар. Оьмар-асхIабнал увкуссар: «Зула оьрмулул хIисав зува ласияра, зуятура хIисав ласуннин (дунияллия...


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...


ДакIурдийн сси бутаймур

Дунияллул, оьрмулул иширттахух, давурттахух лавгсса жунма чIявучин хIисав къашай Аллагьная ﷻ арх буллаллисса, жула дакIру вивату канакисса хасиятру. Мукунминнувасса ххюнния шикку чичинну.   Дукра чIяру даву Лякьазарашиву – инсаннал биялалул заэвшивур. Лякьа дурччусса чIумал дакI...


АхIмакьманал лишан

ХьхьичIазаманнай ца аькьлукар най ивкIун ур цала иширттай Бухаралив. Ганан ххуллул гьалмахчуну бакIрайн агьну ур хъинну маз чIявусса адимина. Ганал аькьлукарнахьхьун чIявусса суаллу буллай, жаваб дулуннин къаавцIуну, цала ва цайминнал оьрмурдавасса ишругу буслай, ивкIун ур.   Акьлукар...


Шанма хIакь

Идавсил ﷺ хьхьичIунсса асхIабтал Салман аль-Фариси ва Абу Ад-Дарда цIакьсса дустал бивкIун бур. Гайннал дянив дусшиву, уссушиву дацIан дурну диркIссар МухIаммад Идавсил ﷺ.   Ца кьини Салман увкIун ур Абу Ад-ДардачIан хъамалу. Ганан хIисав хьуну бур хъинну мискинсса къуш ва цихара къулагъас...