СУАЛ-ЖАВАБ

СУАЛ-ЖАВАБ

Ххуллийн (ссапарданийн) увккун авчуманал хъирив акбар учаву (азан) хъинссар тIун бикIай. Буссарив диндалуву мунинсса хIучча?

Аьрххилийн авчуманал хъирив акбар увкуну хъинссар. Шафии мазгьабрал аьлимтурал тIимунин бувну, азан ва икьамат дуккайсса чIумал кьиблалул чулухунай кIура авну ацIаву суннатссар (хъинссар). Мукун авцIуну хъинссар чаклийн оьвтIисса азан буклакисса чIумал, дахьва бувсса оьрчIал урчIамур вичIилувун азан, киямунивун кьамат буккайни ва цаймигу кIанттурдаву, хаснува ссапар бавхIуманал хъирив акбар учайни. («Иаьнату тIалибин», «ХIашия ал-асна», «Алфатава ал-муътамада», «ТухIфатул-мухIтаж»).

Дукра дуркуну махъ дуаь дурну чири ливтIуминнайн бияннав тIий дуаь дуллан бикIай. Мукун буллан диндалуву ихтияр дуллуну дурив?

Цадакьа хIисаврай дукан дирхьусса дукра духьурча, му цадакьалул чири ивкIуманан булун бучIиссар, цаймигу чирисса давурттал чири булун бучIисса кунма. Чири ивкIуманайн бияншиврул дукра дуркуну махъ дуаь дуван бучIиссар ягу дукралул залуннал хьхьичIра дакIниву ният (нанижат) дувайссар, ва пулансса инсаннахсса цадакьари увкуну. («ХIашияту ширвани», «Иаьнату-тIалибин»)

БучIиссарив ца хIайван цамуних баххана буван, масала, оьл буллуну ятту буцин ва м.ц.?

Ца хIайван цамуних баххана буван бучIиссар (оьл цамур оьлих, ца оьл кIинних ва м.ц.). Мукунма, чIивисса хIайван хъунмуних баххана бувангу ихтияр дуссар, сайки ца кIиссаксса балугъ хъунмасса хIайвандалух булурчагу. Чапалссаннун ккаллисса хIайвант бахлан ягу баххана буллан ихтияр дакъассар. Масала, къабучIиссар ккаччих ккаччи баххана буван ягу ккаччи буллуну яттил хIайван буцин. Букан хIалалсса ягу хIарамсса хIайвандалул дикI сагъсса хIайвандалух даххана дуллангу къабучIиссар, бунагьссар. («Ал-мажмуъ шархI ал-Мугьаззаб» «Нигьаят ал-мухIтаж», «ТухIфат ал-мухIтаж», «Мингьаж ат-тIалибин»)

«Сажда-сагьви» ссайн учайссар?

«Сажда-сагьви» учайссар чакливу аттахIияту дурккуну махъ бувайсса кIива суждалийн учайссар. Му бувну хъинссар кIива кIанттай:

1) Чакливу «абъаьз1» къадурну личIарча, масала, кIилчинмур ракааьтрал аттахIияту ягу кIюрххил чаклил магьдина дуккин хъама битарча.

2) Чакливу дуван къабучIисса, амма чак зия къабувайсса тIул дуварча, масала хъамабитала хьуну ххисса ракааьт дуварча. 1«Аьбъаьз» учайссар чакливу дурну хъинсса, къабуварча ссалам булуннин сажда-сагьви буван аьркинсса аьмаллайн. («ТухIфатуль-мухIтаж»)

Вяркъу букан хIалалссарив?

Жулва мазгьабрайн бувну лухIи хъатIу, вяркъу, хъатIу, чIяйкъягъу букан хIарамссар, къабучIиссар. Цаппара цайми аьлимтурал тIимунин бувну, миннува букан къабучIиссар так ливтIусса хIайвантрал дикI дукайми ва инсаннан зарал бувайми. («Равзату-тIалибин» «Тарх ат-тасриб фи шархI ат-Такриб», «ХIаят аль-хIаяван алкубра»)

Ижаралий (аренда) лавсъсса къатлуву цIу ларчун щалва ччуччирча, ижаралий лавсманал зарал лахъан аьркинссарив?

Ижаралий лавсъсса къатта ччуччирча, лавсманай ялув бакъассар залуннан бивсса зарал лахъаву, так ганал баччи бакъулшиву дурну дакъахьурча. Къатлул заллу ухьурча хьумунил аьй ижаралий лавсманайн дутлай, цала мукъурттил барашинна дуван кIива саняткар (специалист) уцин аьркинссар. Аьй исват дуллалисса хIучча бакъахьурча, ижаралий лавсманал зиян лахъан къааьркинссар. («ФатхIуль-муин», «ХIашиятул-жамал», «ТухIфат ал-мухIтаж», «Мугниль-мухIтаж»).

2026-03-01 (Рамазан 1447 ш.) №3.


Ряхра зума

Шавваль – Рамазан зурул хъиривмур барзри. Му зурул цалчинмур кьини – Зума ритавал байрамрал кьини хъанахъиссар. Байрандалул кьини зума дугьангу къабучIиссар, хIарамссар. Мунил хъиривсса ряхва гьантлий дугьаву хъинссар, суннатссар.   Фаризасса зума дугьайсса Рамазан зурул хъирив...


Пикрирдал бакIщаращи

ДакI ва пикрирду аьркин бакъамуния дуруччиншиврул, буруччин аьркинссар чурххал базурду: яру, вичIив, маз, кару, ччанну.   ДакIнивун щугълурду буххайссар мукьва ххуллувух. Цалчинмур – нафсирал гьавасру. Масала, кIирисса кьини зума дургьусса инсаннан дяркъусса щин ккаккарча, му чIумал...


Зумаритавал кьини

Аллагь Тааьланал Зумаритавал кьини даврин савав – ахиратлул кьини дакIнин дагьаншиврулли. Мунингу учайссар Эдрал кьини, куну. Гьарца Эдрал кьини дуркIукун, дунияллий халкь кув ххарину, кув пашманну, кув ххуйсса канай, ххуйсса ларххун, кув оьккисса канай, оьккисса ларххун, кув бахьтта, кув...


Аьдатрайсса Исламрал ххуллур цанмагу, чингу мюнпатмур

Цалчинмур ЦIувкIратусса ХIажикьурбаннул ва Лайлил душ Эльмира (Ххадижат) Нуруттинова республикалий машгьурну бур Исламрал журналист ва динийсса жяматийсса ишккакку хIисаврай. Исламрал хъаннил мероприятияртту дачин дувангу чIярумур чIумал ванийн вихшала дувай. Дагъусттаннал Муфтиятрал просвещениялул...


“Хайр бакъасса инсантал...”

Инсаннал дакIнил азардавасса ца азар – дакIхъуншивури. Му чIалан дикIайссар, инсантурал тIимур сан къабаврийну. ДакIхъуншиврул дайдихьу – цува цайминнаяр лахъну чIалачIаву. Му иширайн Идавсил ﷺ увкуссар: «КъауххантIиссар Алжаннавун чанссарагу дакI хъун дувайма». Му...