СУАЛ-ЖАВАБ

СУАЛ-ЖАВАБ

Ххуллийн (ссапарданийн) увккун авчуманал хъирив акбар учаву (азан) хъинссар тIун бикIай. Буссарив диндалуву мунинсса хIучча?

Аьрххилийн авчуманал хъирив акбар увкуну хъинссар. Шафии мазгьабрал аьлимтурал тIимунин бувну, азан ва икьамат дуккайсса чIумал кьиблалул чулухунай кIура авну ацIаву суннатссар (хъинссар). Мукун авцIуну хъинссар чаклийн оьвтIисса азан буклакисса чIумал, дахьва бувсса оьрчIал урчIамур вичIилувун азан, киямунивун кьамат буккайни ва цаймигу кIанттурдаву, хаснува ссапар бавхIуманал хъирив акбар учайни. («Иаьнату тIалибин», «ХIашия ал-асна», «Алфатава ал-муътамада», «ТухIфатул-мухIтаж»).

Дукра дуркуну махъ дуаь дурну чири ливтIуминнайн бияннав тIий дуаь дуллан бикIай. Мукун буллан диндалуву ихтияр дуллуну дурив?

Цадакьа хIисаврай дукан дирхьусса дукра духьурча, му цадакьалул чири ивкIуманан булун бучIиссар, цаймигу чирисса давурттал чири булун бучIисса кунма. Чири ивкIуманайн бияншиврул дукра дуркуну махъ дуаь дуван бучIиссар ягу дукралул залуннал хьхьичIра дакIниву ният (нанижат) дувайссар, ва пулансса инсаннахсса цадакьари увкуну. («ХIашияту ширвани», «Иаьнату-тIалибин»)

БучIиссарив ца хIайван цамуних баххана буван, масала, оьл буллуну ятту буцин ва м.ц.?

Ца хIайван цамуних баххана буван бучIиссар (оьл цамур оьлих, ца оьл кIинних ва м.ц.). Мукунма, чIивисса хIайван хъунмуних баххана бувангу ихтияр дуссар, сайки ца кIиссаксса балугъ хъунмасса хIайвандалух булурчагу. Чапалссаннун ккаллисса хIайвант бахлан ягу баххана буллан ихтияр дакъассар. Масала, къабучIиссар ккаччих ккаччи баххана буван ягу ккаччи буллуну яттил хIайван буцин. Букан хIалалсса ягу хIарамсса хIайвандалул дикI сагъсса хIайвандалух даххана дуллангу къабучIиссар, бунагьссар. («Ал-мажмуъ шархI ал-Мугьаззаб» «Нигьаят ал-мухIтаж», «ТухIфат ал-мухIтаж», «Мингьаж ат-тIалибин»)

«Сажда-сагьви» ссайн учайссар?

«Сажда-сагьви» учайссар чакливу аттахIияту дурккуну махъ бувайсса кIива суждалийн учайссар. Му бувну хъинссар кIива кIанттай:

1) Чакливу «абъаьз1» къадурну личIарча, масала, кIилчинмур ракааьтрал аттахIияту ягу кIюрххил чаклил магьдина дуккин хъама битарча.

2) Чакливу дуван къабучIисса, амма чак зия къабувайсса тIул дуварча, масала хъамабитала хьуну ххисса ракааьт дуварча. 1«Аьбъаьз» учайссар чакливу дурну хъинсса, къабуварча ссалам булуннин сажда-сагьви буван аьркинсса аьмаллайн. («ТухIфатуль-мухIтаж»)

Вяркъу букан хIалалссарив?

Жулва мазгьабрайн бувну лухIи хъатIу, вяркъу, хъатIу, чIяйкъягъу букан хIарамссар, къабучIиссар. Цаппара цайми аьлимтурал тIимунин бувну, миннува букан къабучIиссар так ливтIусса хIайвантрал дикI дукайми ва инсаннан зарал бувайми. («Равзату-тIалибин» «Тарх ат-тасриб фи шархI ат-Такриб», «ХIаят аль-хIаяван алкубра»)

Ижаралий (аренда) лавсъсса къатлуву цIу ларчун щалва ччуччирча, ижаралий лавсманал зарал лахъан аьркинссарив?

Ижаралий лавсъсса къатта ччуччирча, лавсманай ялув бакъассар залуннан бивсса зарал лахъаву, так ганал баччи бакъулшиву дурну дакъахьурча. Къатлул заллу ухьурча хьумунил аьй ижаралий лавсманайн дутлай, цала мукъурттил барашинна дуван кIива саняткар (специалист) уцин аьркинссар. Аьй исват дуллалисса хIучча бакъахьурча, ижаралий лавсманал зиян лахъан къааьркинссар. («ФатхIуль-муин», «ХIашиятул-жамал», «ТухIфат ал-мухIтаж», «Мугниль-мухIтаж»).

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


Мяърипат ва тарбия

Ххуйсса хасият, тIул-тIабиаьт, адав дуну оьрчI, душ тарбия баву – му хъанахъиссар буттал цалва авладран дуллалисса хъинну кьимат лавайсса зат. Мукунсса тарбия дулаврил гьануну хьун аьркинссар жулва оьрчIру чIивину бунава мий хъуни хъанахъиссаксса минная инсаншиву дусса, хасият ххуйсса халкь...


Суал-жаваб

БучIиссарив мизитраву чIирайн ттиликI рирщуну шанан? Мизитраву шанан бучIиссар инсан «джунуб» хьуну (чурх шюшин, гъуслу буван аьркинну) акъахьурча ва гиву чак буллалиминнахун ахчилай, гай къума буллай акъахьурча. Вай шартIру биттур къадуварча, мизитраву шанан къабучIиссар,...


ЖугьутIнал суаллу

Оьмар-асхIаб халифну усса чIумал муначIан ца жугьутI увкIун ур. Идавсил ﷺ мизитравунгу увххун, Абу Аюб аль-Ансаринал чIарав щяивкIсса Оьмар-асхIабнахгу урувгун ганал цIувххуну бур: «Инарав инсантурахь цIуххаву дувайма, амма вихьва щилчIав къацIуххайма, муъминтурал хъунама, амма вил хъунама...


Дагъусттаннайн дурксса кьини

Апрель зурул байбихьулий Дагъусттаннай гужсса гъараллу лачIлай, марххалтту буллай, хъунисса зараллу хьунни инсантурал къатта-къушлин, хъу-лухччилун, ризкьилун, ххуллурдан. Инттухунмай бувсса кIусса марххалттанул Хъусращиял ва Ккуллал шяраваллан хъунисса зараллу биян бунни, гъараллая хъунмасса зарал...


ХIаж байсса барз

Бусурманнал календарьданул махъва-махъмур Зуль-ХIижжа барзри. Ва зурул цIанил мяънагу – ХIаж байсса барз тIиссар. Гьарца шинал Зуль-ХIижжа зуруйри хъунмамур ХIаж бувайсса, цамур чIумал буван къашайссар. ЧIивимур ХIаж – Оьмра – ччимур чIумал буван ихтияр дуссар.   Ва зурул...