Суал-жаваб

Суал-жаваб

 

 

 

 

Суал-жаваб

 

Чаклил чIун дуркIун махъ аьрххилийн увксса инсаннан бучIиссарив чакру кутIа буллан ва кунничIан ку ласлан?

Шафии мазгьабрал агьаммур хIуччалийн бувну, чаклил чIун дуркIун махъ цува усса кIанттава сапарданийн увкманан бучIиссар чакру кунничIан ку ласлан ва кутIа буллан.

(«Аль-мажмуъ», «ШархIуль-мугьаззаб», «ФатхIул-аьллам»)

 

ОьрчIан суннат лазерданух буван бучIиссарив, ягу чара бакъа чIиллухрив буван аьркинсса?

Суннат баврил мяъна – кьукьин аьркинсса касак кьукьавур, ссах кьукьирчагу личIишиву дакъассар.

(«Бугъятул-мустаршидин»)

 

ХIатталлив инсан уччайхту гьаттайн щин дутIаву Исламраву дуссарив ягу укуннасса аьдатрив?

«Ал-БахIру-Раикь» тIисса луттираву чивчумунин бувну, гьаттайн щин дутIаврил мяъна, га кьянкьа, цIакь давури. «Ад-Дуррул-Мухтар» тIисса луттираву чивчуну бур гьаттайн щин дутIайссар ганийсса аьрщи мурчал къаласун-шиврул тIий.

Вай махъру бувчIин буллай имам Ибну Аьбидиннул увкуссар: «Му бакъассагу, мукун баву – суннатссар. Цанчирча, Идавсил ﷺ буюр бувну бивкIссар Сяъдлул ва цала арснал Ибрагьимлул гьаттардийн щин дутIияра куну». (Абу Давуд)

 

БучIиссарив ца хIайван цамуних баххана буван, масала, оьл буллуну ятту

буцин?

Ца хIайван цамуних баххана буван бучIиссар (оьл оьлих, ца оьл кIинних ва м.ц.). Мукунма, чIивисса хIайван хъунмуних баххана бувангу ихтияр дуссар, сайки ца кIиссаксса балугъ хъунмасса хIайвандалух булурчагу.

Чапалссаннун ккаллисса хIайвант баххан ягу баххана буллан ихтияр дакъассар. Масала, къабучIиссар ккаччих ккаччи баххана буван ягу ккаччи буллуну яттил хIайван буцин.

Букан хIалалсса ягу хIарамсса хIайвандалул дикI сагъсса хIайвандалух даххана дуллангу къабучIиссар, бунагьссар.

(«Ал-мажмуъ шархI ал-Мугьаззаб» «Нигьаят ал-мухIтаж», «ТухIфат ал-мухIтаж», «Мингьаж ат-тIалибин»)

 

БакI чартIи баврия диндалуву ци увкуну бур?

БакI чартIи баву дагьайссар я бунагь бакъасса, чири бакъасса тIуллавун (мубах).

Ялавай кIицI лавгсса кIанттурдаву тIурча, бакI чартIи баву хъинссар, суннатссар:

– хIажлив ягу оьмралий чартIи баву;

– бувну арулчинсса кьини оьрчIал бакI чартIи баву;

– чапурчунал Ислам кьамул дувайхту;

– бакIрай чIарарду дитаврия инсаннан зарал биянтIий бухьурча;

– бакIрайсса чIарарду лази-лакьи дуллан захIмат хъанай бухьурча;

– лахъисса кIиз битаву духIин дакъултрал лишан хьуну, инсаннал сий-кьимат, узданшиву кьюкьлай духьурча.

(«ТухIфатул-мухIтаж» ва «ХIаваши Ширвани», «Мугънил-МухIтаж»)

 

 

Дукра дуркуну махъ чири ливтIуминнайн бияннав тIий дуаь дуллан бикIай. Мукун буллан диндалуву ихтияр дуллуну дурив?

Цадакьа хIисаврай дукан дирхьусса дукра духьурча, му цадакьалул чири ивкIуманан булун бучIиссар, цаймигу чирисса давурттал чири булун бучIисса кунма.

Чири ливтIуминнайн бияншиврул дукра дуркуну махъ дуаь дуван бучIиссар ягу дукралул залуннал хьхьичIра дакIниву ният (нанижат) дувайссар, ва пулансса инсаннахсса цадакьари увкуну.

(«ХIашияту ширвани», «Иаьнату-тIалибин»)

 

ЧIарах жаназа ларсун нанисса чIумал ца-цавай лавай бизай. Мукун бизаврия диндалуву ци увкуну бур?

«Нигьаятул-мухIтаж» тIисса луттираву чивчуну бур: «ИвкIусса бусурманчунал (сайки жагьилсса, балугъравун къаивсса оьрмулуву накьлу хьуманалсса духьурчагу) жаназа чIарах ларсун нанисса чIумал лавай бивзун хъинссар, мунал чулухунмайсса хIурмат ва кьадру-кьимат ккаккан буваншиврул.

 

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Буллугъшиврул душмантал

Аваданшиву ягу мискиншиву ца дуциндалий кIул дуван, царай цинцилттай дишин шайсса задру дакъар. Ца инсаннал мискиншиврун ккалли дувансса тагьар цаманан аваданшивуну чIалан дикIай. Мукунма, цаннан аваданшивуну чIалачIимур, цаманал мискиншивуну хIисав дуван бюхъай.   ДакIниву хIакьсса иман...


Суал-жаваб

Жува кIюрххил чаклил кIилчинмур ракааьтраву дуккару «КьунутI» («Магьдина») тIисса дуаь. Жяматращал чак буллай унува имамнал му къадуккирча ци буван аьркинссар? Имамнал кIюрххил чакливу «КьунутI» къадуккирча, мунал хъирив чак буллалиманахь ихтияр дуссар цаллалу...


Идавсин ﷺ ххирамий

Жуна кIулну ухьурча лахъисса оьрму бувтсса, чанну къашавай хъанай ивкIсса, хъус-маэшат гьарзасса, цанма ччисса куццуй ялапар хъанай ивкIсса инсан, жува бикIару мунай дакI мяш хъанай. Амма мукунсса инсаннал тIуллу, аьмаллу ххуйсса бивкIун бакъахьурча, му бувтсса оьрмулия цукунчIавсса хайр...


Шинал дайдихьу

Бусурманнал календарьданул (гьижралул) цIусса шин дайдишайссар МухIаррам зуруя. Ванил ца агьамшивугу – инсаннал цала оьрмулул, тIуллал, давурттал хIисав дувайсса чIун хъанахъиссар. Оьмар-асхIабнал увкуссар: «Зула оьрмулул хIисав зува ласияра, зуятура хIисав ласуннин (дунияллия...


Имам Гъазалил насихIатру

Исламрал тарихраву ца яла машгьурма аьлимчу ивкIссар имам МухIаммад Абу ХIамид аль-Гъазали. Ганан ХIужжатуль-Ислам – «Исламрал ХIучча» тIисса ялунцIа дирзун диркIссар. Имамнал луттирду азарда шинал мутталий бусурманнал умматран чаннайн буккансса чаннацIукуну хъанай бур. Шикку...