Суал-жаваб

Суал-жаваб

 

 

 

 

Суал-жаваб

 

Чаклил чIун дуркIун махъ аьрххилийн увксса инсаннан бучIиссарив чакру кутIа буллан ва кунничIан ку ласлан?

Шафии мазгьабрал агьаммур хIуччалийн бувну, чаклил чIун дуркIун махъ цува усса кIанттава сапарданийн увкманан бучIиссар чакру кунничIан ку ласлан ва кутIа буллан.

(«Аль-мажмуъ», «ШархIуль-мугьаззаб», «ФатхIул-аьллам»)

 

ОьрчIан суннат лазерданух буван бучIиссарив, ягу чара бакъа чIиллухрив буван аьркинсса?

Суннат баврил мяъна – кьукьин аьркинсса касак кьукьавур, ссах кьукьирчагу личIишиву дакъассар.

(«Бугъятул-мустаршидин»)

 

ХIатталлив инсан уччайхту гьаттайн щин дутIаву Исламраву дуссарив ягу укуннасса аьдатрив?

«Ал-БахIру-Раикь» тIисса луттираву чивчумунин бувну, гьаттайн щин дутIаврил мяъна, га кьянкьа, цIакь давури. «Ад-Дуррул-Мухтар» тIисса луттираву чивчуну бур гьаттайн щин дутIайссар ганийсса аьрщи мурчал къаласун-шиврул тIий.

Вай махъру бувчIин буллай имам Ибну Аьбидиннул увкуссар: «Му бакъассагу, мукун баву – суннатссар. Цанчирча, Идавсил ﷺ буюр бувну бивкIссар Сяъдлул ва цала арснал Ибрагьимлул гьаттардийн щин дутIияра куну». (Абу Давуд)

 

БучIиссарив ца хIайван цамуних баххана буван, масала, оьл буллуну ятту

буцин?

Ца хIайван цамуних баххана буван бучIиссар (оьл оьлих, ца оьл кIинних ва м.ц.). Мукунма, чIивисса хIайван хъунмуних баххана бувангу ихтияр дуссар, сайки ца кIиссаксса балугъ хъунмасса хIайвандалух булурчагу.

Чапалссаннун ккаллисса хIайвант баххан ягу баххана буллан ихтияр дакъассар. Масала, къабучIиссар ккаччих ккаччи баххана буван ягу ккаччи буллуну яттил хIайван буцин.

Букан хIалалсса ягу хIарамсса хIайвандалул дикI сагъсса хIайвандалух даххана дуллангу къабучIиссар, бунагьссар.

(«Ал-мажмуъ шархI ал-Мугьаззаб» «Нигьаят ал-мухIтаж», «ТухIфат ал-мухIтаж», «Мингьаж ат-тIалибин»)

 

БакI чартIи баврия диндалуву ци увкуну бур?

БакI чартIи баву дагьайссар я бунагь бакъасса, чири бакъасса тIуллавун (мубах).

Ялавай кIицI лавгсса кIанттурдаву тIурча, бакI чартIи баву хъинссар, суннатссар:

– хIажлив ягу оьмралий чартIи баву;

– бувну арулчинсса кьини оьрчIал бакI чартIи баву;

– чапурчунал Ислам кьамул дувайхту;

– бакIрай чIарарду дитаврия инсаннан зарал биянтIий бухьурча;

– бакIрайсса чIарарду лази-лакьи дуллан захIмат хъанай бухьурча;

– лахъисса кIиз битаву духIин дакъултрал лишан хьуну, инсаннал сий-кьимат, узданшиву кьюкьлай духьурча.

(«ТухIфатул-мухIтаж» ва «ХIаваши Ширвани», «Мугънил-МухIтаж»)

 

 

Дукра дуркуну махъ чири ливтIуминнайн бияннав тIий дуаь дуллан бикIай. Мукун буллан диндалуву ихтияр дуллуну дурив?

Цадакьа хIисаврай дукан дирхьусса дукра духьурча, му цадакьалул чири ивкIуманан булун бучIиссар, цаймигу чирисса давурттал чири булун бучIисса кунма.

Чири ливтIуминнайн бияншиврул дукра дуркуну махъ дуаь дуван бучIиссар ягу дукралул залуннал хьхьичIра дакIниву ният (нанижат) дувайссар, ва пулансса инсаннахсса цадакьари увкуну.

(«ХIашияту ширвани», «Иаьнату-тIалибин»)

 

ЧIарах жаназа ларсун нанисса чIумал ца-цавай лавай бизай. Мукун бизаврия диндалуву ци увкуну бур?

«Нигьаятул-мухIтаж» тIисса луттираву чивчуну бур: «ИвкIусса бусурманчунал (сайки жагьилсса, балугъравун къаивсса оьрмулуву накьлу хьуманалсса духьурчагу) жаназа чIарах ларсун нанисса чIумал лавай бивзун хъинссар, мунал чулухунмайсса хIурмат ва кьадру-кьимат ккаккан буваншиврул.

 

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Оьрмулуву яла агьаммур

Жунма гьарцаннан кIулну бикIан аьркинссар жува ва дунияллийн циван бувкссарув. ЧIявусса инсантал, хаснува философтал, бикIай луглай оьрмулул мурадрах, амма инсаннал аькьлулул ссуссукьушиврул цIаний, цала дакIнин ччимур оьрмулул мурад бухьунссар тIисса хIукмулийн бучIай.   Миннахь цIуххирча,...


ХIурмат бушиву – Заннайн мютIишивур

Аллагьнайн ﷻ икрам-эбадат дуваву къуртал къашайссар так ца чак баврийну, зума дугьаврийну, Кьуръан буккаврийну ягу зикрирду буллалаврийну. Аллагьнайн ﷻ эбадат дуваву – му хъанахъиссар инсаннал оьрмулуву буллалисса, хъанахъисса цимурца ишру Аллагьнайн мютIину баву. Дукра дукаву бикIу,...


Шинал дайдихьу

Бусурманнал календарьданул (гьижралул) цIусса шин дайдишайссар МухIаррам зуруя. Ванил ца агьамшивугу – инсаннал цала оьрмулул, тIуллал, давурттал хIисав дувайсса чIун хъанахъиссар. Оьмар-асхIабнал увкуссар: «Зула оьрмулул хIисав зува ласияра, зуятура хIисав ласуннин (дунияллия...


«Шанма бутIул ца бутIа»

Кьуръандалувусса ца яла бюхттулмур сура хъанай бур «Аль-Ихлас» («Кьулгьу»). Ва суралул хIакъираву жучIанма бивну бур тамансса Идавсил ﷺ хIадисру.   Шанма бутIул ца бутIа Абу Саид аль-Худрил бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ цалва асхIабтурахь цIувххушиву: «Ца...


АхIмакьманал лишан

ХьхьичIазаманнай ца аькьлукар най ивкIун ур цала иширттай Бухаралив. Ганан ххуллул гьалмахчуну бакIрайн агьну ур хъинну маз чIявусса адимина. Ганал аькьлукарнахьхьун чIявусса суаллу буллай, жаваб дулуннин къаавцIуну, цала ва цайминнал оьрмурдавасса ишругу буслай, ивкIун ур.   Акьлукар...