Суал-жаваб

Имамнал хъирив кIюрххил чак буллалиманал «магьдина» цукун дуккин аьркинссар?
Имамнал хъирив чак буллалиманал «Фа иннака такьзи» тIисса кIанайн бияннин «амин» учайссар. Гания гихунмай «настагъфирука» тIисса кIанайн бияннин имамнащал архIал дуккайссар. Ялагу салаватрайн бияннин «амин» учайссар, салават имамнащал архIал дуккайссар. Салаватрал хъиривсса дуаь дурккукунгу «амин» учайссар.
(«ФатхIуль Аьллам»)
Чак буллалисса чIумал яру тIивтIуну хъинссарив ягу лавкьуну?
Чакливу яру лакьин бучIиссар, амма яругу тIивтIуну, сужда бувайни ненттабакI бишайсса кIанайн урувгун икIаву хъинссар. Так «АттахIиятулуву» «илла Ллагь» учайсса чIумал гьаз байсса урчIамур канил кIиссурах ургаву хъинссар. Чакливу хIузур, хушуъ бугьан хъанай бакъахьурча, яру лавкьуну битаву хъинссар. Чак буллай унува хьхьичI урган къабучIисса зад духьурча, чара бакъа яру лакьин аьркинссар.
На ца инсаннахьхьун буржирай арцу дуллуссия ряхва зурува махъуннай зана дуванну. Амма ттул захIматшивуртту хьуну, арцу аьркин хьунни. БучIиссарив чIун дирну дакъанура бурж лахъаву тIалав буван?
Арцу чIумуйсса буржирай дулаву – хъанахъисса кьутIи (договор). Му кьутIи биттур дуварча хъинссар, амма чIун ларгун дакъанура бурж тIалав буван ихтияр дуссар. Мукун тIалав дуварча, буржирай ларсманалгу чара бакъа зана дитан аьркинссар, каши дуну ухьурча. Имам Аль-Бухаринал бувцусса хIадисраву увкуну бур: «Зана битан каши дунура, тIалав бувсса бурж зана къабаву – зулмури».
ХIасил, бюхълай бунува бурж зана къабайма бунагькар – фасикь хъанахъиссар. Амма, бурж лавсма каши дакъасса, зана дуван къабюхъайсса ухьурча, буржирай дуллуманал ссавур дуван аьркинссар.
(«Аль-фатава аль-Халилия»)
БакIрай тIакьа ягу кьяпа бишаву суннатссар тIун бикIай. Муния чув
чивчуну буссар?
Адиминал бакIрай тIакьа дишаву суннатссар. Идавсил ﷺ оьрмулия бусласисса луттирдаву чивчуну бур ганал мудан бакIрай тIакьа дишайсса диркIшиву. Ялагу увкуну бур, Идавс ﷺ ва дунияллия лавгукун, цалла хъирив ганал мукьра тIакьа кьадиртшиву. Исламрал фикьгьилул (юриспруденция) луттирдаву увкуну бур, бакIрай зад дака чак баву къахъинссар тIий. ТIакьа хъанахъиссар бусурманчувнал лишан.
(«Фазаилуль ХIабиб», «Нуруль Оьюн»).
Ттухьхьун ца инсаннал ядуван дуллуна арцу. Утти га инсан ивкIунни, на ци буван аьркинссар вай арцун?
Ядуван дуллусса арцу залуннал варистуран зана дуван аьркинссар. Варистал бувагу бакъахьурча, бусурманнан, жамятран мюнпатран харж дувайссар.
Гьарца ттуршукулий дин цIу дуккан дувайсса аьлимчу (мужаддид) уккайссар тIар. Ми аьлимтал ца хъанахъиссар?
МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисраву увкуну бур: «Гьарца ттуршукулул дайдихьулий Аллагьнал ва умматран дин цIу дуккан дувансса аьлимчу гьан увантIиссар». Цамур куццуй учин, Аллагьу Тааьланал тIайла увайссар ца аьлимчу, халкьуннан суннат цирив, бидъаь цирив бувчIин бувайсса. Му аьлимчунал загьир ва батIин элму дикIайссар. Мунаясса хайргу цинявппа бусурманнайн бияйссар.
Цалчинмур туршукулул мужаддид хъанахъиссар Оьмар бин Аьбдулаьзиз, кIилчинмунил – Имам Аш-Шафиъ, шамулчинмур аьсрулул мужаддид хъанахъиссар цавай аьлимтурал тIимунин бувну имам Ашари, цайминнал тIимунин бувну Ибну Сурайж. Мукьилчинмур ттуршукулул мужаддидталну ккаккан бувну бур: Исфирайини, Саалуки, Бакиллани, ххюйлчинмунил Имам Аль-Гъазали, ряххилчинмунил Фахруддин Ар-Рази ягу Имам Рафиъи, арулчинмунил – Ибн Даких Аль-Эд, мяйлчинмунил – Булкини ва Зайнуддин Иракьи ягу Ибну Бинти Майлак, урчIилчинмунил мужаддидтал Закария Аль-Ансари ягу Имам Ас-СуютIи, ацIилчинмур ттуршукулул мужаддид хъанахъиссар Ибну ХIажар аль-Хайсами ягу Имам МухIаммад Рамали. АцIния цалчинма мужаддид – Сайид КьутIбу Аьбдуллагь ибн Алави Аль-ХIаддад, ацIния кIилчинма – АхIмад бин Оьмар Аьлави.
(»Бугъятуль-Мустаршидин»).