Суал-жаваб
Цумур чIумал бучIиссар дахху-ласулул икьрал лиян дан?
Машан ларсъсса зад махъуннай зана дитаврил дуссар цаппара шартIру. Мукунсса иширттаву бусурман диндалуву ккаккан дурсса низам дурчIин дурну дур Дагъусттаннал Муфтиятрал фетвардал отделданул хIукмулуву.
Имам Шафиънал мазгьабрайн бувну дахху-ласулул икьраллу кIива журасса дикIайссар: ца инсаннал (даххул ягу ласул) сипталийну лиян дуван шайсса (аькьд аль-джаиз) ва так кIиягу рязину дакъа лиян дуван къашайсса (аькьд аль-лязим). Шариаьтрал тIалавшиннардайн бувну дурсса икьраллу дагьайссар так кIилчинмур журалувун (аькьд аль-лязим), ми ца инсаннал сипталийну лиян дангу къашайссар. Аммарив даххуща ва ласуща шайссар икьрал лиян даврил ихтияр ишла дан (аль-хияр). Ва ихтиярданулгу буссар цаппара журарду.
- «Хияр аль-маджлис». КIиягу дахху-ласу дуллалисса кIанай бунува, гичча гьаннин икьрал лиян дуван бучIиссар. Му чIумал цаннал учирча «На икьрал лиян дуллай ура», дахлахисса зад къадарххуссаннун ккаллиссар.
- «Хияр аш-шартI». Ва ишираву укунсса икьрал дувайссар: дарххусса хъусливу ци-дунугу ххуй къадизарча зана дитан бучIиссар куну. Мунил манзилгу – шанма гьантта. Шанма гьантта лавгун махъ мукунсса икьрал лиян дуван ихтияр дакъассар. Аммарив ва шартI ишла къадувайссар рибаъ хьун бюхъайсса иширттаву (масала, мусийх муси, арцух арцу ласайни, къалмух къама баххана бувайни ва м.ц.) ва мукунма цал арцу дуллуну яла зад ласайсса дахху-ласулул икьралдануву (мунийн «салям» учайссар).
- «Хияр аль-аьйб». Машан ларсъсса хъусливу цукунсса-дунугу аьй лякъирча бучIиссар га зана дитан, икьрал лиян дан. Аьй лякъайхту ласул мугьлат бакъа даххун баян бан аьркинссар, га зад ишла дуллангу къабучIиссар.
(«Мингьаж-атI-тIалибин»)
ИвкIусса инсаннал (жаназалул) лажиндарайн ппай учин бучIиссарив?
СалихIсса, уздансса, лайкьсса оьрму бувтсса инсаннал лажиндарайн ппай учин ихтияр дуссар. Цаппара диндалул аьлимтурал тIимунин бувну, ивкIуманал гъанминнан ганал лажиндарайн ппай учаву хъинссар, цайминнангу бучIиссар.
Бунагькарсса инсаннайн ппай учаву къахъинссар тIий бур.
(«Мугънил-МухIтаж»)
Чак бувну махъ цими ракааьт дурссарив щак хьурча, му чак цIунил бан аьркинссарив?
Чак бувну махъ щак хьурча цими ракааьт дурнавав, ягу ххишаласса рукну дурхьунссар ягу дан аьркинсса рукну къадурхьунссар тIисса, мунил чак зия къабайссар, къулагъас дан къааьркинссар.
Амма чак бувну махъ ниятраву ягу цалчинмур такбирдануву («Аллагьу акбар» учаву) щак хьурча, му чак къахIисавссар, цIуницIа буван аьркинссар.
(«ХIашиятул-Жамал», «Ал-ашбахI ва-н-назаир»)
Аллагь ﷻ уссарив акъассарив къакIулли тIисса инсан цу хъанахъиссар?
Мукунсса инсаннайн агностик учайссар. Агностицизм – философиялул ца къяртта хъанахъиссар. Мунин бувну, инсантураща мяйжанну кIул буван къашайссар Зал ушиву. Агностикнал Зал акъассар къаучайссар, амма ушиву тасттикьгу къабувайссар.
Масала, увагу къавихманал (атеист) Аллагь акъассар учайхьурча, агностиктурал учайссар бюхъайссар икIангу, амма къаикIангу бюхъайссар.
Агностикшиву, ссай гьану бивхьусса духьурчагу: философиялий, наукалий, теологиялий, ци цIа учирчагу: «философский скептицизм», «релятивизм», «нигилизм», «гносеологический пессимизм» – му чапуршивур. Мукунсса аькьида (дакI дацIаву) дусса инсан чапурчури, цанчирча, Аллагь ушивруй щак тIутIаву ягу Аллагь ушиву мяйжанну кIул буван къашайссар учаву – му чапуршивур.
(«ШархI аль-Аькьаид ан-Насафия»)