СУАЛ-ЖАВАБ

СУАЛ-ЖАВАБ

Сапарданийсса инсаннал хъатIан чак маркIачIанмуничIан лавсун буварча, яла шавай ивукун ттигу хъатIан чаклил чIун дурккун дакъахьурча, му чак цIунил буван аьркинссарив?

ХъатIан чак маркIачIанмуничIан лавсун кIивагу архIал бувсса инсан шавай ивукун, хъатIан чак цIунил буллан аьркиншиву дакъассар, сайки уттигу маркIачIан чаклил чIун ларгун дакъахьурчагу. Аьрххилийманал маркIачIан чак хъатIан чакличIан махъун бувтун, маркIачан чаклил чIун дунура шавай иярча, мунал маркIачIан чак буван аьркинссар, хъатIан чаклил чIун дучIаннин къаавцIуну. ХъатIан чаклил чIун дуркIукун иярчарив, мунал маркIачIан чак хъирив лавхъссаннун ккаллиссар, амма муних бунагь бакъассар. («ТухIфатуль мухIтаж» ва имам Ширванинал бувчIин бавуртту)

Чаклил чIун дуркIун махъ аьрххилийн увксса инсаннан бучIиссарив чакру кутIа буллан ва кунничIан ку ласлан?

Шафии мазгьабрал агьаммур хIуччалийн бувну, чаклил чIун дуркIун махъ цува усса кIанттава сапарданийн увкманан бучIиссар чакру кунничIан ку ласлан ва кутIа буллан. («Аль-мажмуъ», «ШархIуль-мугьаззаб», «ФатхIул-аьллам»)

Цуксса хIарачат булларчагу, ттуща чIявучин чак жяматраву буван къавхьуну, ягу жяматрайн чIал хьуну, навалу буван багьай. Мунил савав ци дуссарив кIул хьун ччива.

Хъунасса аьлимчу Абу Сулайман АдДаранил увкуну бур: «Жямат чак щилчIав лях къаличIантIиссар, так цалва буллалисса бунагьру сававну бакъасса». Вай мукъурттива жунма бувчIлай бур бунагьру къабулларча, чакругу жяматрай буллан бюхъантIишиву.

Ттун бавссар шагьрулул (шяраваллил) зуманивсса мизитраву бувсса нюжмарчак хIисав бакъассар тIий. Му тIайлассарив?

Нюжмар чаклил ца шартI – ца шяраваллил (ягу шагьрулул) дазурдаву баву. Мунияту, шяраваллил (шагьрулул) зуманивсса мизит му кIанттул мизитну ккалли бувайсса бухьурча, микку бувсса нюжмар-чак хIисавссар. («ТухIфатуль мухIтаж» ва имам Ширванинал бувчIин бавуртту, «Нигьаятуль-мухIтаж»)

Бусурман хъамитайпа щар шайхту ласнал фамилия ласун къабучIиссар тIун бикIай. ТIайлассарив?

Гьарца бусурманчунал цува ккалли уван аьркинссар цала кулпатран, цала тухумран. МухIаммад Идавсил ﷺ къадагъа дирхьуссар цала буттахъая, тухумрая арх буцлан. Ласнал фамилия ласаврил масала ххал бигьайссар мунил ниятрах бурувгун. Хъамитайпалул цила тухум, гьану-мина кьюлтI дуван ягу гъан-маччаминная арх хьун цамур фамилия ласлай бухьурча – му бунагьссар, къабучIиссар. Ласнал фамилия ласласисса щарссанил мунийну цуппа ласнал кулпатравун бувхшиву ккаккан бувансса ният духьурча, бунагь бакъассар, бучIиссар. («Далилуль фалихIин», «ТухIфатуль мухIтаж»)

Чулий агьну ягу утту ивхьуну Кьуръанналул аятирттах вичIи дихьлан бучIиссарив?

Имам Бухарил ва имам Муслимлул луттирдавусса хIадисраву бувсун бур МухIаммад Идавс ﷺ Аьйшал къатлуву Кьуръан ккалай ивкIшиву ссюрхъирдайн агьну. Имам ан-Нававил ва хIадис бувчIин буллай увкуну бур: «Ва хIадисрал буслай бур Кьуръан буккин бучIишиву утту ивхьуну ягу ссюрхъирдайн агьну». Амма Кьуръан буккаврил адав – марцIсса яннагу ларххун, никирттай щяивкIун, кьиблалул чулухунай кIура авну, паракьатну, иминну буккаву.

Бусурманнал дянив хъуна хьусса, амма ци диндалул, ци тухумрал уссарив къакIулсса инсан бусурманнал хIатталлив уччин бучIиссарив?

Бусурманнал дянив хъуна хьусса, амма ци диндалул уссарив къакIулсса инсан чапуршиврул лишанну ялун личин дуллай къаивкIхьурча, бусурманчунан ккалли увайссар, сайки мунал чак къабайсса, зума къадугьайсса диркIхьурчагу. Мукунсса инсаннаха жаназалул чакгу бувну, бусурманнал хIатталив уччайссар. («ХIашияту Ширвани»)

Жул шяраву бур дяъвилий ливтIуминнал цIарду чирчусса мемориал. Ца-цавай миккун лавгун кьулгьу-альхIам ккалан, дуаь дуллан бикIай. БучIиссарив мукун буллан?

Мемориалданул чIарав дуаь дуван ягу Кьуръан буккин ихтияр дуссар, амма хасну микку дуккаврия ляличIисса мюнпат бакъассар. Мукунсса кIанай ливтIусса бусурманнал цIарду духьукун, гайгу кIицI лавгун, дакIнин бивчуну, гайннахлу дуаь дуван ихтияр дуссар. Аммарив, мемориалданучIан Кьуръан буккин заназаву, микку кьулгьу баву аьдатравун багьан битан къабучIиссар, цанчирча, хъирив нанисса никирал «жул буттахъалгу шикку кьулгьу бувайссия, жувагу буллан аьркинссару» тIий, му иш диндалул ккаккан бувсса, фаризасса ягу суннатсса зад кунма къабулланшиврул.

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Яла хъинмур хъус...

34-мур бакI   Халкь хъинмунийн гьуз учин баву ва бунагьмуния буруччаву   Хъинмунийн кIункIу баву ва бунагьмуния буруччаву – хъинбаларду буллан буюр баву ва оьбала баврий къадагъа дишаву хъанахъиссар. Ибну Аьббаслул бувсун бур цала цIувххуну бивкIшиву МухIаммад Идавсихь ﷺ:...


Аькьлукарнал насихIатру

Ттизаманнул Сириянал диндалул аьлимчу АхIмад Шарифлул бувсун бур укунсса бусала.   Ца инсаннал цIувххуну бур аькьлукарнахь: «Инсантураву яла махIатталмур цумур хасиятри?» Аькьлукарнал жаваб дуллуну дур: Инсантуран оьрчIшиву бизар хьуну, анаварну хъуни хьун ччан бикIай, амма...


Ссавур дуван кумаг баймур

Идавсил ﷺ жунна ккаккан дурну дур ссавур дуван кумаг байсса азкар-дуаьртту: «КIюрххил чаклил хъирив ацIра дуаь дурккуманая Аллагь ﷻ рязи хьунтIиссар, Аллагьнал ﷻ му инсан уруччинтIиссар, миннувасса ххюра дунияллийсса оьрмулухассар, гайми ххюра ахиратраяссар.   «ХIасбия-Ллагьу...


Суал-жаваб

Щинавун оькьлакьисса инсан ккаккарча, га ххассал уваншиврул зума зия дуван бучIиссарив (щинавун ххяххарча майравух ягу кьацIливух щин духхан бюхъай)? Оьвкьуну нанисса инсан ххассал уваншиврул зума зия дуван ихтияр дуссар, ялунгума, чара бакъа ххассал уванмур буван аьркинссар. Амма мукун лирчIсса...


Кьамулмур цадакьа

Цадакьа тIисса мукъул мяъна хъинну гьартассар: ванивун буххайссар фаризасса закат ва инсаннан ка-кумаг баву. Инсаннал цува АллагьначIан ﷻ гъан хьуншиврул цаманнан хъус дулаврин учайссар цадакьа (аьрабрай – «садакьа»). Диндалул аьлимтурал луттирдаву ва мукъуйну чIявучин ккаккан...