Суал-жаваб

Суал-жаваб

Машан ларсъсса задраву диялдакъашиву ляркъуну зана дуллалисса чIумал ганил ялун ххи хьумунин ци бан аьркинссар, масала, оьлил бярч буварча?

Зана ритлатисса хъуслийн ххи хьумур гания личIи дуван къашайсса духьурча, га даххун зана дитайссар, масала, хIайван буч хьуну ягу чIи хъунма хьуну бухьурча.

Ххи хьумур дарххусса хъуслия личIи хьусса духьурча, му личIайссар машан ларсманан, масала, оьл машан лавсун бивкIун, зана битлатисса чIумал бярчгу бувну бухьурча, га бярч даххун зана къабитайссар. Аммарив оьл бахлахисса чIумал га бярч оьлил лякьлуву бивкIхьурча, гагу зана битан аьркинссар.

(«Мугънил-мухIтаж»)

 

Витрулул чак цумунийн учайссар?

Витру-чаклил чIун дикIайссар хъатIан чаклия махъ, кIюрххил чаклил чIун дияннин. Му суннатсса чакри. Мунил яла чанмур – ца ракааьтри, яла чIярумур – 11 ракааьтри. Амма ца ракааьтрай гьашиву къадурну, 3, 5, 7, 9 ягу 11 дуварча хъинссар.

Витрулул чак буван бучIиссар кIива куццуй:

  1. Циняр ракааьтру ца чаклийну дуван бучIиссар, ца ссаламгу буллуну. Микку «АттахIиятугу» цал дуккайссар, махъра-махъсса ракааьтраву. БучIиссар «АттахIияту» буккин махъра-махъмунил хьхьичIсса ракааьтравугу. Масала, 11-ра ракааьт дуллай ухьурча, 10-мур ва 11-мур ракааьтраву дуккайссар «АттахIияту», ягу так 11-муниву дуккайссар.

Витрулул чак шанна ракааьт дурну буллай ухьурча, шаннагу ца чаклийну бувну къахъинссар, му чIумал му шанна ракааьт дусса фаризасса маркIачIан чаклиха лахьлай бунутIий.

  1. Яла хъинмур кьяйда – кIи-кIира ракааьт дусса чакру буллай бавури, гьарца чакливу «АттахIиятугу» ккалай, «Ссаламгу» буллай. Махъра махъсса ца ракааьтгу цурдалу дувайссар.

Витрулул чак шанна ракааьт дурну буллай бухьурча, «АльхIамрал» хъирив цалчинмуниву сура «аль-Аъля», кIилчинмуниву «аль-Кафирун», шамулчинмуниву «аль-Ихлас» («Кьулгьу»), «аль-Фалакь» ва «ан-Нас» бувккуну хъинссар. Шамуннияр ххисса ракааьтру дурну буллай бухьурча, махъсса шанна ракааьтравугу вайва сурарду буккирча хъинссар.

(«ТухIфатуль-МухIтаж», «Нигьаятуль-МухIтаж», «ФатхIул-Муэн»).

 

Дукра канай байбишиннин хьхьичI чансса цIу зумув бишаву суннатссар тIутIаву тIайлассарив?

Дукра канай байбишиннин цIил къеппи зумув бишаву дукиялул адаври куну бур имам аль-Гъазалил луттираву. Мукун учаврин хIуччанугу Аьли-асхIаблул махъру бур: «ЦIил къеппи зумув бивхьуну дукра дайдишаву – арулцIалла цIуцIаврин дарманни».

Ттизаманнул медициналулгу тасттикь бувну бур дукралул хьхьичI бувкусса цIил зузи дувайшиву дукра лялиян дувайсса процессру, зузи бувайшиву тIин кIул шайсса рецепторду, дукра лялияву бигьа шайшиву. Дукралия махъ цIу букарча, мунил кислотно-щелочной баланс сантирайн дутайссар, зумувсса заралсса бактериярду литIун бувну, ккарччив кариес шаврия дуруччайссар куну бур.

 

Оьрмулухун Аллагьнайн ﷻ вихну къаивкIманал ивчIавайсса чIумал шагьадат дуртшиву так ца инсаннал тасттикь буварча, бучIиссарив га бусурманнал хIатталив уччин?

Ца салихIсса инсаннал барашинна дуварча пуланнал шагьадат дуртуна (бусурман хьуна) куну, мунал ялув циняв бивкIулул тIалавшиннардугу дурну (жаназа шюшаву, суру бишаву, жаназалул чак баву), му бусурманчу куна бусурманнал хIатталив уччайссар.

(«ХIашиятул-жамал»)

 

 

КIия инсан хьуна бавкьукун, кIинналвагу цал архIал «Ас-саламу аьлайкум» учирча, «Вааьлайкум ассалам» кусса жаваб къадулун бучIиссарив?

Кьуръандалуву увкуну бур: «Зухьхьунма ссалам булайхту, жаваб дулара мукуннасса ягу ганияр ххуйсса…» («Ан-Нисаъ» суралул 86-мур аят)

Ссалам булаву сунна хъанахъиссар (дурну хъинсса даву, аьмал), жаваб дулаву – фаризассар. Цамур куццуй учин, ссалам буллуманахьхьун чара бакъа жаваб дулун аьркинссар. Мунин бувну, кIинналвагу цал архIал ссалам булурча, кIинналагу чара бакъа «Вааьлайкум ас-салам» куну жаваб дулун аьркинссар.

Цаннал ссалам гаманаяр чансса хьхьхьичI буллуну бивкIхьурча, кIилчинманалсса жавабну ккаллиссар. Амма кIилчин буллуманал дакIниву нанижат диркIхьурча чара бакъа хьхьичI ссалам булун, му чIумал ганан аьркинссар «Вааьлайкум ассалам» куну жаваб дулун.

(«Мугънил-мухIтаж», «ТухIфатуль-МухIтаж»)

 

 

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Вила тагьар кIул дува

Гьарцама бусурманчунан агьамсса зад бур цаятува Аллагь ﷻ рязи хьунмур буллалаву. Заннал рязишиву дияйссар жуйвасса буржру биттур буллай, бунагьмуния арх буцлай, хъинбаларду гьарза буллай. Циняв чакру, зумарду, цадакьартту щаллу булларчагу, бакIравун суал буххай: Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса ттула тагьар...


ДакIурдийн сси бутаймур

Дунияллул, оьрмулул иширттахух, давурттахух лавгсса жунма чIявучин хIисав къашай Аллагьная ﷻ арх буллаллисса, жула дакIру вивату канакисса хасиятру. Мукунминнувасса ххюнния шикку чичинну.   Дукра чIяру даву Лякьазарашиву – инсаннал биялалул заэвшивур. Лякьа дурччусса чIумал дакI...


Суал-жаваб

Жува кIюрххил чаклил кIилчинмур ракааьтраву дуккару «КьунутI» («Магьдина») тIисса дуаь. Жяматращал чак буллай унува имамнал му къадуккирча ци буван аьркинссар? Имамнал кIюрххил чакливу «КьунутI» къадуккирча, мунал хъирив чак буллалиманахь ихтияр дуссар цаллалу...


АхIмакьманал лишан

ХьхьичIазаманнай ца аькьлукар най ивкIун ур цала иширттай Бухаралив. Ганан ххуллул гьалмахчуну бакIрайн агьну ур хъинну маз чIявусса адимина. Ганал аькьлукарнахьхьун чIявусса суаллу буллай, жаваб дулуннин къаавцIуну, цала ва цайминнал оьрмурдавасса ишругу буслай, ивкIун ур.   Акьлукар...


Шанма хIакь

Идавсил ﷺ хьхьичIунсса асхIабтал Салман аль-Фариси ва Абу Ад-Дарда цIакьсса дустал бивкIун бур. Гайннал дянив дусшиву, уссушиву дацIан дурну диркIссар МухIаммад Идавсил ﷺ.   Ца кьини Салман увкIун ур Абу Ад-ДардачIан хъамалу. Ганан хIисав хьуну бур хъинну мискинсса къуш ва цихара къулагъас...