Суал-жаваб
Мизитрава Акбар тIисса чIумал ца-цавайннал цала хъункIиссурттал михьирттайн ппай увкуну, яруннайх буккай. Мукун бувара куну буссарив диндалуву?
Имам Джамал ибн Аьбдуллагь Оьмар аль-Маккил цала фатвардаву чивчуну бур: «Ттухь цIувххуна азандалуву МухIаммад Идавсил ﷺ цIа кIицI лагайхту хъункIиссурттайн ппайгу куну яруннайх буккаврия: бучIиссарив ягу къабучIиссарив куну? На жаваб дуллуссия, му дуван бучIисса, ялунгу дурну хъинсса давури куну. Мунил хIакъиравусса бувчIин бавуртту дурну дур жула аьлимтурал луттирдаву».
ХIанафи мазгьабрал аьлимчу ТахIтавил цала луттираву яруннайх хъункIиссурттал михьру буккавриясса хIадисругу кIицI лавгун, чивчуну бур: «Укунсса хIадисирттава бивмур ишла бувайссар хъинсса аьмаллаву (фазаиль аль-аъмаль)».
Имам Ибн Аьбидиннул луттираву увкуну бур: «Ца аьлимчунал бувсун бур аль-Кухустанил чивчуну бушиву укун баву (хъункIиссуртайн ппайгу куну яруннайх буккаву) так азандалийн багьайсса бушиву. Кьамат ккалаккисса чIумал мукун баврия цичIав лявкъуну бакъар».
Чаклил 13 рукну дуссар учай. «Рукну» тIисса мукъул мяъна цири?
Рукну (рукн) учайссар чакливу чара бакъа дуван аьркинмунийн (фаризамунийн). Гайннувасса ца къадуварча, чак щаллу къашайссар (хIисав бакъассар).
Чаклил 13 рукну вайри:
- Ният (нанижат) даву.
- «Аллагьу акбар» учаву.
- Бивзун бацIаву.
- «АльхIам» («аль-ФатихIа») буккаву.
- Рукуъ даву (кару никирттай дирхьуну кьус бикIаву).
- Рукуърая бизаву (тIайла бацIаву).
- КIива сужда баву.
- КIивагу суждалул дянив щябикIаву.
- «АттахIияту» (Ташагьуд») дуккин щябикIаву.
- Махъра-махъмур ракааьтрай «АттахIияту» (Ташагьуд») дуккаву.
- Махъра-махъмур «АттахIиятулул» хъирив салават дутаву.
- Ссалам булаву.
- Ялув чирчусса рукнурдал низам (яржа) дуруччаву.
(«Мингьажу тIалибин»)
Чаклил хъирив бакIрайх ках учаврин цукунсса хIучча буссар?
Имам Нававил «Аль-Азкар» тIисса луттираву ва суалданул хIакъираву кIицI лавгун бур Анаслуясса хIадис: «Чак бувну махъ Идавсил ﷺ цала урчIамур каних бакIрайх кахгу увкуну, укунсса дуаь дуккайва: ««Ашгьаду алл́я иля́гьа илля-Лла́гьу ар-РахIма́ну-р-РахIи́м. Алла́гьумма азгьиб аьннил гьамма валь-хIазан».
«Найлуль-автIар» тIисса луттираву бур ТIабаранил бувцусса хIадис: «Чак бувну махъ Идавсил ﷺ урчIамур ка цала бакIрайхгу дуклай учайва: «Бисми-Лля́гьи ллязи́ ля́ иля́гьа илля́ гьува ар-РахIману-р-РахIим. Алла́гьумма азгьиб аьннил гьамма валь-хIазан».
«Бушраль-карим» тIисса луттираву бур: «Чак буллалиманал ссалам булайхту (чак къуртал байхту) урчIамур каних ненттабакIрайх кахгу увкуну шамилва «Астагъфиру-Лла́гь» учайссар. Хъирив шамилва учайссар: «Астагъфиру-Лла́гьаль-аьзи́ма ллязи́ ля́ иля́гьа илля́ гьуваль хIайал къайу́ма ва ату́бу иляйгьи». Яла бакIрайсса чIарардайх кахгу увкуну укунсса дуаь дуккайссар: «Бисми-Лля́гьи ллязи́ ля́ иля́гьа илля́ гьува ар-РахIману-р-РахIим. Алла́гьумма азгьиб аьннил гьамма валь-хIазан».
Мизитрал чIаххурай яхъанай унува гивун чаклийн къалагаву бунагьссарив?
Имам Аьли аль-Кьа́рил «Миркьат аль-Мафа́тIихI» тIисса луттираву чивчуну бур: «Ибну Аьббаслул ﷺ бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ увкумур: «Чаклийн оьвтIисса чIу (азан) бавну бунува мизитравун къалавгманал чак камил къашайссар, так ца агьамсса багьана бакъахьурча» (Аль-ХIаким).
Закария аль-Ансарил «Асналь-матIа́либ» тIисса луттираву увкуну бур: «Имам аш-Шафинал «Аль-Умм» тIисса луттираву кIа хIадис укун бувчIин бувну бур: «Мизитрал чIаххучунал чак камил шайссар так мизитраву буварча». Мизитрал чIаххучугу – акбарданул чIу баллалимари».
ХIасил:
Жяматращал чак баву – бусурманнал буржри (фарзуль-кифая). Ца шяраву ягу шагьрулий жяматрай чак щилчIав къабуварча, гиккусса циняв арамтал бунагьравун багьлагьиссар, хаснува мизитрал чIарав ялапар хъанахъими (микрофон ишла къабувну акбар тIисса чIу баллалими). Чак цаппараннал буварча, щалва жямат бунагьравун багьаврия ххассал шайссар.