Суал-жаваб

Суал-жаваб

Суал-жаваб

Бусурман акъаманал (чапурчунал) хъус дацин ягу зеххин ихтияр дуссарив диндалуву?

Бусурманчунахь ихтияр дакъассар чил хъус дацин. Мугъира ибн Шуаьблул бувсун бур цала Ислам кьамул дуваннин, чапуртурал дянив усса чIумал цалва инсанталгу ливтIуну гайннал хъус цанна ларсшиву. Му хъусгу ларсун Мугъира МухIаммад ИдавсичIан ﷺ увкIун, Ислам кьамул дурну дур. Идавсил ﷺ ганахь увкуну бур: «Вил бусурманшиву жу кьамул дуллалиссару, амма му хъус кьамул къадуллалиссару, ми жун аьркин дакъар, му бунагьравугу жу гьуртту къахьунну» (Бухари).

 

 

Ивзун авцIуну дукия дукан ягу хIачIия хIачIан къабучIиссар тIун бикIай. Дуссарив диндалуву мукунсса къадагъа?

Ца багьана бакъанува ччаннай бавцIуну дукра дукаву карагьатри (къахъинссар), амма муниву бунагь, хIарамшиву дакъассар. Мува куццуй, бивзун бавцIуну щин махIачIари увкусса Идавсил ﷺ амругу диндалул аьлимтурал карагьатну ккалли бувну бур.

(«Фатава имаму Навави»)

 

Адиминал шагьват гуж дувайсса даруртту букаву хIалалссарив?

Цала щарссанищалсса арарду ххуй буван, га бунагь баврия буруччинсса ниятрай мукунсса даруртту букан ихтияр дуссар. Аммарив ми даруртту чурххан заралсса бухьурча, букан къабучIиссар.

(«ФатхIул Муин»)

 

Кофе хIачIаву суннатссарив, муния чири шайссарив?

Идавсиясса ﷺ бусалардаву (хIадисирттаву) кофе хIачIан къабучIишиву ягу му хIачIаврил хъиншиву кIицI лавгун бакъар, мунияту му хIачIаву «мубахI» - хIалалсса тIул хъанахъиссар, мунил ляличIисса чири бакъассар.

Аммарив, кофе духьувкун чурх таза буккан бувайсса, хIал булайсса хIачIия, Аллагьнайн ﷻ эбадат ва цайми хъинсса тIуллу дуллансса гуж бучIаншиврул хIачIарча, му хIачIаврихгу чири хьунтIиссар.

Кофе хIарчIукун дуккайсса дуаьлия тIурча, машгьурсса хIадисирттал луттирдаву мукунсса ляличIисса дуаь дакъар. Мукун бунугу, му дуаь дуккин ихтияр дуссар.

(«Фатава ар-Рамли», «Фатава аль-Халили»)

 

 

Щялмахъсса хъа баврия диндалуву ци увкуну бур?

Щялмахъ бувсун хъа баву – хъуни бунагьирттавасса бунагьри. ХIадисраву увкуну бур: «Цама бусурманчунал хъуслийн тамахI бивхьуну щялмахъсса хъа бувманан Аллагь хьуна акьинтIиссар цайна сситтуй (Кьиямасса кьини)».

Аллагьнайн ﷻ ягу Аллагьнал ﷻ бюхттулсса цIардай бакъасса цамур задрайн хъа бавугу хIарамссар.

(«Кабаир», имам Загьаби)

 

Магьар бишин яла хъинмур чIун цумурди?

Шаввал ва Сафар зурдардий магьар бишаву хъинссар (суннатссар). МухIаммад Идавсил ﷺ Аьишатлущал магьар бивхьуссар Шаввал зуруй, цала душ ФатIимат Аьли-асхIаблун щар буллуссар Сафар зуруй.

Магьар мизитраву бивхьуну хъинссар. Цайми кьинирдайнияр, нюжмар кьини бишавугу хъинссар, цанчирча, му яла бусравмур кьини дунутIий.

Магьар бивхьуну хъинссар кIюрххицIунмай (ахттайн бизаннин), чIявусса салихIсса инсанталгу бавтIун. КIюрххицIуннай дурсса давриву барачат гьарзассар.

Шикку кIицI ларгмур дакъасса цамур чIун ласурча, магьар та биширчагу личIишиву дакъассар.

(«ТухIфатуль-мухIтаж», «Нигьаятуль-МухIтаж»)

 

 

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Нюжмар кьини дурну къахъинмур

Бусурмансса халкьуннал дур арулва гьантлий цал тикрал шайсса байран – нюжмар кьини. Му кьини бувсса хъинбалалух, эбадатрах цамур чIумалнияр гьарзасса чири шайссар. Муниятур нюжмар-кьини хъинбала-хъиншивуртту дуллай гьан дуван хIарачат буллан бикIайсса.   Му кьини дувайсса эбадатирттава...


Суал-жаваб

ХIан даххайсса тучандалуву бухгалтерну зун бучIиссарив? Мукунсса тучаннаву ва цаймигу хIанттия хайр ласласисса идарарттаву бухгалтерну ягу цайми къуллугъирттай зун ихтияр дакъассар, хIарамссар. Мунинсса далилнугу хъанахъиссар хIанттиха зузисса инсантурал ацIва журалий Идавсил ﷺ нааьна дурсса, имам...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...


ДакIнивусса загьру

ХьхьичIазаманнай ца душ щар хьуну, ласнал къатлуву ласнал ниттищал яхъанай бивкIун бур, ганиха къуллугъ буллай. Амма ласнал ниттил мудан ганий аьй-бювкьурду дуллай, яхI буван къабюхълай бивкIун бур. ХIукму бувну бур ласнал ниттин загьру буллуну дирчIан дуван.   Душ лавгун бур базаллуву...


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.   (Дайдихьу хьхьичIмур номерданий)   Ружмарданул чак бувну камилну кьаст дуруна, Цалва-цалва агьлулухь хIалал бити увкуна. Къумамий тархъан бувну душманмий дакьил бувну, Цайва-цайва ялувсса хIакьру тIайла...