Суал-жаваб

Суал-жаваб

Ца инсан заллусса хIайвандалул цаманал хъус зия дуварча, мунихлу залуннал жаваб дулун аьркинссарив. Му хIайван бивчIан бучIиссарив?

Заллу чIарав унува хIайвандалул зия дурсса хъуслих жаваб дулайссар залуннал – дяхтта ва хьхьувай.

Шяраваллил кьатIув канаки буван ита бакьайсса хIайвандалул дяхтта цуппалу (заллу чIарав акъа) канай бунува, хъув дургьумур зия дуварча, муних жаваб хIайвандалул залуннал къадулайссар.

Му иш хьхьувай хьурча, залуннал пикрибакъашиврул цIаний (масала, ппалнил нуз аьнт къадурну), заллу жаваблувссар зия дурмур лахъан. Агана залуннал личIлулшиву дурну диркIхьурча, му чIумал хьхьувайгу мунал жаваб къадулайссар, цанчирча, хъув дургьумур ядуллан бикIайссар дяхтта, хIайвант мюхчан бувайссар хьхьувай.

(Дяхтта хIайвант мюхчан бувайсса, хьхьувай хъурув къарал бувайсса аьдат дусса шяравалу духьурча, миккумур хIукмугу махъа чулинмайсса бикIантIиссар).

ХIайван шяравух (ягу шагьрулувух) канан ита бавкьума жаваблувссар мунил зия дурмуних, дяхтта бикIу, хьхьувай бикIу. Амма зия хьусса хъуслил залуннал пикрибакъашиву дурну диркIхьурча, масала багърал ягу хIаятрал къапу къалавкьуну, хIайвант бачайсса ххуллий зад кьадиртун, ягу хъус зия дуллалисса хIайван хIисав хьуну бунува лихъан къабувну, му чIумал хIайвандалул залуннай лахъаву ялув дакъассар.

Зарал бусса хIайвантрая тIурча, масала, ччиту – къатлувусса ягу хъювусса хъус зия дувайсса, мунил залуннал баччи бакъашиву дурну му ита бакьирча, цайминнал хъус зия дувайшиву кIулну бунува, му чIумалгу мунал жаваб дулун аьркинссар зия дурмуних. Хъус зия дувайшиву кIулну къабивкIхьурча, жаваб дулунгу къааьркинссар.

Хъус зия дуллалисса хIайван бивчIаврия тIурча, цамур куццуй мунил заралдания ххассал хьун бюхълай бухьурча, масала, зад рирщуну, чIу бувну, нигьа бусан бувну, бивчIан къабучIиссар. Цамур чаран бакъахьурча, бивчIангу бучIиссар, хъус зия дуллалисса чIумал ва хьхьичIвагу га хIайвандалул хъус зия дурну диркIшиву кIулну бухьурча.

(«ТухIфатуль-МухIтаж»)

КIюрххил чаклил хьхьичIсса суннат-чак шаппа бувну, фаризамур чак мизитраву буван гьан бучIиссарив?

ХIадисраву увкуну бур: «ХIарачат булувара чакру зула къатраву буллан! ХIакьну инсаннал бувайсса яла хъинмур чак шаппа бувмурди, так фаризасса чакру личIаннин»

Имам ан-Нававинал увкуну бур, ва хIадисраву кIицI лавгсса чакру – фаризасса чаклил хьхьичI ягу махъ бувайсса ратибат-чакру ва цаймигу суннатсса чакрури, куну.

Суннатсса чакру шаппа баврил куртIсса мяъна дуссар, цанчирча инсан ккаккиялун баврия (рияъ) урувччуну унутIий. Жунма кIулсса куццуй, ккаккиялул бувмуних чири къашайссар.

Ялагу ца мяъна – суннатсса чакру буллалисса къатлуву барачат гьарза шаву, малаиктал буххаву, щяйтIан арх бавури.

ХIасил, суннатсса чакру шаппа, фаризамий мизитраву буварча хъинссар.

Чакливу ягу дуаь дуллалисса чIумал бакI гьаз дуллан, яру ссавруннайн бурган буван бучIиссарив?

Чакливу лавай ургаву къахъинссар, цанчирча хIадисраву тIий бур: «Ссал пикрирдайри бикIайсса чакливу яру ссавруннайн бурган буллалими? Мукун мабуллардича, акъахьурча миннал яруннил чани ласун бюхъайссар!»

«Чакливу бакъа, дуаь дуллалисса чIумал ссавруннайн буругаврия тIурча, чIявуми аьлимтурал мунин ихтияр дуллуну дур. Кьади Иязлул увкуссар: «Кяъба чаклил кьибла бусса кунма, ссавгу дуаьлул кьиблари». Имам аль-Гъазалинал «аль-ИхIйа» тIисса луттираву чивчуну бур: «чаклин ивссукун дувайсса дуаь дуккайни яру ссавруннайн бурган баву хъинссар».

(«ХIашияту Шабрамал-лиси»)

Янналийн спирт экьи гьарча, му янналуву чак буван бучIиссарив?

Исламрал диндалул чIявумий аьлимтурал махъ цанин бувкIун бур инсан увччу увайсса гьарзад нажасну ккаллишиву. Мунин далилнугу буссар Кьуръандалул аят. Идавсилгу ﷺ увкуссар: «Гьарца увччу увайсса задрайн – «хамр» учайссар, «хамр» – хIарамссар».

ЦIанасса чIумал гьарца кIанттай спирт ишла дуллай бухьувкун, цаппара аьлимтурал мунин аьфву буссар куну бур.

Мукунма, духтуршиврул аьркиншиннаран ишла дуллалисса спирт янналийн лаярча, шюшингу мажал бакъахьурча, кIай аьлимтурал тIимунин чул бивщуну му янналуву чак буван бучIиссар. Амма имам Шафиинал мазгьабрайн бувну гьарца увччу уваймур нажасну ккаллину духьукун, му ишираву баччибакъашиву дуллан къабучIиссар.

Исламрахун къадаркьусса янна дуруххаву бунагьссрив?

Закария аль-Ансарил «ФатхIул-ваггьаб» тIисса луттираву чивчумунин бувну, дарзинан кIулну бухьурча ми янна лаххан къабучIисса кIанттай лахлантIишиву, мукунсса янна дуруххаву ва даххаву хIарамссар. Дарзинан мяйжанну кIулну бакъахьурча, ягу щак тIий ухьурча, мукунсса янна дуруххаву ва даххаву къахъинссар, амма бунагь бакъассар.

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


Дагъусттаннайн дурксса кьини

Апрель зурул байбихьулий Дагъусттаннай гужсса гъараллу лачIлай, марххалтту буллай, хъунисса зараллу хьунни инсантурал къатта-къушлин, хъу-лухччилун, ризкьилун, ххуллурдан. Инттухунмай бувсса кIусса марххалттанул Хъусращиял ва Ккуллал шяраваллан хъунисса зараллу биян бунни, гъараллая хъунмасса зарал...


Мяърипат ва тарбия

Ххуйсса хасият, тIул-тIабиаьт, адав дуну оьрчI, душ тарбия баву – му хъанахъиссар буттал цалва авладран дуллалисса хъинну кьимат лавайсса зат. Мукунсса тарбия дулаврил гьануну хьун аьркинссар жулва оьрчIру чIивину бунава мий хъуни хъанахъиссаксса минная инсаншиву дусса, хасият ххуйсса халкь...


Ссайгъат баву

Цаннал цаннан укра зад дулаву, ссайгъат баву ссуннатссар, Аллагьнал ﷻ ххуллий, Аллагь ﷻ рязи уван дуллай ухьурча. Му дулайнигу «на ва хъус вин укра дулав», – куну дулайманал учин аьркинссар. «Нагу кьамул дурссар», - куну, ласайманалгу учин аьркинссар. Мукун къакуну,...


Алфу ссалам хьуннав...

ТIабибнаха - назму, Заннаха - хIамди, Бунагьрал аьпвуну тIайла дацIаннав. Гъарибсса дакIнива бувккун лавгцири МустIафа Идавсил салават хьуннав.   ХIамдирал Залуннах ХIабибнал иман, ХIимаятраяту цIимилул бутIа – На бигьай ccиxIpyгy циняв санаъри, Аьрщарал Залуннайн ссаламну...


ЖугьутIнал суаллу

Оьмар-асхIаб халифну усса чIумал муначIан ца жугьутI увкIун ур. Идавсил ﷺ мизитравунгу увххун, Абу Аюб аль-Ансаринал чIарав щяивкIсса Оьмар-асхIабнахгу урувгун ганал цIувххуну бур: «Инарав инсантурахь цIуххаву дувайма, амма вихьва щилчIав къацIуххайма, муъминтурал хъунама, амма вил хъунама...