Суал-жаваб

Суал-жаваб

Ца инсан заллусса хIайвандалул цаманал хъус зия дуварча, мунихлу залуннал жаваб дулун аьркинссарив. Му хIайван бивчIан бучIиссарив?

Заллу чIарав унува хIайвандалул зия дурсса хъуслих жаваб дулайссар залуннал – дяхтта ва хьхьувай.

Шяраваллил кьатIув канаки буван ита бакьайсса хIайвандалул дяхтта цуппалу (заллу чIарав акъа) канай бунува, хъув дургьумур зия дуварча, муних жаваб хIайвандалул залуннал къадулайссар.

Му иш хьхьувай хьурча, залуннал пикрибакъашиврул цIаний (масала, ппалнил нуз аьнт къадурну), заллу жаваблувссар зия дурмур лахъан. Агана залуннал личIлулшиву дурну диркIхьурча, му чIумал хьхьувайгу мунал жаваб къадулайссар, цанчирча, хъув дургьумур ядуллан бикIайссар дяхтта, хIайвант мюхчан бувайссар хьхьувай.

(Дяхтта хIайвант мюхчан бувайсса, хьхьувай хъурув къарал бувайсса аьдат дусса шяравалу духьурча, миккумур хIукмугу махъа чулинмайсса бикIантIиссар).

ХIайван шяравух (ягу шагьрулувух) канан ита бавкьума жаваблувссар мунил зия дурмуних, дяхтта бикIу, хьхьувай бикIу. Амма зия хьусса хъуслил залуннал пикрибакъашиву дурну диркIхьурча, масала багърал ягу хIаятрал къапу къалавкьуну, хIайвант бачайсса ххуллий зад кьадиртун, ягу хъус зия дуллалисса хIайван хIисав хьуну бунува лихъан къабувну, му чIумал хIайвандалул залуннай лахъаву ялув дакъассар.

Зарал бусса хIайвантрая тIурча, масала, ччиту – къатлувусса ягу хъювусса хъус зия дувайсса, мунил залуннал баччи бакъашиву дурну му ита бакьирча, цайминнал хъус зия дувайшиву кIулну бунува, му чIумалгу мунал жаваб дулун аьркинссар зия дурмуних. Хъус зия дувайшиву кIулну къабивкIхьурча, жаваб дулунгу къааьркинссар.

Хъус зия дуллалисса хIайван бивчIаврия тIурча, цамур куццуй мунил заралдания ххассал хьун бюхълай бухьурча, масала, зад рирщуну, чIу бувну, нигьа бусан бувну, бивчIан къабучIиссар. Цамур чаран бакъахьурча, бивчIангу бучIиссар, хъус зия дуллалисса чIумал ва хьхьичIвагу га хIайвандалул хъус зия дурну диркIшиву кIулну бухьурча.

(«ТухIфатуль-МухIтаж»)

КIюрххил чаклил хьхьичIсса суннат-чак шаппа бувну, фаризамур чак мизитраву буван гьан бучIиссарив?

ХIадисраву увкуну бур: «ХIарачат булувара чакру зула къатраву буллан! ХIакьну инсаннал бувайсса яла хъинмур чак шаппа бувмурди, так фаризасса чакру личIаннин»

Имам ан-Нававинал увкуну бур, ва хIадисраву кIицI лавгсса чакру – фаризасса чаклил хьхьичI ягу махъ бувайсса ратибат-чакру ва цаймигу суннатсса чакрури, куну.

Суннатсса чакру шаппа баврил куртIсса мяъна дуссар, цанчирча инсан ккаккиялун баврия (рияъ) урувччуну унутIий. Жунма кIулсса куццуй, ккаккиялул бувмуних чири къашайссар.

Ялагу ца мяъна – суннатсса чакру буллалисса къатлуву барачат гьарза шаву, малаиктал буххаву, щяйтIан арх бавури.

ХIасил, суннатсса чакру шаппа, фаризамий мизитраву буварча хъинссар.

Чакливу ягу дуаь дуллалисса чIумал бакI гьаз дуллан, яру ссавруннайн бурган буван бучIиссарив?

Чакливу лавай ургаву къахъинссар, цанчирча хIадисраву тIий бур: «Ссал пикрирдайри бикIайсса чакливу яру ссавруннайн бурган буллалими? Мукун мабуллардича, акъахьурча миннал яруннил чани ласун бюхъайссар!»

«Чакливу бакъа, дуаь дуллалисса чIумал ссавруннайн буругаврия тIурча, чIявуми аьлимтурал мунин ихтияр дуллуну дур. Кьади Иязлул увкуссар: «Кяъба чаклил кьибла бусса кунма, ссавгу дуаьлул кьиблари». Имам аль-Гъазалинал «аль-ИхIйа» тIисса луттираву чивчуну бур: «чаклин ивссукун дувайсса дуаь дуккайни яру ссавруннайн бурган баву хъинссар».

(«ХIашияту Шабрамал-лиси»)

Янналийн спирт экьи гьарча, му янналуву чак буван бучIиссарив?

Исламрал диндалул чIявумий аьлимтурал махъ цанин бувкIун бур инсан увччу увайсса гьарзад нажасну ккаллишиву. Мунин далилнугу буссар Кьуръандалул аят. Идавсилгу ﷺ увкуссар: «Гьарца увччу увайсса задрайн – «хамр» учайссар, «хамр» – хIарамссар».

ЦIанасса чIумал гьарца кIанттай спирт ишла дуллай бухьувкун, цаппара аьлимтурал мунин аьфву буссар куну бур.

Мукунма, духтуршиврул аьркиншиннаран ишла дуллалисса спирт янналийн лаярча, шюшингу мажал бакъахьурча, кIай аьлимтурал тIимунин чул бивщуну му янналуву чак буван бучIиссар. Амма имам Шафиинал мазгьабрайн бувну гьарца увччу уваймур нажасну ккаллину духьукун, му ишираву баччибакъашиву дуллан къабучIиссар.

Исламрахун къадаркьусса янна дуруххаву бунагьссрив?

Закария аль-Ансарил «ФатхIул-ваггьаб» тIисса луттираву чивчумунин бувну, дарзинан кIулну бухьурча ми янна лаххан къабучIисса кIанттай лахлантIишиву, мукунсса янна дуруххаву ва даххаву хIарамссар. Дарзинан мяйжанну кIулну бакъахьурча, ягу щак тIий ухьурча, мукунсса янна дуруххаву ва даххаву къахъинссар, амма бунагь бакъассар.

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Нюжмар кьини дурну къахъинмур

Бусурмансса халкьуннал дур арулва гьантлий цал тикрал шайсса байран – нюжмар кьини. Му кьини бувсса хъинбалалух, эбадатрах цамур чIумалнияр гьарзасса чири шайссар. Муниятур нюжмар-кьини хъинбала-хъиншивуртту дуллай гьан дуван хIарачат буллан бикIайсса.   Му кьини дувайсса эбадатирттава...


Дуккаву бигьа хьуншиврул

Дайдирхьунни цIусса дуккаврил шин. Жунма кIулсса куццуй, Аллагьнал ﷻ цIа кIицI ларгун, Занная кумаг чIа увкуну дуллалисса давриву лябуккугу, барачатшивугу дикIайшиву. Дуккаву ккалли дуван бучIир ца яла захIматмур даврин. Мунин бувну, ва макьалалуву цачIун дурну дуссар дук-лакисса чIумал дурккуну...


ТIайла буккан ва хьуна бакьин

Аллагьнал ﷻ халкь ляхъан бувну бур, цайва бивхьусса амрурду биттур буллай, дакIурдивусса мурадирттайн билланшиврул. Аллагьнал ﷻ амрурдугу так дин-чаклийну къуртал къашайссар, ми амрурдал вивлавсун буссар инсаннал щалва оьрму. Оьрмулул мутталий инсаннан чIявуну аьрххи-ссапарданийн уккан багьай....


ДакIнивусса загьру

ХьхьичIазаманнай ца душ щар хьуну, ласнал къатлуву ласнал ниттищал яхъанай бивкIун бур, ганиха къуллугъ буллай. Амма ласнал ниттил мудан ганий аьй-бювкьурду дуллай, яхI буван къабюхълай бивкIун бур. ХIукму бувну бур ласнал ниттин загьру буллуну дирчIан дуван.   Душ лавгун бур базаллуву...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...