Суал-жаваб

Суал-жаваб

Исламраву нюжмар кьини маша буван ихтияр дуллуну дакъассар тIун бикIай. Бурив мукун увкуну диндалул аьлимтурал луттирдаву?

Нюжмар чаклил чIумал маша буван къадагъа дишаврин хIуччану хъанахъиссар Кьуръандалуву Аллагьнал ﷻ бувсса амру (мяъна): «Нюжмар кьини акбар учайхту чаклийн анавар буккияра, маша ва цайми давуртту кьадитияра. Маша бувну хьусса хайрдануяр чак баву хъинссар. Зун му кIулссания, чара бакъа абадлийсса неъматрайн кIункIу хьунтIиссияв». («аль-Джума» суралул 9-мур аят).

Диндалул аьлимтурал ва аятрава лавсун бур укунсса хIукмурду:

  1. Дахху-ласу дуллан ихтияр дакъассар нюжмар чаклин кIилчинмур азан бувккуну махъ, чак бувну къуртал хьуннин. Му чIумал чак баврихун бакъавхIусса иширтталсса буллан къабучIиссар, чаклин анавар буккан аьркинссар.
  2. Нюжмар чаклийн цалчинмур азан буккайхту кIилчинмур буккиннингу дахху-ласулул иширттаха зузаву къахъинссар (карагьат).

Вай хIукмурду багьайссар маша булларчагу цува чак буван чIал къахьуншиву дакI дарцIусса инсаннайн ва мизитраяту архну яхъанай уну, нюжмар чаклийн ачин багьлагьиманайн.

Нюжмар чаклийн ачин буржлувну акъаманангу къабучIиссар дахху-ласу дуллан чаклин ачин буржлувманащал. Масала, хъамитайпалун къабучIиссар мизитравун гьан аьркинсса адиминаща зад машан ласун ягу ганан даххан.

Шикку кIицI лавгсса къадагъалувун къадуххайссар чара бакъа аьркинсса зад машан ласаву, масала чаклин биссаву дувансса щин ласун багьлай бухьурча.

Чак бувну къуртал шайхту кIицI ларгсса къадагъарду яла лагайссар.

(«ТухIфатуль-МухIтаж» ва «ХIаваши Ширвани»)

 

 

 

Мизитраву навалу чак буллай унува, ялун бувкIми жяматрай буллай байбиширча, ттула чакгу бяличIан бувну, гайннащал жяматрай буван бучIиссарив?

«…Суннат-чак буллалисса инсаннан му чак къуртал буван аьркинссар, жямат чак личIаврия нигьачIин дакъахьурча. Жямат чак буваншиврул суннат чак бяличIан бувну хъинссар, цанчирча, жяматрай бувсса чаклил чири суннатсса чаклилмунияр хъунмасса бунутIий».

«… Цила чIумал буллалисса фаризасса чак бяличIан буван къабучIиссар, мунил чIун дуккавай духьурча. ЧIун дуккавай дакъахьурча, му чак бяличIан буван ихтияр дуссар, цIунил жяматращал буваншиврул. Мукунсса чIумал дакIниву ният дувайссар га чак суннатсса чаклийн кIура баян буван, яла кIира ракааьтгу щаллу дурну, ссалам буллуну чаклива уккайссар». («ХIашиятуль-Бужайрами»)

«Цила чIумалсса фаризасса чак буллалима кIира ракааьтгу дурну, шамулчинмур дуван лавай изарча, му чак щаллу бувну хъинссар, бяличIан бувну жяматращал бавунияр. Амма шанна ракааьт дурну ссалам булунгу ихтияр дуссар»

(«ТухIфатуль-МухIтаж»)

 

 

 

 

Суннат-чак буллалима имамну, фаризамур буллалима мунал хъирив авцIуну чак бан бучIиссарив?

Суннатсса чак буллалиманал ягу фаризасса чак хъирив лахълахъиманал хъирив авцIуну чак буван бучIиссар. Мукунма ихтияр дуссар ахттайн чак буллалиманал хъирив ахттакьун чак буван ва м.ц.

Аммарив чак мукунсса жяматрай бувнунияр цалва-цалвалу буварча хъинссар, цанчирча цаппара диндалул аьлимтурал тIимунин бувну мукунсса чак хIисав бакъассар.

(«ТухIфатуль-МухIтаж» ва «ХIаваши Ширвани»)

 

 

 

Гьаттал аьзаврая ссал ххассал бувайссар?

«ФатхIул-аьллам» тIисса луттираву чивчуну бур: «Гьаттал аьзаврая ххассал хьунччиманал мукьва зад биттур буван ва мукьва задрая мурахасну икIан аьркинссар. Биттур буван аьркинмур: гьарца чак цила чIумал баврил ялув ацIаву, чIявуну цадакьа баву, Кьуръан буккаву, чIявуну тасбихI баву. Вай мукьва аьмалданул гьав гьарта дурну, чанна лахъан дувайссар.

Мурахасну икIан аьркинмур: щялмахъ бусаву, халкь хъяврин баву, гъибат баву ва кIущалданул кIунтIру. Гьаттаву яла гужмур аьзав дикIайссар тIар янналийн багьлагьисса кIущалданул кIунтIрах къулагъас къадулларча».

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Ссятрал мутталий дурсса эбадатраяр ххирасса махъру

Дунияллийсса оьрму Аллагьу Тааьланал жунма буллуну бур Цала рязишиву тIалав дуллай, цIимилийн умуд бивхьуну яхъананшиврул. Аллагьнал, жува ххирану, мурадру щаллу бавугу бигьа бувну бур. Цала ИдавсийхчIин ﷺ Заннал жунма баян бувну бур цумирив хъунмасса чири хьуншиврул дувайсса бигьасса эбадатру....


Къатлуву барачат

Бур ца-цавай къатри, личIину авадансса ва хъуслил бувцIусса бакъахьурчагу, гиву бигьану ссихI ласун шайсса, дакI дигьа лагайсса. Гивун буххайхту кIул шай: шиву рахIатшиву, барачат, гъелишиву дур. Мукунма, хьунабакьай цаймигу – ххирасса хъус-кьайлул бувцIусса, марцIшиврул пар-пар тIисса, амма...


Мавлудрал барз

Рабиуль-авваль – бусурманнал календарьданул шамулчинмур барзри. Ва ккаллиссар яла агьаммий зурдардивасса цану. Жунма кIулсса куццуй, Рабиуль-авваль барз барачат хьуссар Аллагьнал ﷻ махъа-махъсса Илчи ﷺ, жуна ххирасса МухIаммад Идавс ﷺ дунияллийн уккаврийну. Идавс ﷺ халкьуннан рахIмуну,...


Аькьлукар ва халиф

Халиф Гьарун Рашидлул заманнай ивкIун ур Багьлюль тIисса салихIсса аькьлукар. Халиф чIун-чIумуй ганащал хьунаавкьуну ихтилат бувайсса бивкIун бур. Гьаруннул хъярч бувсса чIумалгу Багьлюллул хъинну аькьилсса жавабру дулайсса диркIун дур.   Ца кьини халифнал Багьлюль цачIана учIан увну,...


ТалихI ссаву буссар?

Циняв муния гъалгъа тIун бикIай, циняв муничIан кIункIу тIий бур, амма инсаннахь инава луглагимур бувчIин бува учирча, балжисса жаваб дулунма нажагьгу къалякъай.   Пикри бувара, инсан ур ца ххирасса ххазиналух луглай, амма му чув лабивтун буссарив, цукунсса буссарив къакIулну. Му хьхьичIунай...