Суал-жаваб

Суал-жаваб

Исламраву нюжмар кьини маша буван ихтияр дуллуну дакъассар тIун бикIай. Бурив мукун увкуну диндалул аьлимтурал луттирдаву?

Нюжмар чаклил чIумал маша буван къадагъа дишаврин хIуччану хъанахъиссар Кьуръандалуву Аллагьнал ﷻ бувсса амру (мяъна): «Нюжмар кьини акбар учайхту чаклийн анавар буккияра, маша ва цайми давуртту кьадитияра. Маша бувну хьусса хайрдануяр чак баву хъинссар. Зун му кIулссания, чара бакъа абадлийсса неъматрайн кIункIу хьунтIиссияв». («аль-Джума» суралул 9-мур аят).

Диндалул аьлимтурал ва аятрава лавсун бур укунсса хIукмурду:

  1. Дахху-ласу дуллан ихтияр дакъассар нюжмар чаклин кIилчинмур азан бувккуну махъ, чак бувну къуртал хьуннин. Му чIумал чак баврихун бакъавхIусса иширтталсса буллан къабучIиссар, чаклин анавар буккан аьркинссар.
  2. Нюжмар чаклийн цалчинмур азан буккайхту кIилчинмур буккиннингу дахху-ласулул иширттаха зузаву къахъинссар (карагьат).

Вай хIукмурду багьайссар маша булларчагу цува чак буван чIал къахьуншиву дакI дарцIусса инсаннайн ва мизитраяту архну яхъанай уну, нюжмар чаклийн ачин багьлагьиманайн.

Нюжмар чаклийн ачин буржлувну акъаманангу къабучIиссар дахху-ласу дуллан чаклин ачин буржлувманащал. Масала, хъамитайпалун къабучIиссар мизитравун гьан аьркинсса адиминаща зад машан ласун ягу ганан даххан.

Шикку кIицI лавгсса къадагъалувун къадуххайссар чара бакъа аьркинсса зад машан ласаву, масала чаклин биссаву дувансса щин ласун багьлай бухьурча.

Чак бувну къуртал шайхту кIицI ларгсса къадагъарду яла лагайссар.

(«ТухIфатуль-МухIтаж» ва «ХIаваши Ширвани»)

 

 

 

Мизитраву навалу чак буллай унува, ялун бувкIми жяматрай буллай байбиширча, ттула чакгу бяличIан бувну, гайннащал жяматрай буван бучIиссарив?

«…Суннат-чак буллалисса инсаннан му чак къуртал буван аьркинссар, жямат чак личIаврия нигьачIин дакъахьурча. Жямат чак буваншиврул суннат чак бяличIан бувну хъинссар, цанчирча, жяматрай бувсса чаклил чири суннатсса чаклилмунияр хъунмасса бунутIий».

«… Цила чIумал буллалисса фаризасса чак бяличIан буван къабучIиссар, мунил чIун дуккавай духьурча. ЧIун дуккавай дакъахьурча, му чак бяличIан буван ихтияр дуссар, цIунил жяматращал буваншиврул. Мукунсса чIумал дакIниву ният дувайссар га чак суннатсса чаклийн кIура баян буван, яла кIира ракааьтгу щаллу дурну, ссалам буллуну чаклива уккайссар». («ХIашиятуль-Бужайрами»)

«Цила чIумалсса фаризасса чак буллалима кIира ракааьтгу дурну, шамулчинмур дуван лавай изарча, му чак щаллу бувну хъинссар, бяличIан бувну жяматращал бавунияр. Амма шанна ракааьт дурну ссалам булунгу ихтияр дуссар»

(«ТухIфатуль-МухIтаж»)

 

 

 

 

Суннат-чак буллалима имамну, фаризамур буллалима мунал хъирив авцIуну чак бан бучIиссарив?

Суннатсса чак буллалиманал ягу фаризасса чак хъирив лахълахъиманал хъирив авцIуну чак буван бучIиссар. Мукунма ихтияр дуссар ахттайн чак буллалиманал хъирив ахттакьун чак буван ва м.ц.

Аммарив чак мукунсса жяматрай бувнунияр цалва-цалвалу буварча хъинссар, цанчирча цаппара диндалул аьлимтурал тIимунин бувну мукунсса чак хIисав бакъассар.

(«ТухIфатуль-МухIтаж» ва «ХIаваши Ширвани»)

 

 

 

Гьаттал аьзаврая ссал ххассал бувайссар?

«ФатхIул-аьллам» тIисса луттираву чивчуну бур: «Гьаттал аьзаврая ххассал хьунччиманал мукьва зад биттур буван ва мукьва задрая мурахасну икIан аьркинссар. Биттур буван аьркинмур: гьарца чак цила чIумал баврил ялув ацIаву, чIявуну цадакьа баву, Кьуръан буккаву, чIявуну тасбихI баву. Вай мукьва аьмалданул гьав гьарта дурну, чанна лахъан дувайссар.

Мурахасну икIан аьркинмур: щялмахъ бусаву, халкь хъяврин баву, гъибат баву ва кIущалданул кIунтIру. Гьаттаву яла гужмур аьзав дикIайссар тIар янналийн багьлагьисса кIущалданул кIунтIрах къулагъас къадулларча».

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Заннайн мютIисса кулпат

Кулпатрал оьрмулуву хъунмасса кIану бугьлагьиссар ласнал ва щарссанил дянивсса дакьаврил (гармониялул). Мунил хъунмур биялагу хъаннихьри. Ва макьалалуву бусанну цаппара маслихIатру, кулпат дакьаврил хIалданийн бучIан баву бигьа дуллалисса, цанчирча, мукунсса кулпатраву паракьатшиву, рахIатшиву ва...


ДакIнивусса загьру

ХьхьичIазаманнай ца душ щар хьуну, ласнал къатлуву ласнал ниттищал яхъанай бивкIун бур, ганиха къуллугъ буллай. Амма ласнал ниттил мудан ганий аьй-бювкьурду дуллай, яхI буван къабюхълай бивкIун бур. ХIукму бувну бур ласнал ниттин загьру буллуну дирчIан дуван.   Душ лавгун бур базаллуву...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...


Рабиуль-Авваль зурул мажлис

Рабиуль-Авваль зуруй МухIаммад Идавс ﷺ хъун уллай мавлудру дувайсса аьдат дур бусурманнал дянив. Мукунсса мажлис хьунни августрал 24-нний Гъази-Гъумук. Ванил сиптачиталну бувккунни Лакрал райондалул имам ХIабиб Баталов ва райондалул администрация.   Мажлис бувуна паркраву, байбивхьуна...


Дуклаки оьрчIал нитти-буттан кумагран

ОьрчIру хъуни баву – ца чулуха захIматсса ва жаваблувшиву хъуннасса, вамур чулухагу ххарисса даву дур. Гьарцагу инсаннан ччиссар цала оьрчI-душ талихIрайн бувккун, дурккусса инсан хьуну. Аммарив чIявуминнан мукунсса хьуншиврул ци дуллан аьркинссарив кIулну къабикIай. На хIадур бував дуклаки оьрчIру...