Суал-жаваб

Суал-жаваб

Суал-жаваб

Жямат-чакливу дувайсса рукнурду имамнал хъирив къадурну, ганащал архIал дулларча чак зия хьунтIиссарив?

Жяматраву имамнал хъирив чак буллалиманал (маъмумнал) гьарца рукну дуван аьркинссар имамнал хъирив, ганаяр хьхьичIун къаувккун. Маъмум цала рукнурду имамнащал архIал дуллай ухьурчагу, чак зия къашайссар, имамнаяр хьхьичIун къауккарча, амма мунан жяматраву чак баврил чири къахьунтIиссар.

Чак бахIаврил такбир – такбиратуль-ихIрам (цалчин «Аллагьу Акбар» учаву) чара бакъа имамнал хъирив бан аьркинссар, акъахьурча чак зия хьуссар.

Кьасттирай чакливу имамнаяр хьхьичIун уккаву бунагьссар (хIарамссар), хъиннува махъун агьавугу къахъинссар (карагьат).

(«Иаьнату-ТIалибин», «ТухIфатул-МухIтаж»)

 

Гьаттаву дикIайсса аьзаврая ссал ххассал бувайссар?

«ФатхIул-аьллам» тIисса луттираву чивчуну бур: «Гьаттал аьзаврая ххассал хьун ччиманал мукьва зад биттур буван ва мукьва задрая мурахасну икIан аьркинссар. Биттур буван аьркинмур: гьарца чак цила чIумал баврил ялув ацIаву, чIявуну садакьа баву, Кьуръан буккаву, чIявуну тасбихI баву. Вай мукьва аьмалланул гьав гьарта дурну чанна лахъан дувайссар.

Мурахасну икIан аьркинмур: щялмахъ бусаву, халкь хъяврин баву, гъибат баву ва кIущалданул кIунтIру. Гьаттаву яла гужмур аьзав дикIайссар тIар янналийн багьлагьисса кIущалланул кIунтIрах къулагъас къадувайманан».

 

 

Чаклил, зумалул ва м.ц. ниятру дакIниву дарча гьассарив ягу чара бакъа зумух ласун аьркинссарив?

Ният (нанижат) дакIниву душиву гьассар, амма мазрахгу учаву хъинссар, щак къаличIаншиврул.

(«Иаьнат атI-ТIалибин»)

 

 

Чаклийн оьвчайни бакъасса, цамур кIанттавугу «акбар» (азан) учайссарив?

Имам ибн ХIажар Гьайтамил «ТухIфатул-МухIтаж» тIисса луттираву кIицI лавгун бур азан бувккуну хъинсса кIанттурду:

  • дахьва бувсса оьрчIал вичIилухун;
  • къума лавгманайн, пашман хьуманайн;
  • жиндрал хьуманайн (жиндардил увгьуманайн);
  • сси бивзманайн (сситтувуманайн);
  • хIал, багьу-бизу аьжаив хьуманайн;
  • къизгъинсса талатавриву;
  • хъуслийн, къатлуйн цIу дагьсса чIумал;
  • жиндри чялиш буккайсса заманнаву;
  • аьрххилийн увккун наниманал хъирив (азан ва кьамат буккайссар);

Вай кIанттурдаву азан буккайни бюхъавай Кьиблалул чулинмай кIура баян аьркинссар, бюхълай бакъахьурча, хьусса чулинмай буккинссар.

(«ТухIфатул-МухIтаж», «Оьмдат аль-Муфти валь-Мустафти»)

 

 

Буржиравун агьманан га лахъаншиврул закатрал арцу дулурча, дуссарив ганахь ихтияр гай арцу цанма ччисса куццуй цамур кIанайн харж дан?

Буржирдавун багьми (аль-гъаримун) лайкьссар закат ласун. Мукунсса инсаннал цанна дуллусса закатрал арцу харж дувайссар так бурж лахъан, цамур кIанайн харж дуван ихтияр дакъассар. Сайки, мукунсса инсаннан бурж буллуманал хIалал битарча (багъишла битарча), закатрал арцу махъуннай зана дитан аьркинссар.

(«Аль-Мажмуъ ШархI аль-Мугьаззаб»)

 

Залуннал экьи лирчусса зад гьаз дурну ттунна дитан бучIиссарив?

Экьи дуртсса зад ляркъуманал цанна дитан ихтияр дуссар. Га канил дургьукун, ганил заллу ляркъума шайссар, га задран цанма ччимур буван ихтияргу дуссар. ХьхьичIвама залуннал махъуннай зана дуван ччан бикIарчагу, цIусса залуннахь ихтияр дуссар зана къадитан.

Амма хъус мяйжаннугу экьи лирчушиву кIулну бакъахьурча (масала цIинцI дичайсса кIанттайн дуртун дакъахьурча), хьхьичIвама залуннахь махъуннай тIалав дуван ихтияр дуссар.

(«Нигьаятуль-мухIтаж»)

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


ДакIнивусса загьру

ХьхьичIазаманнай ца душ щар хьуну, ласнал къатлуву ласнал ниттищал яхъанай бивкIун бур, ганиха къуллугъ буллай. Амма ласнал ниттил мудан ганий аьй-бювкьурду дуллай, яхI буван къабюхълай бивкIун бур. ХIукму бувну бур ласнал ниттин загьру буллуну дирчIан дуван.   Душ лавгун бур базаллуву...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...


Дуклаки оьрчIал нитти-буттан кумагран

ОьрчIру хъуни баву – ца чулуха захIматсса ва жаваблувшиву хъуннасса, вамур чулухагу ххарисса даву дур. Гьарцагу инсаннан ччиссар цала оьрчI-душ талихIрайн бувккун, дурккусса инсан хьуну. Аммарив чIявуминнан мукунсса хьуншиврул ци дуллан аьркинссарив кIулну къабикIай. На хIадур бував дуклаки оьрчIру...


Дуккаву бигьа хьуншиврул

Дайдирхьунни цIусса дуккаврил шин. Жунма кIулсса куццуй, Аллагьнал ﷻ цIа кIицI ларгун, Занная кумаг чIа увкуну дуллалисса давриву лябуккугу, барачатшивугу дикIайшиву. Дуккаву ккалли дуван бучIир ца яла захIматмур даврин. Мунин бувну, ва макьалалуву цачIун дурну дуссар дук-лакисса чIумал дурккуну...


Аькьлукартурал махъру

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIаб Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул увкуну бур: «Халкьуннал учай ххаллилсса махъру. Махъру ва тIуллу цасса инсанни талихIрайн уккантIисса. Махъру тIуллаха къалавхьхьума – аьй дуван лайкь хьумари».   Аьбдуллагь ибн Аьмрдухьхьун ца инсаннал буллуссар джигьадрал хIакъиравусса суал....