Суал-жаваб

Суал-жаваб

Суал-жаваб

Жямат-чакливу дувайсса рукнурду имамнал хъирив къадурну, ганащал архIал дулларча чак зия хьунтIиссарив?

Жяматраву имамнал хъирив чак буллалиманал (маъмумнал) гьарца рукну дуван аьркинссар имамнал хъирив, ганаяр хьхьичIун къаувккун. Маъмум цала рукнурду имамнащал архIал дуллай ухьурчагу, чак зия къашайссар, имамнаяр хьхьичIун къауккарча, амма мунан жяматраву чак баврил чири къахьунтIиссар.

Чак бахIаврил такбир – такбиратуль-ихIрам (цалчин «Аллагьу Акбар» учаву) чара бакъа имамнал хъирив бан аьркинссар, акъахьурча чак зия хьуссар.

Кьасттирай чакливу имамнаяр хьхьичIун уккаву бунагьссар (хIарамссар), хъиннува махъун агьавугу къахъинссар (карагьат).

(«Иаьнату-ТIалибин», «ТухIфатул-МухIтаж»)

 

Гьаттаву дикIайсса аьзаврая ссал ххассал бувайссар?

«ФатхIул-аьллам» тIисса луттираву чивчуну бур: «Гьаттал аьзаврая ххассал хьун ччиманал мукьва зад биттур буван ва мукьва задрая мурахасну икIан аьркинссар. Биттур буван аьркинмур: гьарца чак цила чIумал баврил ялув ацIаву, чIявуну садакьа баву, Кьуръан буккаву, чIявуну тасбихI баву. Вай мукьва аьмалланул гьав гьарта дурну чанна лахъан дувайссар.

Мурахасну икIан аьркинмур: щялмахъ бусаву, халкь хъяврин баву, гъибат баву ва кIущалданул кIунтIру. Гьаттаву яла гужмур аьзав дикIайссар тIар янналийн багьлагьисса кIущалланул кIунтIрах къулагъас къадувайманан».

 

 

Чаклил, зумалул ва м.ц. ниятру дакIниву дарча гьассарив ягу чара бакъа зумух ласун аьркинссарив?

Ният (нанижат) дакIниву душиву гьассар, амма мазрахгу учаву хъинссар, щак къаличIаншиврул.

(«Иаьнат атI-ТIалибин»)

 

 

Чаклийн оьвчайни бакъасса, цамур кIанттавугу «акбар» (азан) учайссарив?

Имам ибн ХIажар Гьайтамил «ТухIфатул-МухIтаж» тIисса луттираву кIицI лавгун бур азан бувккуну хъинсса кIанттурду:

  • дахьва бувсса оьрчIал вичIилухун;
  • къума лавгманайн, пашман хьуманайн;
  • жиндрал хьуманайн (жиндардил увгьуманайн);
  • сси бивзманайн (сситтувуманайн);
  • хIал, багьу-бизу аьжаив хьуманайн;
  • къизгъинсса талатавриву;
  • хъуслийн, къатлуйн цIу дагьсса чIумал;
  • жиндри чялиш буккайсса заманнаву;
  • аьрххилийн увккун наниманал хъирив (азан ва кьамат буккайссар);

Вай кIанттурдаву азан буккайни бюхъавай Кьиблалул чулинмай кIура баян аьркинссар, бюхълай бакъахьурча, хьусса чулинмай буккинссар.

(«ТухIфатул-МухIтаж», «Оьмдат аль-Муфти валь-Мустафти»)

 

 

Буржиравун агьманан га лахъаншиврул закатрал арцу дулурча, дуссарив ганахь ихтияр гай арцу цанма ччисса куццуй цамур кIанайн харж дан?

Буржирдавун багьми (аль-гъаримун) лайкьссар закат ласун. Мукунсса инсаннал цанна дуллусса закатрал арцу харж дувайссар так бурж лахъан, цамур кIанайн харж дуван ихтияр дакъассар. Сайки, мукунсса инсаннан бурж буллуманал хIалал битарча (багъишла битарча), закатрал арцу махъуннай зана дитан аьркинссар.

(«Аль-Мажмуъ ШархI аль-Мугьаззаб»)

 

Залуннал экьи лирчусса зад гьаз дурну ттунна дитан бучIиссарив?

Экьи дуртсса зад ляркъуманал цанна дитан ихтияр дуссар. Га канил дургьукун, ганил заллу ляркъума шайссар, га задран цанма ччимур буван ихтияргу дуссар. ХьхьичIвама залуннал махъуннай зана дуван ччан бикIарчагу, цIусса залуннахь ихтияр дуссар зана къадитан.

Амма хъус мяйжаннугу экьи лирчушиву кIулну бакъахьурча (масала цIинцI дичайсса кIанттайн дуртун дакъахьурча), хьхьичIвама залуннахь махъуннай тIалав дуван ихтияр дуссар.

(«Нигьаятуль-мухIтаж»)

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


Дяъвигу, дингу

Аьрай, ярагъ бакъассагу, аьркинни дакIнил кьянкьашивугу, гуманитар кумаграцIун рувхIаниймур кумаггу. Ва кIанттул агьамшиву чIалай, жулва аьралийтурал чIарав бацIан, дакIниймур ласун 2024-ку шиная шинмай диндалул къуллугъчиталгу заназиссар СВО-райн. Мукунминнавасса ца ур 5-мур армиялул...


Шанугу - неъмат

Шанашаву – Аллагьу Тааьланал жунма буллусса хъунмасса неъмат хъанай бур. Шанашисса чIумал инсаннал чурх ва къюкI дигьа лаглай дур, инсан игьалаглай ур. Гьарца затираву кунна, шанан утту ишавривугу дуссар цилла адабру:   1) ХъатIан чак бувну махъ аьркин бакъасса гъалгъарду къабуллай,...


Мяърипат ва тарбия

Ххуйсса хасият, тIул-тIабиаьт, адав дуну оьрчI, душ тарбия баву – му хъанахъиссар буттал цалва авладран дуллалисса хъинну кьимат лавайсса зат. Мукунсса тарбия дулаврил гьануну хьун аьркинссар жулва оьрчIру чIивину бунава мий хъуни хъанахъиссаксса минная инсаншиву дусса, хасият ххуйсса халкь...


Бунагьру багъишла битайсса кьини

Зуль-ХIижжалул 9-мур кьини – Аьрафа (Аьрафат) кьинири. Му кьини хIажитал «Аьрафа» тIисса даралуву бикIайссар. Аьрафа кьини азарва «Кьулгьу» («Аль-Ихляс») бувккуну хъинссар. Мукун буккайманал циняв бунагьру багъишла битантIиссар куну бур...


Суал-жаваб

БучIиссарив мизитраву чIирайн ттиликI рирщуну шанан? Мизитраву шанан бучIиссар инсан «джунуб» хьуну (чурх шюшин, гъуслу буван аьркинну) акъахьурча ва гиву чак буллалиминнахун ахчилай, гай къума буллай акъахьурча. Вай шартIру биттур къадуварча, мизитраву шанан къабучIиссар,...