Гьарца хIарпирах – чири
Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну, цайминнангу лахьхьин буваймари», - куну. (Бухари). Ва хIадисрайн бувну, Аллагьнал ﷻ хьхьичI яла лавайману, хъинману икIан ччиманан чара бакъа Къуръан буккин лахьхьин аьркинни.
Жулва инсантал, хаснува хъунив хьуми, чIявуну тIун бикIай «на му оьрмулува увккунна», «чIун дакъар», «ттун чIивину унува нитти-буттал лахьхьин къабувна», «нач хъанай дур» тIий… вай гьарзад укунмасса учаймахъру бушиву чIалай бур, цанчирча, Идавсил ﷺ увкуссар: «Зу элму-кIулшилучIан кIункIу тIути чIиви оьрчIал кIанттува байбивхьуну гьаттавун бухханннин».
Кьуръан буккаврил ххирашивруя чIявусса хIадисирттаву бувсун буссар: «Кьуръан буккин лахьхьияра, цанчирча, Кьиямасса Кьини мунил шафааьт буллантIиссар цуппа бувккунуха». Цамур хIадисраву увкуну бур: «КIия инсаннаха дакI мяшну бикIан бучIиссар – Кьуръангу лавхьхьуну дяхтта ва хьхьувай га буккайманаха ва хьхьувай ва дяхтта Аллагьнал ﷻ ххуллий хъус харж дуллалисса аваданчунаха». Ялагу увкуну бур: «Кьуръан кIулма уссар малаиктуращал ца ххуттаву. ЗахIматну бунува, хIарачат буллай Кьуръан буккин лахьлахьмананнив кIилийнусса чири буссар».
Аьбдуллагь ибну Масъоьдлул бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «Аллагьнал ﷻ луттирава ца хIарп дурккуманан ца хъиншиву чичайссар, гьарца хъиншиврухгу ацIлийнусса чири бикIантIиссар».
Му бакъассагу, аьраб мазрай Кьуръан буккин кIулсса бусурманчунаща хьунтIиссар тIайлану дуаьртту, азкарду, тасбихIру дуккин, МухIаммад Идавсил ﷺ дуклай ивкIсса куццуй.
Кьуръан тIайлану буккаврих жула динналуву хъуннасса къулагъас дуллалиссар. Чакливу буккайсса «АльхIам» ягу цайми Кьуръандалул сурарду ккалаккисса чIумал, жулва инсантурал чIявусса гъалатIру итабакьлай бур. Ми гъалатIру ца-ца чIумал мукун гужсса бикIайхха, Аллагьнахь ﷻ неъмат чIа тIий ура тIий, цайнна нааьна чIа тIисса.
Гьарца бусурманчунай буржссар цащава шайсса куццуй тIайлану Кьуръан буккин лахьхьаву. Цанчирча, Кьуръан хъанахъиссар жуйнма ИдавсийхчIин ﷺ гьан бувсса Аллагь Тааьланал калам. Кьуръан ккалаккиманангу хъама битлан къабучIиссар га Заннал калам бушиву. Мукун бухьувкун, кIулну-къакIулну ккалан къабучIиссар, кIулманая лахьхьин аьркинссар..
ЧIявуми бикIай нач дуллай, гъалатI лякъирча, цайва хъянссар тIий. Микку нач дуллансса цичIав савав дакъассар, цанчирча, жува аьраб бакъару, жува аьжамру. Мунияту, жулва бакъасса мазрай гьарца хIарп тIайлану зумух ласун бигьану къабикIайссар. Нач дуллай ягу дакI хъун хъанай Кьуръан лахьхьаву кьадитан къабучIиссар.
БивкIулий Кьулгьу буллалисса чIумалгу, цаппараннал кIулну-къакIулну ца хIарпиран кIанай цамур увкуну, дуаьлул мяъна ухчIинларай кIура даен дурну, сайки ивкIуманан ххуйсса дуаь дансса кIанай ганаха нааьна дуллан бикIай. Мукунсса кIанай щяикIангума нач хъанан дикIай.
Кьуръандалуву цивува буссар Аьллагь Тааьланал амру бувну, тIайлану буккияра куну. ХIакьинусса кьини гьарца инсанналгу буржри щалва Кьуръан къалахьхьирчагу, цала гьарца кьини байсса ххювагу чакливу буккайсса «АльхIам», «АттахIийяту», цайми чIяруну ишла дуллалисса дуаьртту тIайлану дуккин лахьхьаву.
ХIакьину гьарца шагьрулий бикIу, шяраву бикIу Кьулгьу-альхIам тIайлану буккин лахьхьин ччиманан чIярусса сантругу дур. Нач къадурну, лавгун имамначIан, хьхьичIва хьхьич инава сура «ал-ФатихIа» («АлхIам) тIайлану ккалай урав ххал буван аьркинссар. Му тIайлану къабувккуну бувсса чакгу хIисав бакъассар.
Жунма хIарачат буллан аьркинни жувагу жулва оьрчIругу мизитирттавун, мадрасардавун Иман-ислам лахьхьин, Кьуръан буккин лахьхьин занан. Цалва оьрчIру дин лахьхьин гьан бувсса нити-буттан Кьиямасса Кьини ляличIисса чири хIадур булунтIиссар. Аллагьнал ﷻ кумаг баннав!
