Кьинилун 34-ва баймур

Кьинилун 34-ва баймур

Сужда хъанай бур гьарца чаклил чара бакъасса бутIа (рукну). Муниву ашкара хъанай дур Заннайн мютIишиврул мяъна. Инсан АллагьначIан ﷻ яла гъанмур кIану – суждари увкуну бур.

 

Ва макьалалуву кIицI лаганну суждалул хIакъиравусса цаппара ишру.

  • Суждалуву чара бакъа щяв лаян буван аьркинссар 7 базу. ХIадисраву увкуну бур: «Аллагьнал ﷻ лагънал сужда бувайссар арулва базу щяв лаян бувну: лажин (ненттабакI ва май), кIирагу ка, кIирагу ник ва кIивагу ччаннал кIисри» (Тирмизи).
  • Сужда буван аьркинссар кьянкьасса кIанай. Хъиннува кIукIлусса, лув кьянкьасса зад дакъасса кIанай бувмур къахIисавссар.
  • Чакливу бакъасса, сужда байссар Кьуръандалул цаппара аятру ккалаккисса чIумалгу. Мунийн учайссар «саджда-тиляват». Мукунсса аятру буссар 14, цивппагу вай сурардаву: «Аъраф», «Раъд», «Нагьль», «Исраъ», «Марьям», «ХIаж», «Фуркьан», «Намль», «Саджда», «Сад», «Фуссилят», «Нажм», «Иншикьакь» ва «Аьляк».
  • Сужда ялагу бувайссар Аллагьнайнсса ﷻ щукрулун. Масала, ххуйсса хавар баярча ягу оьбалалия хассал хьурча. Мукунсса суждалийн учайссар «саджда аш-шукр».
  • Чакливу гъалатI хьусса чIумал бувайсса суждагу буссар. Ганийн учайссар «саджда ас-сагьв». Мукунсса кIива сужда байссар махъра-махъсса аттахIият (ташагьгьуд) дуккайхту, ссалам булуннин.
  • Мизитрайн аьрабрай «масджид» учайссар. Ванилгу, сужда тIисса мукъулгу ца мархха буссар (са-жа-да). Масджид тIисса мукъул мяънагу – сужда бувайсса кIану тIиссар.
  • Цаппара аьлимтурал увкуну бур МухIаммад Идавсил ﷺ Саджид тIисса цIагу диркIссар тIий. Мяъна – «Аллагьнал ﷻ хьхьичI сужда бувайма» тIиссар.
  • МухIаммад Идавсин ﷺ сужда буван Жабраил малаикнал лахьхьин бувссар тIар. Ссавруннайн гьаз хьусса чIумал Идавсин ﷺ ккавккун бур суждалувусса малаиктал. Жабраиллул увкуну бур: «Аллагьнахь ﷻ миннат бува, вила умматгу укун сужда буваймину хьун», - куну. Мукунни суждалия чаклил бутIа хьусса.
  • Чакливу рукуъ (кьус бикIаву) цал, сужда кIилва циван бувайссар куну цIуххирча, Идавс ﷺ ккавккукун, суждалийсса малаиктал ганал хIурматран гьаз хьуссар, ялагу суждалийн багьссар. Муниятур жувагу гьарца ракааьтраву кIива сужда байсса.
  • Сужда бувайманал бунагьру багъишла битайссар. ХIадисраву увкуну бур: «Ца сужда бувмананан Аллагьнал ﷻ ца бунагь лиххан бувантIиссар, ца даражалул лавайгу гьаз увантIиссар» (Муслим).
  • Сужда буллай бивкIми Кьиямасса кьини цайминная личIи буллалисса нур дикIантIиссар ненттабакIраву. Идавсил ﷺ увкуссар: «Ттул уммат Кьиямасса кьини бизан бувсса чIумал гайннал сужда буллай бивкIсса ненттабакIру ва биссаву дуллай бивкIсса кару ва ччанну пперха тIунтIиссар» (АхIмад).
  • Идавсил ﷺ ссурахъил арс Аьли ибн Аьбдуллагьлул чIявуну сужда байсса бивкIссар, мунияту ганан дирзссар Саджад (чIявуну сужда бувайма) тIисса ялунцIа.
  • Сужда баву цIуллушиврун мюнпатссар. Му чIумал инсаннал ня дикIайссар къюкIлияр лагьну, мунияту няравун ххисса кислород ва оь бучIайссар. Мукун ххуй шайссар за дакIний личIаву, лаласаву, янин чани, чIу баяву. Сужда бувайминнал бакI чанну цIун бикIайссар.
  • Кьуръандалул 32-мур суралул цIа дур «Саджда». Ваниву баян бувну бур Кьуръан – Аллагьнал ﷻ МухIаммад ИдавсийхчIин ﷺ халкьунначIан гьан бувсса аьламатсса лу бушиву. Бувсун бур аьрщи ва ссав ляхъан даврия, гьарзадрай каялувшиву дуллалима Аллагь ﷻ ушивруя, Аллагьнал ﷻ инсан ляхъан аврия.
  • Бусурманчунал кьинилун чанма-чанну 34 сужда бувайссар. Ххювагу чакливу цинугу 17 ракааьт дуссар, гьарца ракааьтраву кIи-кIива сужда байссар.

 

Аьишат АхIмадова

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Имам Гъазалил насихIатру

Исламрал тарихраву ца яла машгьурма аьлимчу ивкIссар имам МухIаммад Абу ХIамид аль-Гъазали. Ганан ХIужжатуль-Ислам – «Исламрал ХIучча» тIисса ялунцIа дирзун диркIссар. Имамнал луттирду азарда шинал мутталий бусурманнал умматран чаннайн буккансса чаннацIукуну хъанай бур. Шикку...


Шанма хIакь

Идавсил ﷺ хьхьичIунсса асхIабтал Салман аль-Фариси ва Абу Ад-Дарда цIакьсса дустал бивкIун бур. Гайннал дянив дусшиву, уссушиву дацIан дурну диркIссар МухIаммад Идавсил ﷺ.   Ца кьини Салман увкIун ур Абу Ад-ДардачIан хъамалу. Ганан хIисав хьуну бур хъинну мискинсса къуш ва цихара къулагъас...


Идавсин ﷺ ххирамий

Жуна кIулну ухьурча лахъисса оьрму бувтсса, чанну къашавай хъанай ивкIсса, хъус-маэшат гьарзасса, цанма ччисса куццуй ялапар хъанай ивкIсса инсан, жува бикIару мунай дакI мяш хъанай. Амма мукунсса инсаннал тIуллу, аьмаллу ххуйсса бивкIун бакъахьурча, му бувтсса оьрмулия цукунчIавсса хайр...


«Шанма бутIул ца бутIа»

Кьуръандалувусса ца яла бюхттулмур сура хъанай бур «Аль-Ихлас» («Кьулгьу»). Ва суралул хIакъираву жучIанма бивну бур тамансса Идавсил ﷺ хIадисру.   Шанма бутIул ца бутIа Абу Саид аль-Худрил бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ цалва асхIабтурахь цIувххушиву: «Ца...


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...