Аллагь ﷻ рязисса давуртту

Аллагь ﷻ рязисса давуртту

Аллагь цаятува рязи хьуну къаччисса бусурманчу акъахьунссар, цанчирча инсаннал талихI мунивур бусса. Мунияту жува хIарачат бувару хъинсса тIуллу, хъинбаларду буллан. Шикку кIицI лаганну Аллагь Тааьланан ххирасса 10 аьмал.

 

1. Оьмур лиххан байсса хъинбала.

Идавсил ﷺ увкуну бур: «Инава чув ухьурчагу Аллагьная нигьа увсун икIу, гьарца бунагьсса тIул хьуну махъ му лиххан дувансса хъинбала бува, халкьуннащалсса иширтавугу марцIсса, хъинсса хасият ккаккан дулува». (Ат-Тирмизи)

 

2. Бухлагаву дакъасса цадакьа.

ХIадисраву увкуну бур: «Адамлул арс (инсан) ивчIайхту, ганал циняв аьмаллу къуртал шайссар, так шанма личIаннин: бухлагаву дакъасса цадакьа, халкьуннан мюнпатран кьадиртсса элму ва ганаха дуаьлийсса оьрчIру». (Ал-Бухари, Муслим, Абу Давуд, Ат-Тирмизи, ан-Нисаи).

 

3. Халкьуннан кумаг баву.

Идавсил ﷺ хIадисраву увкуну бур: «Ва дунияллул буруккинттарая ца бусурманчу ххассал увма Аллагьнал ххассал увантIиссар Кьиямасса кьинилул буруккинттарая. Цана буржлувманал тагьар бигьа дувайманан Аллагьнал ﷻ бигьа дувантIиссар дунияллийсса ва ахиратравусса тагьар. Бусурманчунал аьй кIучI дурманал аьй Аллагьнал кIучI дувантIиссар дунияллийгу, ахиратравугу. Аллагьнал ﷻ цала лагънан кумаг бувайссар, га лагъ цала (диндалул) уссин кумаг буллай ухьурча». (Муслим)

 

4. Хъамитайпалул цадакьа баву ласнал хъуслия (ласная ихтияргу ларсун).

Аьишатлул бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ увкумур: «ЩинчIав зарал къабиянну цила ласнал хъуслия цадакьа бувайсса щарссанин чири хьунтIиссар. Ласнангу чири хьунтIиссар гай хъус лякъаврихлу. Мукунмасса чири буссар гай ядувайманангу...» (Ал-Бухари, Муслим, Абу Давуд, Ат-Тирмизи, Ан-Насаи ва Ибн Мажагь).

5. ЩихьчIав зад чIа къаучаву.

Ца чIумал Идавсил ﷺ увкуну бур: «Халкьуннахь цичIав чIа къатIунна куну махъ буллуманансса ажру Алжан хьунтIишиву на махъ буллай ура». (Аль-Бухари)

 

6. Дахху-ласулуву тIайлашиву.

Абу Саэд ал-Худрил бувсун бур Идавсил ﷺ укунсса махъру увкушиву: «ТIайласса, аьдилсса машачи икIантIиссар (Алжаннаву) идавстурал, салихIинтурал ва шагьидтурал чIарав». (Ат-Тирмизи)

7. ЧIарав акъаманаха дуаь даву

Абу Дардаълул бувсун бур Идавсил ﷺ хIадис: «Бусурманчунал цала чIарав акъасса диндалул уссихлу дурсса дуаь кьамулссар, цанчирча, мунал бакIрацI икIайссар хасъсса амру бувну ивтсса малаик. Га инсаннал диндалул уссиха ххуйсса дуаь дуртари малаикнал учайссар: «Амин, винмагу мукунма хьуннав!» - куну». (Муслим)

 

8. Нину-ппу рязи баву

ХIадисраву увкуну бур: «Аллагьнал рязишиву дуссар нину ва ппу рязи бавриву» (ТIабарани).

 

9. Ххуйсса тарбия дуллуну душру хъуни баву.

Ца чIумал Идавсил ﷺ увкуну бур: «Шанма душ бусса инсаннал миннай аякьа дуллай, гьарзадрал щаллу буллай, цIимилийну ябуллай ухьурча, му чара бакъа Алжаннавун уххантIиссар». Вай махъру бавсса ца асхIабнал цIувххуну бур: «Я Расулуллагь, кIива душ буманангурив?» - куну. «Ди, кIива буманангур», - увкуссар МухIаммад Идавсил ﷺ.

 

10. РухI дусса задрай аякьа даву.

Абу Гьурайрая бивну бур Идавсил ﷺ бувсъсса хIадис: «Цала ххуллийх нанисса инсан хъинну мякь хьуну ивкIун ур. Ххуллийсса ца кьуйлувун увххун ганал уччиннин щин хIарчIун дур. Гива уккайхту ганан мякьлил маз чулийн бувтсса ккаччи ккавккун бур. «Нава мякьну ивкIсса кунма ва ккаччигу мякьну чIалай бур», - куну, цала ччаннайсса ус лирккун, гара кьуйлувун увххун, ус щинал дурцIуну ккаччи хIачIан бувну бур. Му тIул дурнутIий Аллагьнал мунал бунагьру багъишла бивтун бур». Гиккусса халкьуннал цIувххуну бур: «Я Идавс ﷺ, жанавартран бувмунихгурив чири хьунтIисса?». «Гьарца рухI думунихлу буссар чири», - куну бур МухIаммад Идавсил ﷺ.

 

И. Оьмаров

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


ДакIнивусса загьру

ХьхьичIазаманнай ца душ щар хьуну, ласнал къатлуву ласнал ниттищал яхъанай бивкIун бур, ганиха къуллугъ буллай. Амма ласнал ниттил мудан ганий аьй-бювкьурду дуллай, яхI буван къабюхълай бивкIун бур. ХIукму бувну бур ласнал ниттин загьру буллуну дирчIан дуван.   Душ лавгун бур базаллуву...


Дуккаву бигьа хьуншиврул

Дайдирхьунни цIусса дуккаврил шин. Жунма кIулсса куццуй, Аллагьнал ﷻ цIа кIицI ларгун, Занная кумаг чIа увкуну дуллалисса давриву лябуккугу, барачатшивугу дикIайшиву. Дуккаву ккалли дуван бучIир ца яла захIматмур даврин. Мунин бувну, ва макьалалуву цачIун дурну дуссар дук-лакисса чIумал дурккуну...


Дуклаки оьрчIал нитти-буттан кумагран

ОьрчIру хъуни баву – ца чулуха захIматсса ва жаваблувшиву хъуннасса, вамур чулухагу ххарисса даву дур. Гьарцагу инсаннан ччиссар цала оьрчI-душ талихIрайн бувккун, дурккусса инсан хьуну. Аммарив чIявуминнан мукунсса хьуншиврул ци дуллан аьркинссарив кIулну къабикIай. На хIадур бував дуклаки оьрчIру...


ТIайла буккан ва хьуна бакьин

Аллагьнал ﷻ халкь ляхъан бувну бур, цайва бивхьусса амрурду биттур буллай, дакIурдивусса мурадирттайн билланшиврул. Аллагьнал ﷻ амрурдугу так дин-чаклийну къуртал къашайссар, ми амрурдал вивлавсун буссар инсаннал щалва оьрму. Оьрмулул мутталий инсаннан чIявуну аьрххи-ссапарданийн уккан багьай....


Аькьлукартурал махъру

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIаб Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул увкуну бур: «Халкьуннал учай ххаллилсса махъру. Махъру ва тIуллу цасса инсанни талихIрайн уккантIисса. Махъру тIуллаха къалавхьхьума – аьй дуван лайкь хьумари».   Аьбдуллагь ибн Аьмрдухьхьун ца инсаннал буллуссар джигьадрал хIакъиравусса суал....