Аллагь ﷻ рязисса давуртту

Аллагь ﷻ рязисса давуртту

Аллагь цаятува рязи хьуну къаччисса бусурманчу акъахьунссар, цанчирча инсаннал талихI мунивур бусса. Мунияту жува хIарачат бувару хъинсса тIуллу, хъинбаларду буллан. Шикку кIицI лаганну Аллагь Тааьланан ххирасса 10 аьмал.

 

1. Оьмур лиххан байсса хъинбала.

Идавсил ﷺ увкуну бур: «Инава чув ухьурчагу Аллагьная нигьа увсун икIу, гьарца бунагьсса тIул хьуну махъ му лиххан дувансса хъинбала бува, халкьуннащалсса иширтавугу марцIсса, хъинсса хасият ккаккан дулува». (Ат-Тирмизи)

 

2. Бухлагаву дакъасса цадакьа.

ХIадисраву увкуну бур: «Адамлул арс (инсан) ивчIайхту, ганал циняв аьмаллу къуртал шайссар, так шанма личIаннин: бухлагаву дакъасса цадакьа, халкьуннан мюнпатран кьадиртсса элму ва ганаха дуаьлийсса оьрчIру». (Ал-Бухари, Муслим, Абу Давуд, Ат-Тирмизи, ан-Нисаи).

 

3. Халкьуннан кумаг баву.

Идавсил ﷺ хIадисраву увкуну бур: «Ва дунияллул буруккинттарая ца бусурманчу ххассал увма Аллагьнал ххассал увантIиссар Кьиямасса кьинилул буруккинттарая. Цана буржлувманал тагьар бигьа дувайманан Аллагьнал ﷻ бигьа дувантIиссар дунияллийсса ва ахиратравусса тагьар. Бусурманчунал аьй кIучI дурманал аьй Аллагьнал кIучI дувантIиссар дунияллийгу, ахиратравугу. Аллагьнал ﷻ цала лагънан кумаг бувайссар, га лагъ цала (диндалул) уссин кумаг буллай ухьурча». (Муслим)

 

4. Хъамитайпалул цадакьа баву ласнал хъуслия (ласная ихтияргу ларсун).

Аьишатлул бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ увкумур: «ЩинчIав зарал къабиянну цила ласнал хъуслия цадакьа бувайсса щарссанин чири хьунтIиссар. Ласнангу чири хьунтIиссар гай хъус лякъаврихлу. Мукунмасса чири буссар гай ядувайманангу...» (Ал-Бухари, Муслим, Абу Давуд, Ат-Тирмизи, Ан-Насаи ва Ибн Мажагь).

5. ЩихьчIав зад чIа къаучаву.

Ца чIумал Идавсил ﷺ увкуну бур: «Халкьуннахь цичIав чIа къатIунна куну махъ буллуманансса ажру Алжан хьунтIишиву на махъ буллай ура». (Аль-Бухари)

 

6. Дахху-ласулуву тIайлашиву.

Абу Саэд ал-Худрил бувсун бур Идавсил ﷺ укунсса махъру увкушиву: «ТIайласса, аьдилсса машачи икIантIиссар (Алжаннаву) идавстурал, салихIинтурал ва шагьидтурал чIарав». (Ат-Тирмизи)

7. ЧIарав акъаманаха дуаь даву

Абу Дардаълул бувсун бур Идавсил ﷺ хIадис: «Бусурманчунал цала чIарав акъасса диндалул уссихлу дурсса дуаь кьамулссар, цанчирча, мунал бакIрацI икIайссар хасъсса амру бувну ивтсса малаик. Га инсаннал диндалул уссиха ххуйсса дуаь дуртари малаикнал учайссар: «Амин, винмагу мукунма хьуннав!» - куну». (Муслим)

 

8. Нину-ппу рязи баву

ХIадисраву увкуну бур: «Аллагьнал рязишиву дуссар нину ва ппу рязи бавриву» (ТIабарани).

 

9. Ххуйсса тарбия дуллуну душру хъуни баву.

Ца чIумал Идавсил ﷺ увкуну бур: «Шанма душ бусса инсаннал миннай аякьа дуллай, гьарзадрал щаллу буллай, цIимилийну ябуллай ухьурча, му чара бакъа Алжаннавун уххантIиссар». Вай махъру бавсса ца асхIабнал цIувххуну бур: «Я Расулуллагь, кIива душ буманангурив?» - куну. «Ди, кIива буманангур», - увкуссар МухIаммад Идавсил ﷺ.

 

10. РухI дусса задрай аякьа даву.

Абу Гьурайрая бивну бур Идавсил ﷺ бувсъсса хIадис: «Цала ххуллийх нанисса инсан хъинну мякь хьуну ивкIун ур. Ххуллийсса ца кьуйлувун увххун ганал уччиннин щин хIарчIун дур. Гива уккайхту ганан мякьлил маз чулийн бувтсса ккаччи ккавккун бур. «Нава мякьну ивкIсса кунма ва ккаччигу мякьну чIалай бур», - куну, цала ччаннайсса ус лирккун, гара кьуйлувун увххун, ус щинал дурцIуну ккаччи хIачIан бувну бур. Му тIул дурнутIий Аллагьнал мунал бунагьру багъишла бивтун бур». Гиккусса халкьуннал цIувххуну бур: «Я Идавс ﷺ, жанавартран бувмунихгурив чири хьунтIисса?». «Гьарца рухI думунихлу буссар чири», - куну бур МухIаммад Идавсил ﷺ.

 

И. Оьмаров

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


ТалихI ссаву буссар?

Циняв муния гъалгъа тIун бикIай, циняв муничIан кIункIу тIий бур, амма инсаннахь инава луглагимур бувчIин бува учирча, балжисса жаваб дулунма нажагьгу къалякъай.   Пикри бувара, инсан ур ца ххирасса ххазиналух луглай, амма му чув лабивтун буссарив, цукунсса буссарив къакIулну. Му хьхьичIунай...


ХIакьсса мяърипат

ЦIанасса социал сетирдал заманнай сакин хьуну бур аьжаивсса масала: жула дакIнил энергия кьатIурдай дурган дурну, цайминнайх дарчIуну, кулпатран так увхсса, ссахчIав гъира бакъасса инсан личIлай ур. Мукунсса тагьарданул кулпатраву тIааьндакъашивуртту чIяру дуллай дур, лас ва щар кунная ку арх...


Вихьлив оьрчIру ттуплий бувккунни

Вихьлив хьунни Ккуллал райондалий дарсирдайн мизитирттавун бучIайсса оьрчIал дянивсса футболданул турнир.   Ванил агьаммур мурад бия оьрчIал дянивсса дусшиву цIакь даву ва спортрах гъира бутаву. Турнирданул сиптачиталну бувккунни «Ккуллал райондалул жагьилтал» тIисса ккурандалул каялувчи...


Лелуххул эбрат

Щейх Ибрагьим Адгьам ивкIссар Шакьикь Балхил усттазну. Ца кьини Шакикь цала щейхначIан увкIун, бувсун бур цува хIалтIилухун ачин хIадур хъанай ушиву.   – Жува хьунабакьиннин цаппара барзру гьантIиссар! – увкуну бур ганал. Амма кIива-шанма гьантлува Ибрагьим Адгьамлун ккавккун ур...


Ссятрал мутталий дурсса эбадатраяр ххирасса махъру

Дунияллийсса оьрму Аллагьу Тааьланал жунма буллуну бур Цала рязишиву тIалав дуллай, цIимилийн умуд бивхьуну яхъананшиврул. Аллагьнал, жува ххирану, мурадру щаллу бавугу бигьа бувну бур. Цала ИдавсийхчIин ﷺ Заннал жунма баян бувну бур цумирив хъунмасса чири хьуншиврул дувайсса бигьасса эбадатру....