Мазрал бунагьру

Мазрал бунагьру

Мазрал бунагьру

Инсаннан гъалгъа тIун лахьхьиншиврул кIира шин диял шай, амма аьркинсса чIумал маз бугьан оьрмулухунгу къалахьхьай. Мяйжаннугу, маз бур Аллагьнал ﷻ инсаннан пишкаш бувсса неъматсса базу, цуппа чIивинугу, агьамшиву ларайсса тIуллу дуван бюхъу бусса.

 

Аьбдуллагь ибн Оьмардуясса  хIадисраву бувсун бур инсаннал ххассалшиву – маз бугьан кIулшивруву душиву.

Аьркинсса чIумал кьаагьан кIулшиврул агьамшивруя бувсун бур тамансса аькьлукартурал. Циванни миннал муних къулагъас дурсса? Кьаагьну икIаврил мюнмат инсаннангу, жяматрангу хъунмассар. Мазрай къадагъа дуван кIулшиву – щяйтIаннуяр ххув шавури.

 

Алжаннавунсса ххуллу

Мазрал хъирив ацIаву – бигьану Алжаннавун уххансса ххуллури. Мунин хIуччагу хъанахъиссар хIадис: «Мазрал ва аьвратрал бунагьирттая мурахас хьума Алжаннавун ухханшиву махъ буллай ура», – увкуссар Идавсил ﷺ (аль-Бухари).

Цавай инсантурал Ися идавсихь  миннат бувну бивкIссар тIар: «Ккаккан дува жун Алжаннавун буххан бувайсса тIул!» – куну. «ТIачIав ссихI мадуккаванну!», – маслихIат бувссар идавснал. «Жуща къабюхъанссар». «Туну хъинсса махъ бакъа маучари!», – увкуссар Исял .

Мува куццуй, цаннал МухIаммад Идавсихьгу ﷺ цIувххуну бивкIссар Алжаннавун уххан уваймур цири, куну. «Ккашилманан дукия дула, мякьманан хIачIия дула, цайминнан хъинмур буллан амру бува, оьккимуния личIлул бува. Вай цимурца буван къахьурча – вила маз оьккисса махъ учаврия буручча», – увкуссар Идавсил ﷺ (Ибн Аби Дунья).

 

Дужжагьрая ххассал шаву

Кьабагьаврил цамур мюнпат – дужжагьрая ххассал шавури. Ца чIумал Идавсихь ﷺ цIувххуссар халкь дужжагьравун бичайсса багьанттая. Жаваб диркIссар: «Мазрал ва аьвратрал цIаний». «Увкусса мукъул цIанийгурив инсан цIаравун утантIисса?» – цIувххуссар Мааьз ибн Жабал  асхIабнал. «Мазрал бувсса бунагьирттал бакъарив халкь бакI ялавай дужжагьравун бичинтIисса!» – увкуссар Идавсил ﷺ.

Цамур хIадисраву увкуну бур: «ЧIявусса гъалгъа бувайманаща чIявусса гъалатIру личайссар, гъалатIру гьарзаманал бунагьру гьарза шайссар, бунагьру чIяву хьума – дужжагьран лайкь шайссар» (аль-Бухари).

 

Бигьасса эбадат

Маз бугьаву – бигьасса, чурх буххан къабувайсса эбадатри. Ися  идавсиясса бусалалуву увкуну бур: «Эбадатрал ацIва бутIул урчIва бутIа – маз бугьавури, ца бутIа – халкьунная арх уцавури».

Му бакъассагу, чансса ихтилат бувайсса инсан урувччуну уссар тамансса бунагьирттая – щялмахъ, бугьтан, гъибат, лажинлякъушиву, бяст, ссуг, цаятура цIа даву, бурушинну ва м.ц.

Абубакар-асхIабнал  цала зумув чIучIа бишайсса бивкIссар аьркин бакъасса ихтилатру буллан къахьуншиврул.

 

Маз бугьавриясса хIадисру ва аькьлукартурал махъру

 

«Лякьлул, аьвратрал ва мазрал бунагьирттая мурахас хьуманал цала цува урувччуссар цимурца оьмуния» (Абу Мансур).

«Адамлул  арснал (инсаннал) циняв гъалатIру – мазраятури!» (аль-Байгьакьи).

«Аллагьнайн ﷻ ва Кьиямасса кьинилийн иман дирхьуманал ххуйсса бакъа махъ маучарача, ягу кьаагьну икIуча» (Абу Гьурайра).

«ЧIявуну пахъ агьсса бусурманчув ккаккарча, муначIан гъан хьун хIарачат бувара – му аькьилсса бакъа махъ къаучаймари» (Ибну Мажагь).

«Халкь буссар шанма журасса: чирилул авадансса, бунагьирттая урувччусса ва гьалак хьусса. Аваданма – чIявуну Аллагь ﷻ кIицI лагаймари (зикри бувайма), урувччума – кьаагьмари, гьалак хьума – щялмахъчири» (ТIабарани)

Ися идавсил  увкуссар тIар: «Аллагьнал цIа ﷻ кIицI къалаглагисса ихтилат – бачIвасса гъалгъари; щугълу-пикри къабуллай кьаагьну гьан дурсса чIун – ургъил бакъашивури; насихIат къалавсъсса ябитаву – тIуркIури. Ихтилатраву – зикри, пахъ агьавриву – щугълу, ябитавриву – насихIат бума – талихIрайн увкмари!»

Сулайман  идавсил увкуссар: «Гъалгъа баву арцу духьурча, маз бугьаву – мусири».

Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул  увкуну бур: «Валлагьи, дакъассар мазнияр лахъисса хIаллай дуснакь дуван аьркинсса зад».

Ибн ТIавуслул увкуссар: «Ттул маз – вахIшисса жанаварди: ита бакьирча, ванил на укантIиссара».

Аллагьнал ﷻ кабакьиннав хIараммуния жула мазру ва чурххал базурду буруччин! Амин.

 

 

Аьли МухIаммадов

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


МухIаммад Идавсил ﷺ оьрмулия

Идавс ﷺ дунияллийн увкун, мунал ниттин Аминатлун ккарккун дур муная нанисса нур, лагмамур чаннагу дурну марцI дуккан дуллалисса.   Ца ппурттуву чIавасса МухIаммад ﷺ оьрчIащал тIуркIу тIий уна, муначIан увкIун малаик Жабраил, тIитIин бувну Идавсил ﷺ хъазам, мунал къюкI мусил тIясраву зам-зам...


Хъинмунил гьану

Имам Муслимлул луттираву бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: "Аллагь Тааьла МарцIмари, марцIмур дакъа кьамулгу къадуваймари».   Кьуръандалуву Аллагьнал ﷻ халкьуннайн амру бувссар идавстурайхчIин: «Зу дукияра марцIмур, тIуллугу хъинсса дуллали»...


Мурахас хьусса цучIав акъассар

Инсан цуксса дин дусса, иман цIакьсса ухьурчагу, оьрму щаллу буваншиврул ганан чара бакъа аьркинссар лякъин хъус, дукия, цува дузал увансса маэшат буллан. Цува ва цала кулпат щаллу баву – цумацагу бусурманчунал буржри, чак, зума ва цаймигу диндалул тIалавшиннарду куннасса.   Дунияллул...


Суал-жаваб

Чак бяличIан буван бучIисса ишру цумири? Фаризасса ва ссуннатсса чак бяличIан баврил хIукмурду личIи-личIиссар. ЦукунчIавсса багьана бакъанува чак бяличIан буван къабучIиссар, хIарамссар. Амма хъуслин зарал шавриясса нигь куннасса тагьардануву чак бяличIан буван ихтияр дуссар. Чак буллалиманан...


25-ва тикрал бува

Маэшат гьарта хьуншиврул ишла бувайсса багьантту цIухлалими чан къашай. Миннувату яла агьаммур, гьанумур цила чIумал ххювагу чак бавури, циняр шартIру, рукнурду, адабругу щаллу дурну, хъирив дуккайсса азкардугу дурккуну.   Мукунма, маэшат гьарза хьуншиврул хъинссар зухIа-чак баву, шанан утту...