ЧIарав бацIияра...

ЧIарав бацIияра...

Жула Идавсил ﷺ гьарца чулуха хъинчулийсса тарбия дуллай ур жунна. Мукун, инсантурал дянив бивсса, ххавххусса, къалмакъал хьусса кIану бухьурча миннал дянив чара бакъа маслихIат бувара куну бур. Мува куццуй, захIматшивурттавун, буржирдалун агьманал чIарав бацIияра тIисса Идавсил ﷺ хIадисру бур муницIун бавхIусса.

Абу Муса АшъаьритIий ур: «Мискинсса, гъарибсса инсан ИдавсичIан ﷺ ци дунугу чIа тIий увкIукун, Идавсил ﷺ гьарзад дулайсса диркIун дур. ЦачIара къаляркъусса чIумал, дахлахисса кIанттава буржирай ттул цIания ласи учайсса бивкIун бур». Ца мукунсса инсан цачIана увкIсса чIумал, Идавсил ﷺ асхIабтурахгу урувгун увкуну бур: «Зу ва инсаннан кумаг бувара, ванал чIарав бацIияра. Зу ванал чIарав бацIарча Аллагьу Тааьланал мунийну зул аьркиншинна щаллу дувантIиссар».

Ялагу, муницIунма бавхIусса, хъинну чIявусса затру цачIун лавсъсса Идавсил ﷺ хIадис бур. Абу Гьурайрабуслай ур Идавсил ﷺ увкуна тIий: «Инсаннал чурххай буссар 360 базу (ттарцIру цанницIун ца дазлазисса кIантту). Мий 360 базулияту цадакьа буван багьайссар гьарца баргъ бивтсса кьини. КIия инсан ххавххун, бивну бухьурча, миннал дянив маслихIат баву, мий дакьил баву – цадакьари. Инсаннан буртти икIан кумаг баву – цадакьари. Чай, варанттуй гьиву дишин кумаг баву – цадакьари. Ххуйсса махъ учаву – цадакьари. Мизитравун чаклийн нанисса чIумал лавсъсса гьарца ша – цадакьари. Ххуллия дахчилачисса за дукьаву – цадакьари». Цамур хIадисраву бур ялагу ялун биял буллай, агарда вай кIицI лавгсса цадакьартту къабарчагу, му инсаннал оьккисса зат къадуварча, щинчIав зарал биян къабуварча, мугу цадакьари тIий. Цадакьа жунма бикIай бувчIлай арцу дуллуну, ччатI, дукия дуллунусса цадакьану. Бургияра цадакьа цими журалул, цукунсса бикIайсса бурив!

МухIаммад Идавсил ﷺ увкуну бур: «Инсантурал дянив маслихIат буллалисса инсан щялмахъ бусуну ккаллий акъассар». Цамур хIадисраву тIий бур кIа хIадисрайн ххи бувну: «Идавсил ﷺ тачIав ихтияр къадуллуна щялмахъ бусан, так шанма затраву бакъасса: дяъвилий, ххавхсса инсантал цаннащал ца дакьил бувайни, кулпат буруччиншиврул щарссанихь бусайний». Жунма бувчIин аьркинссар диндалуву жунна тIайлашинна душиву. Гьарца щялмахъ бусаву – му хIарамсса затри, кIай шанма ишираву бакъасса. Вай шанма иширавугу кIулну бикIан аьркинссар щялмахъ бусаврил дазурду душиву. Цалчин щялмахъ бусан бучIисса затраву – дяъвилий щялмахъ бусаву, хъяврин баву цукун байссарив масалартту бур жулва тарихраву. Масалларан, хIакьину талай бивкIун 3000 инсан жула чулуха, гьунттиймур кьини жулва хъуниминнал тиха ттурша, шиха ттурша, гиха ттурша инсантал ххит бизан бувну бачин бувайсса бивкIун бур душмантуран ххан бикIаншиврул вайнначIан кумаг бувкIсса, вай чIяву хьуссар тIий. Ягу хьхьувай бавцIусса чIумал цIурду чIярусса дишайсса диркIун дур. Мукун, душмантал буруглагисса чIумал вай хъиннува чIявусса хьуну бурхха тIий, гайннал дакIнивун ццах бутаншиврул.

Идавсил ﷺ щялмахъ бусан ихтияр дуллусса кIилчинмур кIану – ххавхсса инсантал цаннащал ца дакьил бувайни. Мугу цукунни куну цIухирча, масалларан, кIия инсан цаннащал ца ххавххуну ур. На ура лавгун цанначIан: «На ганачIагу уссияв, га ия хъинну пашман хьуну вищал хьусса гъалгъалуя, вихь увкусса мукъурттия, цува къатIайлану ивкIшиву мукIруну ия», – тIий, мукун танал увкуну бакъанува. Ваналгу дакIнивун асар багьну тIий ур: «Та мукун тIий ухьурча, нагу танайн къарши цичIав тIий акъара». Шиккува ванал цичIав къаучирчагу, лавгун таманачIан: «КIа вищал ххавххуну, вищал къалмакъал хьуну, цала увкумуний хъинну пашман хьуну ия, хъинну вияту начну, хIаяну, вищал цукун дакьил хьун хъинавав тIисса хIалланий ия», – тIисса. Укунсса журалул щялмахъри миккугу бусайсса. Шамилчин щялмахъ бусан бучIисса иш – ласнал щарссанихь бусан бучIиссар. Мугу арамтуннан къааьркинссар бувчIин гьарца мудан, цана ччинийх занайгу ивкIун, шавай увкIун, тикку уссияв, шикку уссияв тIий щялмахъру буслан бучIишиврий. Масалларан, щялмахъ бусан кулпатрал хьхьичI: «Ина дуньяллий яла ххуймур бура, вияр ххуйсса дуньяллий цучIав акъар», – тIий, мукун, му журалийри бусан бучIисса. Хъаннил му щялмахъ буслай чIалай унугу, жунма кIулли мий ххаригу хьуну, вихгу хъанан бикIай. Мукунсса журалул щялмахъру бусан бучIиссар.

Жунма кIулли Идавсил ﷺ къатта мизитрацIун лавчIусса бивкIшиву. Ца чIумал бавну бур мизитраву цаннащал ца лахъну гъалгъа тIисса инсантурал чIурду. Увккуну ур минначIан, ккавккун бур кIия асхIабнал дянивсса бясччал. Гайнная ца ивкIун ур буржирай гаманан. Га ивкIун ур: «Бурж бачIи букьа, цахъис куклушинна дува, ттун захIматну бур ва лахъанча», – тIий. Гама ивкIун ур: «Аллагьнайн хъа буллай ура, на бурж ялавайгу къабуванна, махъунгу къабутанна», – тIий. Идавс ﷺ увккун гайннал хьхьичIун, цIувххуну бур: «Чу ур му хъинбала къабуванна тIий хъа буллалисса инсан?!» Ца увккун хьхьичIунай: «На ура, я Аллагьнал Идавс», – увкуну бур. «Туну вин мунияту цумур ччай бур, бурж бачIину кьабитаву, ягу цахъис махъунмай бутаву?» – цIувххуну бур Идавсил. Идавсил ﷺ мукунсса махъру учайхту, асхIабнал гаманаяту бачIи буржгу кьабивтун гьарца зат багьайсса куццирай бувну бур. Шикку хIакьину бусласимуницIун бавхIусса, жунмасса масалану хъанахъисса зат ялагу ца бур. Биллалисса, талатисса, къалмакъал хъанахъисса кIану бусурмантурал дянив бухьурча, чIарах къабуккаву, гьуртту шаву, хIала буххаву. Жущава шайсса кIану бухьурча, вичIи дишинсса инсан ухьурча, чара бакъа хIала бувххун, ва ттуйн багьайсса зат бакъар куну кьакъабивтун, гъан хьуну цащава шайссаксса гайннал дянив маслихIат баву. Мукунсса кIанттайн гъан хьуну цIуххаву, ци бурив, ссал цIанийсса къалмакъал дурив, биллалисса бухьурча цума ххув шайвав тIий ялув къаавцIуну букьан буван чара бакъасса затри.

Цамур чIумалгу Идавсин ﷺ бану Амр тIисса, Мадиналив яхъанахъисса халкьуннал дянив ца къалмакъал хьусса бавну, гайнначIан лавгун ур маслихIат буван. Цува лавгун ур, гайннал нану къаувкуна. МаслихIат бувну махъ гайнналгу мунаха хIурмат бувну, хъамалу увну ур. Миннал дянив маслихIат буллай цахъис чаклийн чIалгума хьуну ур, тIачIав чIал къашайсса Идавс e. Ва хIадисрава жунма бувчIлай бур халкьуннал дянив къалмакъал хьусса бавсса чIумал, оьвчиннин къабавцIуну миннал дянив маслихIат буван аьркиншиву.

Аллагь Тааьланал жухьхьунма тавпикь дулуннав, кабакьиннав дянив къалмакъаллу хьун къадитаван, хьусса кIантту бухьурча чара бакъа маслихIатрайну щаллу буллансса. Амин!

МУХIАММАД САЛАМОВ

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Мубараксса барз

Рамазан зурул даража Рамазан зурул хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьу дуркIукун, Алжаннул хьулурду тIивтIуну, му барз гьаннин къалакьайссар. Дуржагьрал хьулурду лавкьуну, му барз гьаннин къатIитIайссар. ЩяйтIантал байщун бувайссар, иблислуй къатIа бишайссар. ЛивтIумий ххари шайссар, уттавамий рахIат...


Барча баву

  Ас-саламу аьлайкум ва рахIматуллагьи ва баракатугьу, ххирасса уссурвал ва ссурвал, хIурмат лавайсса жямат!   ДакIнихтунусса ххаришиврущал барча тIий ура жула ялун нанисса Рамазан барз – зума дугьаврил, Кьуръандалул, цIимилул ва ялтту бучIаврил барз. Ва Заннал Цала лагътуран буллусса ляличIисса...


Яла хъинмур хъус...

34-мур бакI   Халкь хъинмунийн гьуз учин баву ва бунагьмуния буруччаву   Хъинмунийн кIункIу баву ва бунагьмуния буруччаву – хъинбаларду буллан буюр баву ва оьбала баврий къадагъа дишаву хъанахъиссар. Ибну Аьббаслул бувсун бур цала цIувххуну бивкIшиву МухIаммад Идавсихь ﷺ:...


Кьамулмур цадакьа

Цадакьа тIисса мукъул мяъна хъинну гьартассар: ванивун буххайссар фаризасса закат ва инсаннан ка-кумаг баву. Инсаннал цува АллагьначIан ﷻ гъан хьуншиврул цаманнан хъус дулаврин учайссар цадакьа (аьрабрай – «садакьа»). Диндалул аьлимтурал луттирдаву ва мукъуйну чIявучин ккаккан...


Идавстурал касмурду

Жула диндалин бувну, зузаву му так арцу лякъаву къаккаллиссар, Аллагьнайн ﷻ эбадат даврийнгу кIура даяйссар. ХIарамсса даву дурну ляркъусса хъусгу хIарамссар, мунил жула цинярда эбадатругу зия дувайссар. Жула хъус хIалалсса чIумал Заннал барачатгу бишайссар.   ХIалалсса касму ва пиша бушиву...