Бюхттулсса су́ра

Бюхттулсса су́ра

Бюхттулсса су́ра

Кьуръандалувусса ца яла бюхттулмур сура хъанай бур «Аль-Ихлас» («Кьулгьу»). Ва суралул хIакъираву жучIанма бивну бур тамансса Идавсил ﷺ хIадисру.

 

Шанма бутIул ца бутIа

Абу Саид аль-Худрил бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ цалва асхIабтурахь цIувххушиву: «Ца хьхьуну Кьуръандалул шанма бутIул ца бутIа буккин щища хьунссар?» Гайннан му иш захIмат бивзун, цIувххуну бур: «Щища шайссар мукунсса даву дуван?» Идавсил ﷺ увкуссар: «Кьуль гьува Ллагьу ахIад (сура «аль-Ихлас») – мури Кьуръандалул шанма бутIул ца бутIа» (Аль-Бухари, Муслим), АхIмад, Тирмизи).

 

Алжаннаву къатри

Сагьль бин Муаьз ибн Анаслул цала буттая бавну бувсун бур Идавсил ﷺ увкумур: «Куннил хъирив ку ацIва «Кьулгьу» бувккуманан Аллагьнал ﷻ  Алжаннаву къат-ри (къала) бантIиссар. Вай махъру бавсса Оьмардул увкуну бур: «Жу хIарачат булланну му сура чIявуну ккалан!» «Зун Аллагьнал ﷻ  дулунтIиссар мунияр хъинмур ва хъунмур», – увкуну бур Идавсил ﷺ (АхIмад).

 

Аллагьнан ﷻ  ххирама

Аьишатлуясса хIадисраву бувсун бур ца чIумал Идавсил ﷺ аьрххилийн аьрал гьан бувну, гайннал бакIчину ва имамну ивтун ур гьарца чакливу «Ихлас» сура буккайсса инсан. Аьрххилия зана бивкIукун гайннал Идавсихь ﷺ бувсун бур цала имамнал чIявуну «Кьулгьу» буккайшиву. «ЦIуххияра циван буккара куну!» – буюр бувну бур Идавсил ﷺ. Гай лавгун цIувххуну бур. «Ва суралуву Заннал даражалуя бувсун бур, мунияту ттун ххирар ва ккалан», – увкуну бур имамнал. «Бусияра танахь цувагу Аллагьнан ﷻ  ххирасса инсан ушиву!», – увкуну бур Идавсил ﷺ. (Бухари, Муслим)

 

Алжаннавун буххаврил савав

Кьуба мизитраву имамну ансартуравасса ца инсан ивкIун ур. Ганал чаклил гьарца ракааьтраву «АльхIамрал» хъирив цал «Кьулгьу» яла цайми сурарду буккайсса бивкIун бур. Му иш Идавсихь ﷺ бувсукун, ганал цIувххуну бур: «Ина гьарца ракааьтраву «Кьулгьу» ккалай циван айивхьура?» «Ттун ва сура ххирар!» – увкуну бур имамнал. «Му ххирашиврул ина Алжаннавун увцуссара» – увкуну бур Идавсил ﷺ (аль-Бухари).

 

Дуаьлун жаваб

МухIаммад Идавсин ﷺ хIисав хьуну ур чакливу укунсса дуаь дуллалисса инсан (мяъна): «Я Аллагь, на Вихь чIа тIий ура «Аль-Ихлас» суралуву чивчумунил ххирашиврухлуну». Микку Идавсил ﷺ увкуну бур: «Валлагьи, ва инсаннал чIа увкунни Аллагьнал ﷻ  бюхттулсса цIанийну. Му цIанийну чIа увкумур Заннал дулайссар, дурсса дуаь кьамул дайссар» (Тирмизи).

 

Балардая буруччаву

Аьишатлул бувсун бур гьарца кьини гьанттайн чIумал шанан утту ишиннин МухIаммад Идавсил ﷺ цала витIянхъру цачIу дирхьуну, «Аль-Ихлас», «Аль-Фалякь», «Ан-Нас» бувккукун, яла каруннавун уф увкуну, ка дияйсса гьарца базулийх ках учайва, куну (Аль-Бухари).

Мукунма, Аьишатлул бувсун бур: «Кулпатравасса цу-унугу къашай шайхту Идавсил ﷺ ганал ялув буккайва «Аль-Муаьвизат» (Кьуръандалул ахирданийсса шанма сура «Аль-Ихлас», «Аль-Фалякь», «Ан-Нас»). Га цува къашавай хьусса чIумалгу на ганал ялув вай сурарду бувккуну ганал цала каруннах ганал чурххайх ках учайссия, Идавсил ﷺ каруннай барачат гьарзанутIий» (Муслим).

 

Аьли Кьурбанов

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.     Бисмиллягьи-ррахIмани-ррахIим.   МарцIну вичIи дишара, я диндалул уссурвал, Жула Сайид Идавсил сиярдалул бусаннин. Арулдагу лухччигу, арулдагу ссавругу Цахлуну ляхъан дурсса ХIабибуллагь...


Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

НицIавкIратусса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул «Сабат» ва «Мактубат» тIисса луттирдаву кIицI ларгун дур Сайид Абу Оьбайда бин Сайид Нуруддин аль-ХIусайни аль-Гъумуки ад-Дагъистани тIисса цIа. Шичча мяйжан хъанай бур Абу Оьбайда Гъумучатусса, МухIаммад Идавсил ﷺ душнил...


Къатлуву барачат

Бур ца-цавай къатри, личIину авадансса ва хъуслил бувцIусса бакъахьурчагу, гиву бигьану ссихI ласун шайсса, дакI дигьа лагайсса. Гивун буххайхту кIул шай: шиву рахIатшиву, барачат, гъелишиву дур. Мукунма, хьунабакьай цаймигу – ххирасса хъус-кьайлул бувцIусса, марцIшиврул пар-пар тIисса, амма...


ТалихI ссаву буссар?

Циняв муния гъалгъа тIун бикIай, циняв муничIан кIункIу тIий бур, амма инсаннахь инава луглагимур бувчIин бува учирча, балжисса жаваб дулунма нажагьгу къалякъай.   Пикри бувара, инсан ур ца ххирасса ххазиналух луглай, амма му чув лабивтун буссарив, цукунсса буссарив къакIулну. Му хьхьичIунай...


Суал-жаваб

Чак бяличIан буван бучIисса ишру цумири? Фаризасса ва ссуннатсса чак бяличIан баврил хIукмурду личIи-личIиссар. ЦукунчIавсса багьана бакъанува чак бяличIан буван къабучIиссар, хIарамссар. Амма хъуслин зарал шавриясса нигь куннасса тагьардануву чак бяличIан буван ихтияр дуссар. Чак буллалиманан...